V SA/Wa 3229/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Marek Krawczak (spr.), Sędzia WSA - Sławomir Kozik, Sędzia WSA - Tomasz Zawiślak, Protokolant ref.staż. - Magdalena Walkowiak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 stycznia 2016r. sprawy ze skargi M. B. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] maja 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności przypadających agencjom płatniczym w ramach Wspólnej Polityki Rolnej oddala skargę. W dniu [...] stycznia 2014 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w P. wydał w stosunku do M. B. (dalej także: "Strona", "Skarżący") decyzję nr [...] o ustaleniu kwoty nienależnie pobieranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego w kwocie 1 067,97 zł z tytułu Jednolitej Płatności Obszarowej za rok 2010. Pismem z dnia 12 lutego 2014 r. M. B., reprezentowany przez E. B., wniósł odwołanie od ww. decyzji. W dniu [...] marca 2014 r. Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w R. wydał decyzję nr [...] o utrzymaniu w mocy decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Przeworsku. Pismem z dnia [...] kwietnia 2014 r. strona wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie skargę na ww. decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w R.. W dniu 16 września 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie wydał wyrok, którym oddalił skargę strony na ww. decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w R. (sygn. akt I SA/Rz 386/14). Pismem z dnia 26 listopada 2014 r., uzupełnionym pismem z dnia [...] grudnia 2014 r. Skarżący, reprezentowany przez E. B., zwrócił się do Prezesa ARiMR z wnioskiem o umorzenie kwoty nienależnie pobranych płatności ustalonych decyzją Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w P. z dnia [...] stycznia 2014 r. nr [...] z powodu trudnej sytuacji majątkowej. Strona od 8 lipca 2013 r. przebywa w Zakładzie Karnym, nie pracuje zawodowo, nie osiąga dochodów, nie ma żadnego majątku, jak również zgromadzonych środków finansowych. Z zaświadczenia Urzędu Miasta i Gminy w S. wynika, że Strona nie figuruje w rejestrach podatkowych i nie jest płatnikiem podatku rolnego, leśnego i od nieruchomości na terenie gminy w S.. W dniu [...] stycznia 2015 r. Prezes ARiMR wydał decyzję nr [...] o odmowie umorzenia należności w wysokości 1 067,97 zł wraz z odsetkami wynikającymi z decyzji nr [...] z dnia [...] stycznia 2014 r. o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego z tytułu jednolitej płatności obszarowej wydanej przez Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w P.. W uzasadnieniu wskazał, że kwestię umorzenia kwoty nienależnie pobranych płatności regulują przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 grudnia 2010 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu umarzania należności przypadających agencjom płatniczym w ramach Wspólnej Polityki Rolnej (Dz. U. Nr 258, poz. 1747), dalej jako "rozporządzenie". Organ, po przeanalizowaniu materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie doszedł do wniosku, że w przypadku Skarżącego nie zostały spełnione przesłanki określone w § 3 i § 4 rozporządzenia, pozwalające na umorzenie kwoty nienależnie pobranych płatności. Pismem z dnia [...] lutego 2015 r. Strona, reprezentowana przez E. B., wniosła za pośrednictwem Prezesa ARiMR odwołanie do Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi od ww. decyzji Prezesa ARiMR. Strona wniosła odwołanie od decyzji, w którym wniosła o jej uchylenie i uwzględnienie wniosku o umorzenie, podtrzymując argumenty o niemożliwości uiszczenia orzeczonej kwoty. