V SA/Wa 3227/16

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie: Joanna Kruszewska - Grońska po rozpoznaniu w dniu 28 kwietnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku [...] [...] o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi [...] [...] na decyzję Dyrektora Izby Celnej w [...] z dnia [...] października 2016 r. nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku akcyzowym p o s t a n a w i a: odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 12.698 zł skarżący T. B. (w sporządzonym na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy PPF) zażądał zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku powołał się na decyzje organów podatkowych określające wysokość jego zobowiązań podatkowych: - w podatku akcyzowym za okresy: od października 2010 r. do grudnia 2010 r. w łącznej wysokości 1.269.755 zł oraz od stycznia 2011 r. do czerwca 2011 r. w łącznej wysokości 5.595.828 zł, - w podatku od towarów i usług za IV kwartał 2010 r. oraz I i II kwartał 2011 r., gdzie wartość przedmiotu sporu za dwa ostatnie kwartały wynosi 3.393.430 zł, - z tytułu opłaty paliwowej za okres od października 2010 r. do listopada 2010 r. w wysokości 69.941 zł. Skarżący zaznaczył, że zaskarżył te decyzje, "niemniej stanowią one dla niego znaczne obciążenie". Wskazał również, iż prowadzi działalność gospodarczą, która od 2013 r. przynosi mu wyłącznie straty, ale jest zmuszony ją prowadzić ze względu na ryzyko wypowiedzenia mu umów kredytu, które są zabezpieczone na nieruchomościach należących do jego rodziców. Podkreślił, że nie ma żadnego majątku; mieszka wraz z konkubiną i dwojgiem małoletnich dzieci u swoich rodziców i pozostaje na utrzymaniu najbliższych. Do miesięcznych dochodów jego sześcioosobowej rodziny skarżący zaliczył: wynagrodzenie konkubiny – 4.000 zł, świadczenie emerytalne jego matki – 967,80 zł, świadczenie emerytalne jego ojca – 1.184,20 zł, czynsz z tytułu dzierżawy, który otrzymuje jego ojciec - 500 zł. Natomiast jako składniki majątku rodziny skarżący wymienił: 30% jego udziałów w BKB Rzeszów Sp. z o.o. o wartości nominalnej 30.000 zł (przy czym zastrzegł, że spółka ta od 2007 r. nie prowadzi działalności), należącą do jego rodziców nieruchomość rolną o powierzchni 15,94 ha wraz z budynkiem i oborą oraz 11-letni samochód konkubiny (służący do odwożenia dzieci do szkoły). Dodał, iż jego rodzice dysponują oszczędnościami, ale ich wysokość nie jest mu znana. Ponadto skarżący podał, iż jego rachunek bankowy jest od 2 września 2016 r. przedmiotem zajęcia egzekucyjnego. Do stałych miesięcznych zobowiązań skarżący zaliczył raty spłaty trzech kredytów udzielonych mu przez PKO BP R. w: - 1999 r. na kwotę 200.000 zł na okres 10 lat; miesięczna rata spłaty wynosi 1.075 zł; do spłaty pozostało ok. 30.000 zł; - 2007 r. na kwotę 350.000 zł na okres 15 lat; miesięczna rata spłaty wynosi 2.865 zł; do spłaty pozostało ok. 150.000 zł; - 2013 r. na kwotę 100.000 zł na okres 5 lat; miesięczna rata spłaty wynosi 2.100 zł; do spłaty pozostało ok. 30.000 zł. Podniósł, że kredyty te są spłacane z oszczędności jego rodziców, gdyż skarżący nie ma na to środków. Z kolei rodzice skarżącego są zmuszeni regulować przedmiotowe zobowiązania, ponieważ kredyty są zabezpieczone na ich nieruchomościach. Mając na uwadze, że oświadczenia zawarte w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy były niewystarczające dla oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej skarżącego, w wykonaniu zarządzenia referendarza sądowego, pismem Sądu z dnia 2 lutego 2017 r., skarżący został wezwany do uzupełnienia w terminie 14 dni wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez przedstawienie dodatkowych informacji i dokumentów. Przy piśmie z 17 lutego 2017 r. skarżący nadesłał dokumenty w odpowiedzi na powyższe wezwanie. