V SA/Wa 32/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Michał Sowiński, Sędzia WSA - Mirosława Pindelska (spr.), Sędzia WSA - Andrzej kania, Protokolant - Izabela Zdzieszyńska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 marca 2008 r. sprawy ze skargi B. W. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] listopada 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych; oddala skargę; Sygn, akt VSA/WA 32/08 UZASADNIENIE Przedmiotem skargi z dnia 3 grudnia 2007r. wniesionej przez B W jest decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] listopada 2007 r. nr [...]utrzymująca w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2007 r. nr [...]o odmowie umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych Skarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym: Pismem z dnia [...] grudnia 2006 r. B W złożyła do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniosek o umorzenie jej zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek oraz należnych odsetek z tytułu nieopłaconych składek. Decyzją z dnia [...] marca 2007 r. nr [...]Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia należności z tytułu składek. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, iż dłużniczka prowadzi działalność gospodarczą od [...]-01-1999 r. osiąga dochody, jest prowadzona skutecznie egzekucja Zatem brak jest przesłanek do umorzenia należności ZUS. Pismem z dnia [...] marca 2007 r. zobowiązana wystąpiła z wnioskiem o ponowne rozpoznanie sprawy wskazując, iż nie jest w stanie spłacić należności składkowych , gdzie odsetki od należności składkowych przewyższają należność główną. Zainteresowana wskazała, iż odsetki od należności głównej wynoszą miesięcznie [...] zł, zaś splata należności głównej w wysokości [...]zł w kwocie [...] zł miesięcznie trwałaby 12 lat. Podniosła, iż jej wiek [...] lat oraz niezbyt dobry stan zdrowia powoduje, iż nie ma możliwości spłaty należności. Skarżąca zaznaczyła, iż w przypadku wpłaty raty miesięcznej w wysokości [...] zł pozostaje jej jeszcze kwota [...]zł zaległych odsetek. Wskazała, iż obecnie Urząd Skarbowy zajął urządzenia z jej zakładu. Zaznaczyła, iż posiada [...] letni samochód który jest jej całym majątkiem jaki posiada. Dłużniczka podkreśliła, iż w sytuacji, gdy nie posiada własnego mieszkania, ma ograniczoną emeryturę oraz minimalne dochody z zakładu [...]spełnia przesłanki określone w §3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne( Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz.1365) Wskazała iż mieszka w jednym pokoju [...], zaś jej emerytura pozwala na życie na poziomie minimum socjalnego. 1 Sygn. akt VSA/WA 32/08 Decyzją z dnia [...] listopada 2007 r. nr [...]Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych działający w imieniu ZUS utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Zakładu z dnia [...] marca 2007 r. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, iż brak jest przesłanek do umorzenia należności finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek z uwagi na dyspozycję art. 30 u.s.u.s. Zaznaczył także, iż wobec dłużniczki nie zachodzą przesłanki do stwierdzenia całkowitej nieściągalności określonej w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., gdyż zobowiązana uzyskuje dochody z tytułu świadczenia emerytalnego oraz prowadzone jest postępowanie egzekucyjne przez Naczelnika Urzędu Skarbowego. Prezes Zakładu wskazał, iż w sprawie zobowiązanej nie zachodzą przesłanki określone w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Zaznaczył, iż zainteresowana prowadzi działalność gospodarczą z której uzyskuje dochody. Ponadto otrzymuje świadczenie emerytalne w kwocie [...]zł brutto, z którego jest potrącana kwota [...] zł przez Naczelnika Urzędu Skarbowego. Łączna kwota wydatków skarżącej wynosi około [...] zł. Zobowiązana mieszka sama . Prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Organ zaznaczył, iż dochód osiągany przez skarżącą przekracza próg interwencji socjalnej, która dla osoby samotnie gospodarującej wynosi 477 zł. Wskazano również, iż skarżąca nie poniosła strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia. Ponadto podkreślono, iż skarżąca nie udowodniła jej przewlekłej choroby lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem, co pozbawiłoby zobowiązaną możliwości uzyskania dochodów umożliwiających opłacenie należności. Organ odniósł się do podnoszonych przez zobowiązaną warunków jej życia na poziomie minimum socjalnego wskazując, iż zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Polityki Społecznej z. dnia 7 października 2005 r. (Dz. U. z 2005r. nr 211, poz. 1762) w sprawie progu interwencji socjalnej minimum egzystencji szacowane jest na podstawie stałego koszyka, który zapewnia zaspokojenie wyłącznie najniezbędniejszych potrzeb: skromne wyżywienie, utrzymanie bardzo małego mieszkania, uzupełnienie najbardziej podstawowych artykułów gospodarstwa domowego i bielizny osobistej, leki oraz potrzeby związane z wykonywaniem obowiązku szkolnego. Prezes ZUS zaznaczył, iż w koszyku nie uwzględnia się żadnych potrzeb związanych z wykonywaniem pracy zawodowej, komunikacją, kulturą i wypoczynkiem. Natomiast z dokumentacji 2 Sygn. akt VSA/WA 32/08 przedłożonej przez zobowiązaną wynika, iż wśród wydatków w jej gospodarstwie domowym są również opłaty za ubezpieczenie na samochód oraz na życie, co odbiega od koszyka niezbędnych wydatków przewidzianych dla minimum egzystencji, który nie przewiduje np. wydatków związanych z kulturą, wypoczynkiem, komunikacją, wydatków przekraczających skromne wyżywienie. Podkreślono, iż kryteria dochodowe uzyskania pomocy społecznej są ustalane na podstawie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24 lipca 2006 r. w sprawie zweryfikowania kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej ( Dz. U. z 2006 r. Nr 135, poz. 950 ) gdzie dla osoby samotnie gospodarującej jest to kwota 477.00 zł. Prezes Zakładu odniósł się do stanu zdrowia skarżącej wskazując, iż przedstawiła dokumentację dotyczącą jej choroby oraz udokumentowała miesięczne wydatki na lekarstwa. Organ zaznaczył, iż pomimo choroby zobowiązana nadal prowadzi działalność gospodarczą, z której uzyskuje dochód. Prezes ZUS podkreślił, iż wniosek o umorzenie należności został także przeanalizowany w zakresie możliwości i zasadności wynikającej z przepisów ustawy z dnia 30 kwietnia 2004 r. o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej (Dz. U. z 2007 r., Nr 59, poz. 404 z późn . zm.). Pismem z dnia [...] grudnia 2007 r. zatytułowanym ,, [...]." B W złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Prezesa ZUS z dnia [...] listopada 2007 r. nr[...]. W uzasadnieniu skargi skarżąca wskazała, iż spełnia przesłanki zawarte w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s., gdyż nie posiada żadnego majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Podniosła, iż jej samochód został zajęty przez komornika sądowego , a następnie zlicytowany. Dłużniczka zaznaczyła, iż z jej emerytury w wysokości [...]zł brutto potrącana jest kwota [...]zł na rzecz Urzędu Skarbowego. Podkreśliła, iż nie jest w stanie spłacić narastających odsetek., ani też należności głównej. Zobowiązana wskazała, iż będąc w wieku [...] lat posiada ograniczone środki finansowe nie pozwalające spłacić narastającego zadłużenia. Zaznaczyła, iż mieszka w wynajętym mieszkaniu, gdyż dom w którym mieszkała został zlicytowany przez bank. Podniosła, iż jest osobą chorą na co przedstawiła zaświadczenia. Dłużniczka wskazała, iż posiada obecnie zakład [...], który prowadzi, gdyż jest to jej pasja i zamiłowanie. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując argumentację zawartą w z uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. 3 Sygn. akt VSA/WA 32/08 Pismem z dnia 22 stycznia 2008 r. skarżąca wniosła o ,, [...]." Ponadto wskazała, iż organ podał nieaktualne informacje odnośnie zakresu prowadzonej przez nią działalności gospodarczej. Zobowiązana zaznaczyła, iż z dniem [...] sierpnia 2007 r. zakres prowadzonej przez nią działalności został ograniczony do [...]z uwagi na zajęcie przez komornika sprzętu służącego do prowadzenia działalności, gospodarczej. Skarżąca wskazała, iż w dniu [...] grudnia 2002r. otrzymała decyzję nr [...]o uznaniu restrukturyzacji. Skarżąca zaznaczyła, iż uiściła 15 % kwoty restrukturyzacji, lecz z uwagi na brak części wpłat restrukturyzacja została umorzona [...] marca 2004 r. Dłużniczka podkreśliła, iż organ w odpowiedzi na skargę wykazał kwotę zaległych składek wraz z odsetkami w wysokości [...]zł. Natomiast jej zaległość na dzień 21 stycznia 2008 r. według rozliczenia zaległości wobec ZUS wynosi wraz z odsetkami [...]zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych; Dz. U. Nr 153, poz. 1269). W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny (w tym przypadku - decyzję) konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm./; powoływanej dalej jako "p.p.s.a."), lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Badając niniejszą sprawę w ramach powyższych przepisów i w oparciu o akta sprawy, zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a., Sąd nie dopatrzył się takich naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji. Odnosząc się do podniesionych przez skarżącą zarzutów stwierdzić należy, iż nie zasługują one na uwzględnienie. 