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] maja 2015 r. nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Prezesa ARiMR. Decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi została wydana w postępowaniu prowadzonym w trybie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 grudnia 2010 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu umarzania, odraczania lub rozkładania na raty spłat należności przypadających agencjom płatniczym w ramach Wspólnej Polityki Rolnej (Dz. U. Nr 258, poz. 1747) oraz art. 54 ust. 3 akapit pierwszy rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylające rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94, Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi uznał, iż biorąc pod uwagę przedstawione przez Stronę informacje na temat dochodów, ale mając też na uwadze, że kwota przekracza 100 euro, należy stwierdzić, że organ I instancji zasadnie uznał, że w przedmiotowej sprawie nie zostały spełnione przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 5 rozporządzenia (tj. w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji tej należności), wobec czego nie ma możliwości uwzględnienia wniosku, a wskazywana przez Stronę trudna sytuacja materialna nie została wymieniona jako podstawa umorzenia w rozporządzeniu, stąd brak jest możliwości uwzględnienia wniosku. Jednocześnie pouczył, że Strona może skorzystać z instytucji rozłożenia na raty lub odroczenia terminu płatności przedmiotowych należności. Skarżący wywiódł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na ww. decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] maja 2015 r. domagając się uchylenia decyzji oraz uwzględnienia jego wniosku o umorzenie należnych płatności. W uzasadnieniu Skarżący zarzucił, iż ARiMR nie wskazała, która cześć z powierzchni przez niego dzierżawionej tj. 7 h w 2010 r. od Urzędu Gminy w S. nie kwalifikowała się do dopłaty. Zdaniem Skarżącego, być może były to pojedyncze krzewy, drzewa, których i tak nie mógłby usunąć bez zgody Urzędu. Wynika z tego, że część powierzchni gruntów wydzierżawianych przez Urząd nie mogła być podana do dopłat, a mimo to urząd je wydzierżawiał, a za całość trwającej dzierżawy 7h Skarżący płacił. W opinii Skarżącego, stosowne było już na tym i etapie zweryfikować, które z powierzchni nadają się na uprawę, a tym samym do dopłat wydzierżawiać rolnikom grunty użyteczne. W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Natomiast, w myśl art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r., poz. 270 - dalej: "p.p.s.a.") sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie: 1/ uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, jeżeli stwierdzi: a/ naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b/ naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c/ inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy; 2/ stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach; 3/ stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach. Z wymienionych przepisów wynika, iż Sąd bada legalność zaskarżonego aktu administracyjnego pod kątem zgodności z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Jednocześnie, zgodnie z przepisem art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to między innymi, że sąd administracyjny nie musi w ocenie legalności zaskarżonego postanowienia ograniczać się tylko do zarzutów sformułowanych w skardze, ale może wadliwości kontrolowanego aktu podnosić z urzędu (patrz: T. Woś - Postępowanie sądowo-administracyjne, Warszawa 1996 r., str. 224). W tym celu Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszeń prawa w stosunku do aktów i czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne do końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.). Biorąc pod rozwagę przytoczone podstawowe zasady oceny dokonywanej przez sądy administracyjne, należy stwierdzić, że skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest rozstrzygnięcie dotyczące odmowy umorzenia kwoty nienależnie pobranych płatności bezpośrednich do gruntów rolnych w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2010, do zwrotu której zobowiązano Skarżącego ostateczna decyzją Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w R. z dnia [...] marca 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie oddalił w dniu 16 września 2014 r. skargę Skarżącego na ww. decyzję z dnia [...] marca 2014 r. w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2010 . Natomiast w niniejszej sprawie przedmiotem orzekania przez organy obu instancji i tym samym kontroli sądu, nie była kwestia ustalenia