V SA/Wa 3193/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący – Sędzia WSA Beata Krajewska po rozpoznaniu w dniu 23 lutego 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu R.S. od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 13 stycznia 2017 r. sygn. akt V SA/Wa 3193/16 o odmowie przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi R.S. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia [...] września 2016 r. nr [...] w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej za urządzanie gier na automatach poza kasynem gry postanawia utrzymać w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 13 stycznia 2017 r. sygn. akt V SA/Wa 3193/16 o odmowie przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych Wnioskodawca R. S. wystąpił z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Wskazał, iż gospodarstwo domowe prowadzi z żoną i dwójką dzieci, nie posiada nieruchomości ani przedmiotów wartościowych. W rubryce nr 7.2.1 wniosku oświadczył, iż posiada oszczędności pieniężne w wysokości [...] zł. Wnioskodawca i jego żona prowadzą działalność gospodarczą i uzyskują miesięczne dochody w wysokości [...] zł oraz [...] zł. W uzasadnieniu podniósł, iż prowadzona działalność nie przynosi spodziewanych zysków, na jego utrzymaniu pozostaje rodzina, w tym dwoje dzieci w wieku szkolnym, zaś jego żona pozostawała wcześniej na urlopie macierzyńskim. Skarżący przedstawił swoje zobowiązania stałe i wydatki, do których zaliczył: ratę pożyczki gotówkowej – [...] zł; leasing na samochody – [...] zł; koszty prowadzenia działalności (zatrudnianie pracowników, czynsze dzierżawne, obsługa prawna, biuro rachunkowe, itp.) – około [...] zł. W wyniku rozpoznania wniosku, postanowieniem z 13 stycznia 2017 r. starszy referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazano, że wnioskodawca nie wykazał, iż ustawowe przesłanki uprawniające do skorzystania z prawa pomocy we wnioskowanym zakresie wystąpiły w stosunku do jego osoby. Wyjaśniono, że zasadniczy wpływ na przyjęcie takiego stanowiska wywarła okoliczność, iż skarżący posiada zasoby pieniężne w wysokości [...] zł, które – jak sam wskazuje – stanowią oszczędności zgromadzone na rachunku bankowym, a zatem takie, które nie są pożytkowane na niezbędne wydatki (bieżące, konieczne), związane z egzystencją. Wobec tego uznano, że ich przeznaczenie na koszty postępowania (w wysokości 1.080 zł) nie spowoduje uszczerbku dla koniecznego utrzymania. Podkreślono, że instytucja prawa pomocy znajduje zastosowanie w sytuacji, gdy wnioskująca strona nie posiada majątku, który mogłaby przeznaczyć na udział w kosztach sądowych, a nie w przypadku, gdy środki takie wprawdzie posiada ale przeznacza je na spłatę innych zobowiązań. Starszy referendarz sądowy zwrócił ponadto uwagę, iż zarówno wnioskodawca jak i jego żona posiadają stałe źródła dochodów z tytułu działalności gospodarczej (łącznie [...] zł netto miesięcznie), a zatem nie można przyjąć, by wnioskodawca znajdował się w stanie ubóstwa. Odnosząc się do wskazanych przez wnioskodawcę miesięcznych wydatków, związanych z zaciągniętymi pożyczkami, leasingiem samochodów, czy kosztami prowadzonej działalności, podkreślono, iż rozpoznając prawo pomocy brane są pod uwagę wyłącznie wydatki niezbędne dla utrzymania, do których nie można zaliczyć zobowiązań pieniężnych z tytułu zaciągniętych pożyczek, czy też kosztów działalności gospodarczej. Przez wydatki "utrzymania koniecznego" należy bowiem rozumieć wydatki na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, takich jak żywność i mieszkanie (por. postanowienie NSA z dnia 27 maja 2008 r. o sygn. akt II GZ 112/08). Reasumując wskazano, że skarżący nie wykazał tego, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Pismem z 31 stycznia 2017 r. skarżący złożył sprzeciw od postanowienia starszego referendarza sądowego z 13 stycznia 2017 r. wnosząc o zmianę tego postanowienia poprzez przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Zarzucił naruszenie art. 246 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej "p.p.s.a."). W motywach sprzeciwu wnioskodawca podniósł, iż wbrew stanowisku starszego referendarza sądowego, jego obecna sytuacja życiowa uzasadnia przyznanie prawa pomocy. Zdaniem skarżącego dokonano wadliwej oceny jego sytuacji materialnej. Wydatki, które ponosi wraz z żoną nie są wydatkami zbytecznymi i nie odbiegają od normalnych wydatków przeciętnej rodziny. Wobec tego, w ocenie skarżącego, sprzeciw jest w pełni uzasadniony. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do art. 259 § 1 p.p.s.a. od postanowień dotyczących prawa pomocy przysługuje środek zaskarżenia w postaci sprzeciwu. Rozpoznając taki sprzeciw sąd wydaje postanowienie, w którym kwestionowane orzeczenie zmienia albo utrzymuje w mocy, o czym orzeka na posiedzeniu niejawnym – art. 260 § 1 i 3 p.p.s.a. Skarżący R.S. nie zgadza się z odmową przyznania mu prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Przesłanką udzielenia stronie takiego wsparcia wskazaną w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. jest brak dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, przy czym wykazanie powyższego spoczywa na wnioskodawcy. Przedmiotowe dofinansowanie strony ze środków publicznych możliwe jest tylko w rzeczywiście wyjątkowych przypadkach, bowiem nawet spełnienie wskazanej w powołanym przepisie przesłanki nie obliguje do uwzględnienia