4 Sygn. akt VSA/WA 32/08 Oceniając treść zaskarżonej decyzji należy wskazać, iż zgodnie z art. 28 ust. 1 i 2 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007 r., Nr 11, poz. 74 ze zm. dalej jako u.s.u.s. ) należności z tytułu składek, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.), mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wyliczonych w ust. 3 tego artykułu. W przepisie art. 28 ust. 3 u.s.u.s, ustawodawca wskazał siedem przypadków, w których zachodzi całkowita nieściągalność należności z tytułu składek (treść tych przepisów przytoczona została w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji). Wyliczenie zawarte w tym przepisie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia. W uchwale z dnia 6 maja 2004 r. (sygn. akt II UZP 6/04, OSNP 2004/16/285) Sąd Najwyższy wskazał między innymi, że " (...) Przepis art. 28 ust. 2 u.s.u.s. (...) jest oparty na konstrukcji tzw. "uznania administracyjnego", co oznacza, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi rentowemu, który w przypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek, zachodzącej w przypadkach wymienionych w art. 28 ust. 3 tejże ustawy, może, ale nie musi umorzyć zaległości. Norma zawarta w art. 28 ust. 2 u.s.u.s, wyraźnie wskazuje na brak obowiązku umorzenia należnych składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności, stanowiąc, że w takim wypadku mogą być one umorzone." Natomiast przy braku całkowitej nieściągalności, ustalanej według kryteriów wskazanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., organ podejmujący decyzję na podstawie art. 28 ust. 2 tej ustawy pozbawiony jest w ogóle prawnej możliwości umorzenia należności z tytułu składek. Taka sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie, gdzie nie zaistniał żaden z przypadków stanowiących o możliwości uznania całkowitej nieściągalności należności wobec Skarżącej. Organy orzekające wskazały, iż skarżąca osiąga dochód z tytułu z tytułu świadczenia emerytalnego w kwocie [...]zł brutto. Ponadto wobec zainteresowanej prowadzona jest skuteczne postępowanie egzekucyjne przez Naczelnika Urzędu Skarbowego. Nie było zatem pozbawione podstaw twierdzenia 5 Sygn. akt VSA/WA 32/08 organu, iż w takim stanie rzeczy nie sposób przyjąć, że istnieje stan całkowitej nieściągalności. W ocenie Sądu prawidłowo zostało ustalone na dzień wydania zaskarżonej decyzji, iż w stosunku do skarżącej nie wystąpiła przesłanka całkowitej nieściągalności, a w konsekwencji brak było prawnej możliwości - jak wyżej wyjaśniono - umorzenia należności w oparciu o to kryterium. 2 kolei w art. 28 ust. 3a u.s.u.s, ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Dotyczy to jednakże wyłącznie należności ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek (definicję ustawową płatnika składek zawiera art. 4 pkt 2 u.s.u.s.). Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s, określone zostały w § 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r., gdzie jako przesłanki umożliwiające umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne wskazane zostały okoliczności związane z wykazaniem przez zobowiązanego, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Skarżąca w tym zakresie wprost odwołała się do dwóch przesłanek, tj. sytuacji, gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (§ 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r.) oraz przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenia należności (§ 3 ust. 1 pkt 3 ww. rozporządzenia). Podkreślenia jednak wymaga, iż w przypadku decyzji podejmowanych na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s w związku z § 3 rozporządzenia także mamy do czynienia z tzw. uznaniem administracyjnym. Również i tu prawo wyboru rozstrzygnięcia przysługuje Zakładowi. Może on, ale nie musi umorzyć należności, przy czym nawet stwierdzenie istnienia w sprawie przewidzianych przepisami przesłanek nie obliguje Zakładu do zastosowania ulgi, jaką jest umorzenie należności, oczywiście gdy inne względy ustawowe przemawiają przeciwko takiemu umorzeniu. Oceniając sprawę pod tym kątem organ odwoławczy prawidłowo ustalił, iż dochód skarżącej pochodzący z dwóch źródeł tj. z