nienależnie pobranych płatności, co zostało ustalone w wyżej powołanej decyzji z dnia [...] marca 2014 r. a ewentualne umorzenie kwoty nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, ustalonych decyzją z dnia [...] marca 2014 r. Bez znaczenia dla niniejszej sprawy pozostają zatem twierdzenia Skarżącego podnoszone w toku postępowania administracyjnego a także zawarte w uzasadnieniu skargi, a odnoszące się do niezasadności ustalenia nienależnie pobranych płatności. Kwestia ta, wobec ostateczności tej decyzji, nie może podlegać ustalaniu w tym postępowaniu ponieważ decyzja o ustaleniu wysokości nienależnie pobranych opłat jest ostateczna a więc pozostaje w obrocie prawnym i dopóki nie zostanie wyeliminowana z obrotu prawnego wiąże inne organy sądu. Należy wskazać, że szczegółowe zasady i tryb umarzania przez właściwy organ należności od osób fizycznych, osób prawnych, jednostek organizacyjnych nie posiadających osobowości prawnej, przypadających agencjom płatniczym w ramach Wspólnej Polityki Rolnej reguluje obowiązujące w sprawie rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 21 grudnia 2010 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu umarzania, odraczania lub rozkładania na raty spłaty należności przypadających agencjom płatniczym w ramach Wspólnej Polityki Rolnej (Dz. U. Nr 258, poz. 1747), dalej jako: "rozporządzenie", wydane na podstawie art. 209 ust. 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz .U. Nr 157, poz. 1240 ze zm). Rozpatrując niniejszą sprawę organ miał również na względzie art. 54 ust. 3 akapit pierwszy rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylające rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr 814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/20Ó8 (Dz. Urz. UE L 347 z 20.12.2013, str. 549, z późn. zm.). W paragrafie 3 ust. 1 rozporządzenia zawarto umocowanie dla Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa i Prezesa Agencji Rynku Rolnego do umarzania w całości lub w części należności z tytułu wypłaconych przez te agencje środków w ramach ww. funduszy, jeżeli wystąpi jedna z następujących przesłanek: 1. należności nie odzyskano w wyniku zakończonego postępowania likwidacyjnego albo upadłościowego; 2. dłużnik będący osobą fizyczną zmarł, nie pozostawiając żadnego majątku albo pozostawiając ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów, albo pozostawiając przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w gospodarce narodowej w roku poprzedzającym umorzenie, ogłoszonego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej "Monitor Polski’ do celów naliczania odpisu na zakładowy fundusz świadczeń socjalnych; 3. dłużnik będący osobą prawną został wykreślony z Krajowego Rejestru Sądowego przy jednoczesnym braku majątku, z którego można by egzekwować należność, a odpowiedzialność z tytułu należności nie przechodzi z mocy prawa na osoby trzecie; 4. kwota należności nie przekracza wartości kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 5. zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji tej należności; 6. postępowanie egzekucyjne okazało się nieskuteczne. Natomiast zgodnie z art. 54 ust. 3 akapit pierwszy rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylającego rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr 814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008 (Dz. Urz. UE L 347 z 20.12.2013, str. 549, z późn. zm.), w należycie uzasadnionych przypadkach państwa członkowskie mogą zadecydować o zaprzestaniu odzyskiwania. Taka decyzja może zostać podjęta jedynie w następujących przypadkach: w przypadku gdy łączna kwota już dokonanych oraz przewidywanych kosztów odzyskiwania przewyższa kwotę do odzyskania; warunek ten uznaje się za spełniony jeżeli kwota do odzyskania od beneficjenta w kontekście płatności indywidualnej w ramach programu pomocy lub środka wsparcia nie przekracza 100 EUR, nie licząc odsetek; lub jeżeli kwota do odzyskania od beneficjenta w kontekście płatności indywidualnej w ramach programu pomocy lub środka wsparcia wynosi między 100 a 150 EUR, nie licząc odsetek, a dane państwo