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zawarte w wyżej cytowanym przepisie określenie "gdy osoba ta wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Zatem rozstrzygnięcie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (J. P. Tarno – "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz" Wydawnictwo LexisNexis, Wydanie 2, Warszawa 2006, s. 504; por. także postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 stycznia 2005 r., OZ 944/04, niepubl.). W tym miejscu podkreślić należy, iż jedyną kwestią braną pod uwagę przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej jest jej stan majątkowy oraz stan majątkowy osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym. "Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej jest obowiązkiem sądu, jeśli osoba ta wykazała, że spełnia przesłanki z art. 246 § 1" (H. Knysiak-Molczyk /w:/ T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz" Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2005, s. 631). Jeżeli oświadczenia składane we wniosku o przyznanie prawa pomocy okażą się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzą wątpliwości, Sąd (referendarz sądowy) może wezwać stronę do złożenia w zakreślonym terminie dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). Taka właśnie sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie, przy czym odpowiedź skarżącego na wezwanie Sądu z 2 lutego 2017 r. jest niepełna. Przede wszystkim skarżący nie wykazał w sposób klarowny i pełny stanu majątkowego osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, czyli swoich rodziców i konkubiny. Zaakcentować należy, że szczególnie istotne jest przedstawienie sytuacji finansowej tych osób, skoro skarżący pozostaje na ich utrzymaniu, gdyż odnotowuje wyłącznie straty z prowadzonej działalności gospodarczej, zaś jego rodzice uiszczają raty spłat kredytów, które w skali miesiąca przekraczają kwotę 6.000 zł. Tymczasem skarżący w piśmie z 17 lutego 2017 r. wskazał, że nie ma informacji na temat wartości nieruchomości należących do jego rodziców, tj. domu o powierzchni 400 m kw i zabudowań gospodarskich o łącznej powierzchni 600 m kw oraz nieruchomości rolnej o powierzchni 15,96 ha stanowiącej zespół dworkowo-pałacowy wpisany do rejestru zabytków na podstawie decyzji Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z 6 marca 2000 r. (vide wypis z księgi wieczystej zabudowanej nieruchomości rolnej – karta 51 akt sądowych). Nie ma też wiedzy odnośnie stanu rachunku bankowego swojego ojca. Jednocześnie oświadczył w ww. piśmie, iż jego matka nie posiada rachunku bankowego. Skarżący udokumentował jedynie wysokość świadczeń emerytalnych rodziców (matki – 967,80 zł, a ojca – 1.184,20 zł; vide karta 41 akt sądowych), a także wysokość czynszu dzierżawnego pobieranego przez jego rodziców na podstawie umowy dzierżawy zawartej w dniu 31 października 2016 r. z konkubiną skarżącego (500 zł brutto miesięcznie w okresie od 1 listopada 2016 r. do 31 grudnia 2017 r., a od 1 stycznia 2018 r. – 1.000 zł brutto miesięcznie, vide karty 69 – 72 akt sądowych). Płatność czynszu ma odbywać się w formie przelewu na konto bankowe wydzierżawiających, co oznacza, że rodzice skarżącego dysponują wspólnym rachunkiem bankowym. Zgodnie z postanowieniami ww. umowy konkubina skarżącego wydzierżawiła od jego rodziców staw o powierzchni ok. 3 ha wraz z pasem gruntu wzdłuż wschodniego brzegu stawu o szerokości 15 m w celu prowadzenia działalności gospodarczej polegającej m.in. na prowadzeniu łowiska komercyjnego, wypożyczalni sprzętu wędkarskiego i rekreacyjnego itp. Skarżący nie potwierdził żadnymi dokumentami jej dochodów, które we wniosku oszacował na 4.000 zł netto miesięcznie, ograniczając się do stwierdzenia, że w roku 2015 nie osiągnęła żadnych dochodów, a od 1 listopada 2016 r. rozpoczęła prowadzenie działalności gospodarczej. Z kolei w przypadku zeznań podatkowych swojej matki skarżący przedstawił wyłącznie pierwsze strony deklaracji PIT-11 za lata 2015-2016, tj. informacji o dochodach oraz o pobranych zaliczkach na podatek dochodowy – w formie mało czytelnych kopii (vide karty 42 i 43 akt sądowych). Skarżący przedłożył także swoje niepełne zeznanie podatkowe za rok 2015 PIT-36L (bez strony trzeciej i czwartej) z załącznikiem PIT-B, z którego wynika, że w roku 2015 z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej odnotował stratę w wysokości 36.281,54 zł przy przychodzie w kwocie 1.951 zł i kosztach uzyskania przychodu w wysokości 38.232,54 zł (vide karty 38 – 40 akt sądowych). W piśmie z 17 lutego 2017 r. poinformował, że po sporządzeniu zeznania podatkowego za rok 2016, nadeśle je do Sądu. Dotychczas przedmiotowy dokument nie wpłynął do akt niniejszej sprawy. Skarżący przedstawił wyciągi z dwóch rachunków należących do jego konkubiny prowadzonych w PKO Banku Polskim za okres od 1 listopada 2016 r. do 9 lutego 