żądania strony. Powyższe koreluje z wyrażoną w art. 199 p.p.s.a. zasadą, że to strony postępowania sądowego zobowiązane są do ponoszenia jego kosztów, a odstępstwo od powyższego przewidują przepisy szczególne, tj. te odnoszące się do instytucji prawa pomocy. Treść art. 246 § 1 p.p.s.a. nie pozostawia zatem wątpliwości co do tego, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających uwzględnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy spoczywa na osobie ubiegającej się o przyznanie tego prawa. W interesie strony leży przedstawienie wszelkich okoliczności, które wskazywałyby na fakt pozostawania w trudnej sytuacji materialnej. Rozstrzygnięcie będzie zależało zatem od tego, co zostanie przez wnioskodawcę udowodnione. Przypomnieć także trzeba, iż ocena zasadności wniosku o prawo pomocy polega na dokonaniu porównania wysokości obciążeń finansowych w postępowaniu sądowym z rzeczywistymi możliwościami płatniczymi wnioskującej strony, biorąc pod uwagę jej wydatki niezbędne dla utrzymania siebie oraz rodziny. Zdaniem Sądu oceniając wniosek strony referendarz prawidłowo uznał, że skarżący nie wykazał tego, że spełnia ustawowe przesłanki uprawniające do skorzystania z prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W zaskarżonym orzeczeniu referendarz słusznie zauważył, że skarżący posiada zasoby pieniężne w wysokości [...] zł, które stanowią oszczędności zgromadzone na rachunku bankowym, a zatem takie, które nie są pożytkowane na niezbędne wydatki (bieżące, konieczne), związane z egzystencją. Wobec tego zasadnie uznano, że ich przeznaczenie na koszty postępowania (w wysokości 1.080 zł) nie spowoduje uszczerbku dla koniecznego utrzymania. Wyjaśnienia wymaga, że opłaty sądowe winny być traktowane na równi z pozostałymi wydatkami, które nie są niezbędne dla egzystencji (por. postanowienie NSA z dnia 14 września 2006 r. o sygn. akt II OZ 830/06; orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej bazie orzeczeń pod adresem www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Instytucja prawa pomocy jest instytucją szczególną i znajduje zastosowanie w sytuacji, gdy wnioskująca strona nie posiada majątku, który mogłaby przeznaczyć na udział w kosztach sądowych, a nie w przypadku, gdy środki takie wprawdzie posiada ale przeznacza je na spłatę innych zobowiązań. Sąd uznaje za słuszne stanowisko referendarza, iż w sprawie nie można przyjąć by wnioskodawca znajdował się w stanie ubóstwa. Zarówno on, jak i jego żona posiadają stałe źródła dochodów z tytułu działalności gospodarczej (łącznie 7.000 zł netto miesięcznie). Zgodnie z ugruntowanym już orzecznictwem (por. postanowienie NSA z 7 kwietnia 2006 r. o sygn. akt I OZ 452/06, z 27 maja 2008 r. sygn.akt II GZ 112/08), obowiązek partycypacji w kosztach postępowania dotyczy w szczególności strony, która posiada stały miesięczny dochód przewyższający minimalne wynagrodzenie za pracę. Strona, która dysponuje wolnym od obciążeń majątkiem oraz stałym comiesięcznym dochodem, powinna pokryć wydatki związane ze swym udziałem w postępowaniu sądowym bez pomocy państwa. Referendarz prawidłowo również ocenił wydatki wskazane przez wnioskodawcę. Rozpoznając prawo pomocy brane są bowiem pod uwagę wyłącznie wydatki niezbędne dla utrzymania, do których nie można zaliczyć zobowiązań pieniężnych z tytułu zaciągniętych pożyczek, czy też kosztów działalności gospodarczej. Przez wydatki "utrzymania koniecznego" należy bowiem rozumieć wydatki na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, takich jak żywność i mieszkanie (por. postanowienie NSA z dnia 27 maja 2008 r. o sygn. akt II GZ 112/08). Nie można również przyjąć jakoby zobowiązania wykraczające poza kategorię niezbędnych dla utrzymania, miały charakter priorytetowy przed kosztami sądowymi. Strona która realizuje swoje zobowiązania w taki sposób, że wyzbywa się zdolności do zapłaty kosztów sądowych – preferencyjnie traktując inne zobowiązania – nie może prawnie skutecznie podnieść ewentualnego zarzutu, iż odmowa zwolnienia jej od kosztów sądowych jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądami. Przywołać również trzeba stanowisko, jakie zajął Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 19 grudnia 2013 r. o sygn. akt I OZ 1202/13, zgodnie z którym, skoro skarżący jest w stanie wygospodarować środki na spłatę kredytu, to winien także wywiązać się z obowiązku poniesienia opłat sądowych. Sąd podkreślił przy tym, iż koszty postępowania należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie domowym, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Przedstawione przez skarżącego wydatki na leasing samochodów i koszty działalności, należy zatem zaliczyć do kategorii kosztów uzyskania przychodów, a nie do wydatków niezbędnych dla jego egzystencji. Odmienna, subiektywna ocena skarżącego w tym zakresie nie może zmienić orzeczenia o odmowie przyznania prawa pomocy. Argumentacja zawarta w treści sprzeciwu jest swoistą polemiką ze stanowiskiem referendarza, nie popartą żadnymi dowodami i nie może prowadzić do pozytywnego rozpatrzenia przedmiotowego sprzeciwu. W tych okolicznościach, zdaniem Sądu, przyjąć należało, że orzeczenie referendarza o odmowie przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych wydane w niniejszej sprawie, jest prawidłowe. Wobec tego, na podstawie art. 260 § 1 i 3 w zw. z art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.