V SA/Wa 3207/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Michał Sowiński (spr.), Sędzia WSA - Beata Blankiewicz-Wóltańska, Sędzia WSA - Izabella Janson, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 16 maja 2017 r. sprawy ze skargi R. S. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] września 2016 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania 1. uchyla zaskarżone postanowienie; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. na rzecz R. S. kwotę 100 zł (sto złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Przedmiotem skargi wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie przez R. S. (dalej "strona", "skarżący") jest postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z [...] września 2016 r. nr [...] stwierdzające uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Zaskarżone orzeczenie zostało wydane w następującym stanie faktycznym. Rozstrzygnięciem z [...] lutego 2015 r. znak [...] i [...] Prezydent m. W. przyznał R. S. dotację na zakup obuwia ortopedycznego w wysokości [...] zł i na zakup ortezy kończyny dolnej w wysokości [...] zł. Pismem z 6 marca 2015 r. strona wniosła o udzielenie jej pełnej refundacji. W odpowiedzi Prezydent m. W. pismem z [...] marca 2015 r. wskazał, że nie istnieje możliwość zmiany przyznanego dofinansowania. Pismami z 28 marca 2015 r. oraz z 18 kwietnia 2015 r. strona zwróciła się o przyspieszenie udzielenia dofinansowania w pełnej kwocie, natychmiastowe zapewnienie całodobowej pomocy zawodowych asystentów osób niepełnosprawnych oraz sfinansowanie naprawy aparatu ortopedycznego. Organ udzielił odpowiedzi na ww. pisma w dniu [...] kwietnia 2015 r. Następnie strona wystąpiła z wezwaniem do usunięcia naruszenia prawa, na które organ odpowiedział pismem z [...] maja 2015 r., podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Przy piśmie z 31 lipca 2015 r. skarżący uzupełnił pierwotny wniosek, wzywając organ do przyznania pełnej dotacji. Prezydent m. W. ponownie podtrzymał swoje stanowisko w sprawie (pismo z 25 sierpnia 2015 r.). Pismem z [...] stycznia 2016 r. skarżący złożył odwołanie od rozstrzygnięcia z [...] lutego 2015 r. zarzucając m.in. brak pouczenia o przysługujących mu środkach zaskarżenia. W uzasadnieniu odwołania wskazał ponadto, że w jego ocenie rozstrzygnięcie z [...] lutego 2015 r. jest decyzją, natomiast nie powołano w niej podstawy prawnej. W wyniku rozpoznania odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. postanowieniem z [...] września 2016 r. nr [...] stwierdziło, na podstawie art.134 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 23 ze zm. – dalej "k.p.a.") uchybienie terminu do wniesienia odwołania. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, iż podziela ocenę strony co do statusu administracyjnego pisma z [...] lutego 2015 r. Podkreślił, iż zawiera ono cechy decyzji (stanowcze, indywidualne rozstrzygnięcie, datę, podpis, oznaczenie organu), natomiast wadliwie nie wskazano w nim podstawy prawnej oraz pouczenia. Organ odwoławczy wyjaśnił jednocześnie, iż zgodnie z art.129 § 2 k.p.a. odwołanie wnosi się w terminie czternastu dni od dnia doręczenia decyzji stronie. Decyzja z [...] lutego 2015 r. została doręczona stronie w dniu 20 lutego 2015 r., a zatem czternastodniowy termin do wniesienia odwołania upłynął w dniu 6 marca 2015 r. Brak pouczenia, zdaniem organu, nie powoduje, że termin do wniesienia odwołania nie rozpoczął swojego biegu. Tymczasem skarżący nie zwrócił się o uzupełnienie decyzji o pouczenie, ani o przywrócenie terminu. Złożył natomiast odwołanie po blisko roku od terminu wynikającego z doręczenia pisma. Konsekwencją tego była konieczność pozostawienia odwołania bez rozpatrzenia, gdyż rozpatrzenie odwołania wniesionego z uchybieniem terminu byłoby rażącym naruszeniem prawa, o którym mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. Zarzucił naruszenie następujących przepisów; - art. 134 w związku z art. 144 k.p.a. poprzez jego zastosowanie, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż pozbawiło strony ochrony wynikającej z art. 112 k.p.a., - art. 112 w związku z art. 8 i art. 9 k.p.a. poprzez pominięcie faktu, że pozostawienie odwołania bez rozpatrzenia szkodzi stronie, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż stanowi rażące naruszenie tych przepisów. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Uprawnienia Sądu określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1066) oraz art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm. – dalej "p.p.s.a.") sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Kierując się tymi przesłankami i badając zaskarżone postanowienie w granicach określonych przepisami powołanych wyżej ustaw Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Wskazać należy, iż kontroli sądu administracyjnego w niniejszej sprawie poddano postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. stwierdzające wniesienie odwołania z uchybieniem terminu. Postanowienie to wydano w oparciu o art. 134 k.p.a., zgodnie z którym organ odwoławczy stwierdza w drodze postanowienia niedopuszczalność odwołania oraz uchybienie terminu do wniesienia odwołania, przy czym postanowienie w tej sprawie jest ostateczne. W ocenie Sądu kontrolowane rozstrzygnięcie jest dotknięte wadą, z powodu której należało je usunąć z obrotu prawnego. Należy bowiem podkreślić, że niezawarcie w treści rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji pouczenia nie może szkodzić stronie. Powyższe należy ocenić przede wszystkim jako uchybienie zasadom ogólnym postępowania administracyjnego, o których mowa w art. 8 i art. 9 k.p.a., to jest zasadzie pogłębiania zaufania obywateli do władz publicznych i zasadzie udzielania należytej informacji stronom oraz czuwania nad tym, aby strony nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa (w tym celu udziela się stronom niezbędnych wyjaśnień i wskazówek). Organ nie może w takiej sytuacji wobec strony wywodzić negatywnych skutków wynikających z braku pouczenia. Zgodnie z art. 112 k.p.a., błędne pouczenie w decyzji co do prawa odwołania albo wniesienia powództwa do sądu powszechnego lub skargi do sądu administracyjnego nie może szkodzić stronie, która zastosowała się do tego pouczenia. Nie ulega wątpliwości, że regulacja zawarta w ww. przepisie stanowi jedną z istotniejszych konsekwencji naruszenia przez organ prowadzący postępowanie obowiązku udzielania stronom rzetelnych informacji o ich uprawnieniach, w odniesieniu do bardzo doniosłej ich sfery – wnoszenia środków zaskarżenia. Weryfikacja decyzji, czy postanowienia, mająca na celu ochronę praw i interesów stron postępowania, stanowi jednocześnie instytucję służącą zapewnieniu praworządności działania administracji publicznej w jej stosunkach z jednostką (komentarz do art. 112 k.p.a., w: B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2006, s. 538). Przyjmując powyższy pogląd, należy odnieść go do sfery możliwych działań organu wyższego stopnia, do którego należy rozpoznanie odwołania, czy zażalenia wniesionego zgodnie z błędnym pouczeniem organu pierwszej instancji, czy też brakiem takiego pouczenia, co miało miejsce w rozpoznawanej sprawie. W orzecznictwie sądowym w tej kwestii wyodrębniły się dwa podstawowe podejścia. Pierwsze z nich zakłada, że zastosowanie się do błędnego pouczenia bądź jego brak sanuje tę wadliwość z mocy prawa (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 listopada 2000 r., sygn. akt IV SA 1899/98, z dnia 12 czerwca 2008 r., sygn. akt II GSK 169/08). Drugie podejście przyjmuje natomiast, że uchybienie terminowi niezawinione przez stronę, będąc wynikiem błędnego pouczenia bądź jego braku, wymaga przywrócenia terminu do dokonania określonej czynności w trybie art. 58 k.p.a. (por. postanowienie NSA z dnia 1 lipca 1998 r., sygn. akt III SA 230/97). Sąd w składzie orzekającym popiera pogląd, że w przypadku uchybienia terminu do wniesienia środka prawnego w wyniku braku pouczenia, jego wniesienie należy uznać za skuteczne. Podkreślić należy, że jeżeli przepis udziela stronie ochrony prawnej, a tak expressis verbis stanowi art. 112 k.p.a., nie ma podstaw do odsyłania jednostki na inną drogę ochrony prawnej (prośbę o przywrócenie terminu), jeżeli ta ochrona jest przyznana z mocy prawa (por. NSA w wyroku z dnia 4 stycznia 2013 r., sygn. akt I OSK 1553/11). Zdaniem Sądu strona nie może bowiem być w nadmierny sposób obciążana przez organ wyższego stopnia koniecznością samodzielnego "sanowania" uchybień proceduralnych organu pierwszej instancji. Rolą organu odwoławczego było zastosowanie przepisu art. 112 k.p.a. w taki sposób, aby kwestia braku pouczenia w rozstrzygnięciu nie przysłoniła istoty sprawy administracyjnej, której dotyczy niewątpliwie "spóźniony" środek zaskarżenia. Przyjęcie odmiennego stanowiska, w tym przypadku zastosowanego przez organ odwoławczy, było nieprawidłowe i stanowiło naruszenie art. 134 k.p.a. w związku z art. 144 k.p.a oraz art. 112 k.p.a. w związku z art. 8 k.p.a. i art. 9 k.p.a., które to naruszenie miało istotny wpływ na wynik sprawy, ponieważ zamknęło skarżącemu drogę do rozpoznania środka zaskarżenia na rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji. Reasumując, zaskarżone postanowienie podlegało uchyleniu. Organ odwoławczy rozpozna merytorycznie odwołanie skarżącego na rozstrzygnięcie organu I instancji z dnia [...] lutego 2015 r. Mając powyższe okoliczności na uwadze i działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł o uchyleniu zaskarżonego postanowienia. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a.