V SA/Wa 318/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Beata Krajewska ( spr. ), Sędzia WSA - Irena Jakubiec-Kudiura, Sędzia WSA - Danuta Dopierała, Protokolant - Marcin Kwiatkowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 września 2008 r. sprawy ze skargi Z B U na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] listopada 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych; 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji 2. zasądza od Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz Z B U kwotę [...] złotych ( [...] ) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Przedmiotem skargi z [...] stycznia 2008 r. wniesionej przez Z B U jest decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] listopada 2007 r. nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia 2006 r. Nr [...] o odmowie umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Skarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym: Pismem z dnia [...] lutego 2006 r. Z B U złożyła do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniosek o umorzenie jej zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne za okres od [...] 2000 r. do [...].2004 r. W uzasadnieniu pisma wnioskodawczyni wskazała, iż jej zadłużenie spowodowane było otrzymaniem błędnej informacji udzielonej przez pracownika KRUS, w wyniku której składki na ubezpieczenie społeczne odprowadzała na rachunek KRUS. Zaznaczyła, iż o ustaniu jej ubezpieczenia w KRUS została poinformowana decyzją Prezesa KRUS którą otrzymała w dniu [...] grudnia 2004 r. Podkreśliła, iż przez okres ponad [...] lat KRUS aprobował jej wpłaty tytułem składek na ubezpieczenie. Wskazała, iż nie jest w stanie uiścić zaległych składek wobec ZUS z uwagi na trudną sytuację majątkową. Zaznaczyła, iż jej wynagrodzenie związane z prowadzeniem Agencji Pocztowej wynosi od listopada do chwili obecnej około [...] zł miesięcznie. Ponadto podniosła, iż utrzymuje ją pobierająca emeryturę matka. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2006 r. Nr [...] , doręczoną stronie w dniu [...] kwietnia 2006 r., Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, iż wykazywana przez zobowiązaną ciężka sytuacja nie została potwierdzona z uwagi na brak informacji o korzystaniu z form pomocy społecznej, co zdaniem organu dowodzi, iż zainteresowana jest w stanie zaspokoić podstawowe potrzeby życiowe. Zakład stwierdził, iż okres zaległości wobec ZUS wskazuje na uchylanie się od ustawowego obowiązku opłacania składek. Zaznaczył, iż dłużniczka nie podjęła prób spłaty zaległości by zahamować proces ich narastania, pomimo faktu iż prowadzona działalność gospodarcza nie wykazywała strat. Wskazał, iż zainteresowana pozostaje w okresie aktywności zawodowej oraz nie ma orzeczonej niezdolności do pracy, co stwarza możliwość podjęcia dodatkowej pracy i poprawy sytuacji w przyszłości. Organ uznał, iż spłata zobowiązań wobec ZUS nie pociągnie zbyt ciężkich skutków dla zobowiązanej i jej rodziny. Pismem datowanym [...] kwietnia 2006 r., nadanym w placówce pocztowej w dniu [...] kwietnia 2006 r., pełnomocnik skarżącej złożył wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy. W uzasadnieniu pisma wskazał, iż organ naruszył art. 28 ust.1 oraz ust. 3 a ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych ( Dz. U. Nr 11, poz. 74 - dalej jako u.s.u.s.). Podniósł, iż zaskarżona decyzja Zakładu z dnia [...] kwietnia 2006 r. jest przedwczesna, gdyż skarżąca wniosła w przewidzianym ustawowo terminie skargę do O/R KRUS o wznowienie postępowania, której celem jest przywrócenie jej do ubezpieczenia społecznego rolników. Skarżąca wskazała, iż podstawowy źródłem jej utrzymania jest praca w gospodarstwie rolnym. Zaznaczyła, iż w okresie prowadzenia agencji pocztowej była ubezpieczona w KRUS i opłacała należne składki. Podkreśliła, iż organ posiada pełną informację w zakresie jej przychodów za okres objęty zaskarżoną decyzją z dnia [...].04.2006 r. Zaznaczyła, iż wartość naliczonych składek i odsetek z tytułu świadczeń społecznych przekracza osiągnięty przez nią dochód. Wskazała, iż utrzymywanie się z własnych środków nie może skutkować uznaniem, iż możliwa jest przez nią spłata kwoty przekraczającej [...] złotych. Zaznaczyła, iż organ nie dokonał ustaleń w zakresie uzyskiwanych przez nią dochodów. Decyzją z [...] listopada 2007 r. nr [...] Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia 2006 r. Nr[...]. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, iż skarżąca jest współwłaścicielem nieruchomości położonej w B przy ulicy [...] o numerze KW [...] oraz gruntów rolnych. Do dnia [...].08.2007 r. pobierała zasiłek chorobowy w kwocie brutto [...] zł. Uzyskuje dochody z wynajmu pokoju w kwocie [...] zł miesięcznie. Organ nie stwierdził przesłanek całkowitej nieściągalności określonych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Zaznaczył, iż zobowiązana nie przedłożyła dokumentów potwierdzających separację z jej mężem oraz podział wspólnego majątku. Wskazał, iż wraz ze skarżącą zameldowany jest jej syn, który jest zatrudniony na podstawie umowy o prace i z tego tytułu osiąga wynagrodzenie. Organ odniósł się do stanu zdrowia skarżącej wskazując, iż nie udokumentowała braku możliwości podjęcia pracy z uwagi na stan zdrowia oraz faktu przebywania pod kontrolą [...]. Zaznaczył, iż nie przedłożyła dokumentów potwierdzających zakup leków w kwocie [...] zł miesięcznie oraz nie udokumentowała ponoszonych opłat i wydatków bądź posiadanych z tego tytułu zaległości, w tym posiadania zadłużenia z tytułu podatku rolnego. Zdaniem organu powyższe świadczy o posiadaniu środków finansowych na spłatę miesięcznych zobowiązań. W ocenie Prezesa ZUS okoliczności, na które powołuje się dłużniczka oraz zgromadzony w trakcie postępowania materiał dowodowy nie stwarza podstaw do umorzenia należności. Organ zaznaczył, iż zobowiązana nie korzysta z pomocy społecznej, co świadczy, iż jest w stanie zaspokoić podstawowe potrzeby życiowe. Podkreślił, iż skarżąca nie przedstawiła dokumentów obrazujących stan posiadanych zobowiązań, oraz nie udowodniła zaległości z tytułu zobowiązań powstałych w związku z utrzymaniem gospodarstwa domowego. W ocenie organu powyższe uzasadnia przyjęcie, iż wszelkie opłaty dokonywane są na bieżąco i w terminie, co nie potwierdza trwałego lub wyjątkowego charakteru wskazanych przez zobowiązaną trudności. Prezes ZUS wskazał także, iż skarżąca nie udokumentowała kosztów specjalistycznego leczenia oraz faktu rehabilitacji schorzeń, które wymagałyby dodatkowych nakładów pieniężnych. Zaznaczył, iż skarżąca jest w okresie aktywności zawodowej. Ponadto nie przedłożyła dokumentów o orzeczonej niezdolności do pracy lub że sprawuje opiekę nad przewlekle chorym członkiem rodziny, które to okoliczności uniemożliwiałyby uzyskanie dochodu pozwalającego na spłatę zadłużenia. Prezes ZUS uznał, iż zobowiązana nie udowodniła, aby spłata należności wobec Zakładu pociągnęła za sobą zbyt ciężkie dla niej skutki. Pismem z dnia 2 stycznia 2008 r. Z B U złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] listopada 2007 r. nr [...] zarzucając naruszenie art. 28 ust 3 i 3a u.s.u.s oraz § 3 ust 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ( Dz. U. z 2003 r. nr 141, poz. 1365 ) W uzasadnieniu skargi skarżąca wskazała, iż jej sytuacja materialna uległa zmianie, gdyż nie pobiera już zasiłku chorobowego oraz nie jest właścicielem gospodarstwa rolnego. Podniosła, iż organ nie odniósł się do faktu opłacania przez nią składek ubezpieczeniowych na rzecz KRUS w okresie objętym zaskarżoną decyzją. Zaznaczyła, iż nie posiada majątku ani dochodów, z których możliwe byłoby zaspokojenie należności wobec ZUS, wskazując, iż z dniem [...] marca 2006 r. zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej z uwagi na stan zdrowia wymagający leczenia u[...]