tytułu świadczenia emerytalnego ([...]zł brutto ) i z prowadzonej działalności gospodarczej nie dają podstawy do uznania, iż opłacenie zaległych składek pozbawiłoby ją możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Wysokość dochodu skarżącej znacznie przekracza próg minimum 6 Sygn. akt VSA/WA 32/08 socjalnego. Z dochodu tego skutecznie prowadzona jest egzekucja. Twierdzenie skarżącej, iż wysokość zaległości oznacza kilkunastoletnią egzekucję w kwotach dotychczas pobieranych nie jest argumentem za uznaniem zaistnienia przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 cytowanego wyżej rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. Wykazywane przez skarżącą wydatki konieczne do utrzymania siebie mieszczą się w granicach otrzymywanego dochodu po wcześniej dokonanym potrąceniu egzekucyjnym. W sprawie nie bez znaczenia jest fakt, iż skarżąca nadal prowadzi działalność gospodarczą, w której obroty finansowe, przychody nie świadczą o małym rozmiarze tej działalności. Z załączonych do materiału dowodowego zeznań podatkowych wynika, iż w 2004 r. przychody skarżącej przekraczały kwotę [...]zł; w 2005 r. przekraczały kwotę [...]zł; w 2006 . przekraczały kwotę [...]zł. Z przedstawionego przez nią obliczenia do zeznania podatkowego na lipiec 2007 r. wynikają przychody na kwotę ponad [...]zł z dochodem w kwocie [...]zł. Z ustaleń organu nie wynika, aby poza przedmiotową zaległością skarżąca miała inne długi. Zatem prawidłowo organ ustalił brak przesłanek do umorzenia zaległych składek w oparciu o trudną sytuację materialną strony rzutującą na możliwość zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Rozmiar prowadzonej działalności gospodarczej rzutuje również na ocenę możliwości jej prowadzenia przez skarżącą z uwagi na chorobę. Skarżącą udokumentowała fakt swojej choroby, kłopoty z kręgosłupem, nadciśnieniem. Nie mniej jednak stan zdrowia skarżącej nie uniemożliwia jej uzyskiwania dodatkowego dochodu, co organ ustalił i odpowiednio ocenił. W oparciu o przedstawiony materiał dowodowy nie można było uznać, iż zachodzi przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 3 cytowanego rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. W konsekwencji prawidłowa była kwalifikacja prawna tych okoliczności dokonana przez organ orzekający, który wskazał na te elementy stanu faktycznego i wyciągnął z nich wniosek, iż nie została spełniona wskazana wyżej przesłanka umorzenia. Odnosząc się z kolei do zarzutu skarżącej dotyczącego wysokości kwoty zadłużenia należy wskazać, iż złożenie wniosku przez stronę o umorzenie należności z tytułu składek winno nastąpić dopiero wówczas, gdy zgadza się ona z kwotą zadłużenia, a jedynie ze względów finansowych nie jest wstanie jej pokryć. Dlatego też, przy ocenie prawnej zaskarżonej decyzji nie mogły mieć żadnego znaczenia podniesione w skardze okoliczności związane z wysokością zadłużenia.. Decyzje w sprawie podlegania ubezpieczeniu społecznemu wydawane są w odrębnym 7 Sygn. akt VSA/WA 32/08 postępowaniu i podlegają stosownej kontroli sądu powszechnego. Wobec powyższego Sąd nie mógł uwzględnić zarzutu, iż wadliwie oceniona została przez organy sytuacja wnioskodawcy. Ustalenia i wnioski, jakie przy wydawaniu decyzji poczyniono mieszczą się w ramach prawem przewidzianych, tak z punktu widzenia prawa procesowego, szczególnie zasady swobodnej oceny dowodów (art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.), jak i prawa materialnego. Brak istnienia przesłanek zawartych w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych oraz w ww. rozporządzeniu uniemożliwiał umorzenie należności. Dla ścisłości dodać należy, że wskazane wyżej przepisy o umarzaniu należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne znajdowały odpowiednie zastosowanie także do składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, a także składek na ubezpieczenie zdrowotne (art. 32 u.s.u.s.). Sąd zwraca jednocześnie uwagę, iż wniosek o umorzenie należności składkowych może być ponawiany i każdorazowo podlega ocenie organu rentowego - Zakładu. W przypadku zmiany stanu faktycznego potwierdzonego nowymi dowodami skarżący może ponownie wystąpić do Zakładu z wnioskiem o umorzenie należności i wówczas ponownie sprawa umorzenia będzie rozstrzygana przez organ. Wydanie bowiem decyzji w przedmiocie umorzenia należności nie korzysta z tzw. powagi rzeczy osądzonej. Biorąc pod uwagę powyższe ustalenia i wnioski, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a orzekł jak w sentencji. 8