2017 r. (vide karty: 45 i 98 akt sądowych). Na pierwszym z ww. kont saldo końcowe wynosiło 4.826,02 zł, a na drugim – saldo końcowe było ujemne (-1,20 zł). Ponadto nadesłał wyciągi z pięciu swoich rachunków prowadzonych w PKO Banku Polskim za okres od 1 listopada 2016 r. do 9 lutego 2017 r., na których salda końcowe wynosiły odpowiednio: -21,23 zł, -23,39 zł, 18,94 zł, 0 zł i -29.994,34 zł (vide karty: 96, 97, 99, 100 i 101 akt sądowych). Analiza transakcji dokonywanych na rachunkach bankowych skarżącego i jego konkubiny prowadzi do wniosku, iż konkubina skarżącego dysponuje jeszcze jednym rachunkiem bankowym o nr 43102032190000940200471078, z którego nie przedstawiła wyciągów. Z tego nieujawnionego konta zasila przelewami zarówno swoje dwa pozostałe rachunki, jak i niektóre z rachunków skarżącego. Skarżący wykazał stosownymi dokumentami swoje zaległości względem organów podatkowych, jak również zobowiązania finansowe w postaci kredytów i związane z nimi zabezpieczenia w postaci hipotek. Przedłożył także deklaracje podatkowe CIT-8 za lata 2014 - 2015 dotyczące BKB Rzeszów Sp. z o.o. z siedzibą w Rzeszowie, której jest udziałowcem, potwierdzające fakt, iż spółka ta w zasadzie nie osiąga przychodów oraz wyciąg z rachunku bankowego ww. spółki za okres od 1 listopada 2016 r. do 9 lutego 2017 r., na którym saldo końcowe wynosiło 1.295,16 zł. Powyższe nie zmienia jednak oceny, że skarżący fragmentarycznie (wybiórczo) udokumentował stan majątkowy swoich rodziców i konkubiny. W szczególności nie wyjaśnił skąd jego rodzice czerpią środki na pokrycie rat spłat trzech kredytów w łącznej wysokości 6.040 zł oraz utrzymanie nieruchomości o znacznej powierzchni. Nie nadesłał też dokumentów potwierdzających wysokość dochodów jego konkubiny. Tymczasem w przypadku gdy skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z innymi osobami nie można przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy ograniczać się jedynie do sytuacji majątkowej i dochodów skarżącego. Należy wówczas zbadać sytuację majątkową i dochody wszystkich domowników prowadzących wspólne gospodarstwo domowe (vide postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego /dalej: NSA/ z dnia 10 września 2013 r., sygn. akt I GZ 375/13, LEX nr 1363597). Podkreślić należy, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 p.p.s.a., w myśl której strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zdaniem referendarza sądowego rozpoznającego niniejszy wniosek, skarżący nie wykazał, iż spełnia przesłanki częściowego przyznania prawa pomocy. W tym kontekście stwierdzić należy, iż oświadczenia skarżącego – złożone na urzędowym formularzu PPF oraz w dodatkowym oświadczeniu z 17 lutego 2017 r. – nie mogą być uznane za wyczerpujące i rzetelne, co uniemożliwia ustalenie rzeczywistych możliwości majątkowych skarżącego. Przedstawione wyżej wątpliwości odnośnie sytuacji materialnej rodziców i konkubiny skarżącego powodują, iż nie można dokonać oceny, czy skarżący spełnia ustawowe przesłanki do udzielenia prawa pomocy. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia oraz dokumentacji dotyczącej sytuacji materialnej uzasadnia odmowę przyznania prawa pomocy. Uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, jak również nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie (vide postanowienia NSA z dnia 5 września 2005 r. o sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r. o sygn. akt II FZ 575/05). Odmowę przyznania prawa pomocy uzasadnia także sytuacja, gdy strona podaje fakty, które nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony (vide postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r. o sygn. akt GZ 71/04). W jednym z orzeczeń NSA uznał, że wybiórcze przedstawienie dokumentów pozbawia Sąd możliwości oceny rzeczywistych zdolności płatniczych skarżącego (vide postanowienie NSA z dnia 13 stycznia 2016 r. o sygn. akt II GZ 916/15). Należy również zaznaczyć, iż referendarz sądowy nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzenia w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego nie są znane mimo istniejącego po stronie skarżącego ciężaru wykazania przesłanek prawa pomocy (vide postanowienie NSA z dnia 8 stycznia 2014 r. o sygn. akt II GZ 774/13). Z wyłożonych powyżej względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji postanowienia.