. Zobowiązana wskazała, iż organ posiada dokumentację jej leczenia, gdyż ubiegała się o przyznanie jej świadczeń rentowych. Podniosła, iż jej stan zdrowia wymaga kontynuowania leczenia, co wiąże się z zakupem środków farmaceutycznych oraz przejazdami z jej miejsca zamieszkania do siedziby gabinetu lekarza prowadzącego. Skarżąca wskazała, iż mieszka w budynku stanowiącym własność jej syna, zaś jej przysługuje jedynie prawo dożywotniego użytkowania dwóch pomieszczeń. Podkreśliła, iż nie utrzymuje się z dochodów syna. Koszty utrzymania domu skarżąca pokrywała dotychczas dzięki pomocy swojej matki, zaś obecnie ponosi je jej syn jako właściciel budynku. Zaznaczyła, iż nadal pozostaje w związku małżeńskim jednakże nie zamieszkuje wspólnie z mężem. Wskazała, iż ubiega się o przyznanie jej zasiłku dla bezrobotnych. Podkreśliła, iż środki jakie uzyskiwała w okresie poprzedzającym wydanie decyzji z dnia [...].11.2007 r. pokrywały jedynie częściowo koszty jej utrzymania, zaś ich wysokość kształtowała się poniżej minimum socjalnego. Zaznaczyła, iż z uwagi na jej stan zdrowia nie można przewidywać korzystnej zmiany w jej sytuacji materialnej. W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Ponadto odniósł się do zarzutów zawartych w skardze wskazując, iż bezpodstawny jest zarzut skarżącej dotyczący niewyjaśnienia wpływu błędnych decyzji KRUS na sytuację finansowa skarżącej. Organ zaznaczył, iż ZUS nie jest organem właściwym do kontrolowania poprawności postępowań prowadzonych prze KRUS. Prezes ZUS odniósł się także do zmiany stanu faktycznego w sytuacji skarżącej wskazując, iż zaskarżona decyzja została wydana w oparciu o stan faktyczny istniejący w dacie orzekania. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem w granicach zakreślonych w art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.). Stosując środki określone w wyżej wskazanych ustawach sądy dokonują oceny, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jej wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi uchylenie rozstrzygnięcia lub stwierdzenie jego nieważności. Wojewódzki Sąd Administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy, jednakże w mocy art. 134 prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną a stwierdzając naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu może wydać orzeczenie nawet na niekorzyść skarżącego. W sprawie niniejszej z dokumentów znajdujących się w dołączonych do niej aktach administracyjnych jednoznacznie wynika, iż decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wydana w I instancji w dniu [...] kwietnia 2006 r., zawierająca pouczenie o prawie złożenia w terminie 14 dni od jej doręczenia do Prezesa ZUS wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy, została stronie doręczona w dniu [...] kwietnia 2006 r. (zwrotne potwierdzenie odbioru na k – 40 akt adm.). A zatem zgodnie z art. 129 § 2 kpa, termin do wniesienia środka odwoławczego upływał w dniu 25 kwietnia 2006 r. bowiem, jak wynika z art. 83 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych z dnia 13 października 1998 r. stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra a więc do wniosku tego stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w kodeksie postępowania administracyjnego. Wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy noszący datę [...] kwietnia 2006 r. został przez pełnomocnika strony nadany w placówce pocztowej w dniu 26 kwietnia 2006 r. (data stempla pocztowego na kopercie k – 42 akt adm.), to znaczy po upływie terminu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdza, iż pomimo upływu terminu do wniesienia środka odwoławczego w sprawie niniejszej doszło do załatwienia w postępowaniu administracyjnym wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy decyzją merytoryczną z dnia [...] kwietnia 2006 r. Stanowi to rażące naruszenie art. 127 § 3 kpa w związku z art. 129 § 2 kpa oraz art. 16 § 1 kpa a w konsekwencji rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 kpa. Wobec powyższego z mocy art. 145 § 1 pkt 2 prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji zasadzając na rzecz skarżącej , w oparciu o art. 200 ppsa, zwrot kosztów postępowania sądowego.