członkowskie stosuje próg równy lub wyższy niż kwota, która ma zostać odzyskana zgodnie z jego prawem krajowym w odniesieniu do niedochodzenia należności krajowych; w przypadku gdy odzyskanie okazuje się niemożliwe z uwagi na niewypłacalność dłużnika lub osób odpowiedzialnych prawnie za nieprawidłowości, stwierdzoną i uznaną zgodnie z prawem krajowym. Art. 54 ust. 3 rozporządzenia 1306/2013 stanowi upoważnienie dla państw członkowskich do wprowadzenia w przepisach krajowych odpowiednich regulacji w zakresie nieodzyskiwania kwot pomocy wynikających ze stwierdzonych nieprawidłowości, w tym, jeżeli państwo członkowskie zadecydowało o wprowadzeniu instytucji nieodzyskiwania należności, do określenia należycie uzasadnionych przypadków, w których państwa członkowskie mogą zadecydować o zaprzestaniu odzyskiwania kwot. Przypadki te zostały określone w § 3 ust. 1 przywołanego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 grudnia 2010 r. Zatem umorzenie kwoty może nastąpić w przypadku spełnienia przynajmniej jednej z przesłanek wskazanych w § 3 ust. 1 rozporządzenia, z tym że do kwoty wymienionej w art. 54 ust. 3 rozporządzenia nr 1306/2013 (tzn. do 100 EUR w kontekście płatności indywidualnej). Zgodnie z § 4 ust. 1 ww. rozporządzenia Rady Ministrów, Prezes Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa umarza z urzędu należności o ile należność w ramach jednego programu pomocy nie jest wyższa od kwoty stanowiącej równowartość 100 euro przeliczonej na złote według kursu euro ustalonego zgodnie z rozporządzeniem Komisji (WE) nr 1913/2006 z dnia 20 grudnia 2006 r. ustanawiającym szczegółowe zasady stosowania agromonetarnego systemu dla euro w rolnictwie i zmieniającym niektóre rozporządzenia (Dz. Urz. UE L 365 z 21.12.2006, str. 52, z późn. zm.). Jak słusznie wskazał organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę Rozporządzenie Komisji (WE) nr 1913/2006 z dnia 20 grudnia 2006 r., o którym mowa w § 4 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 grudnia 2010 r., zostało uchylone z dniem 4 września 2014r. na mocy art. 44 akapit pierwszy rozporządzenia delegowanego Komisji (UE) nr 907/2014 z dnia 11 marca 2014 r. uzupełniającego rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do agencji płatniczych i innych organów, zarządzania finansami, rozliczania rachunków, zabezpieczeń oraz stosowania euro (Dz. Urz. UE L 255 z 28.8.2014, str. 18). Rozporządzenie delegowane Komisji (UE) nr 907/2014 zawiera jednak tożsame regulacje odnoszące się do kursu. Jak już wskazano powyżej w dniu [...] stycznia 2014 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w P. wydał wobec Strony decyzję nr [...] o ustaleniu kwoty nienależnie pobieranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego z tytułu Jednolitej Płatności Obszarowej za rok 2010 w kwocie 1 067,97 zł. Organy wskazały, że ww. kwota przekracza równowartość kwoty 100 euro przeliczonej na złote według kursu euro ustalonego zgodnie z rozporządzeniem delegowanym Komisji (UE) nr 907/2014. Z przepisu art. 40 w zw. z art. 36 lit. g rozporządzenia delegowanego Komisji (UE) nr 907/2014 wynika, że kurs wymiany, który ma być zastosowany, to ostatni kurs wyznaczony przez Europejski Bank Centralny (EBC) przed pierwszym dniem miesiąca, w którym została wydana decyzja ustalająca kwotę nienależnie pobranych płatności, tak więc należy zastosować kurs wymiany walut opublikowany przez Europejski Bank Centralny na dzień 31 grudnia 2013 r., który wyniósł 4,1543 zł, zatem kwota stanowiąca równowartość 100 euro wynosiła 415,43 zł, podczas gdy zadłużenie Stronę z tytułu nienależnie pobranych płatności ustalonych ww. decyzją wynosi 1 067,97 zł. Biorąc pod uwagę powyższe należy uznać, iż organ orzekający prawidłowo ustalił, że w sprawie brak podstaw do umorzenia zadłużenia w oparciu o te przesłankę, ponieważ kwota przypadająca do zwrotu wielokrotnie przekracza równowartość 100 euro. Pozostałe przesłanki umorzenia wymienione w § 3 ust. 1 rozporządzenia nie mogły mieć w sprawie zastosowania ponieważ dłużnik żyje, nie było w stosunku do niego prowadzone postepowanie egzekucyjne, likwidacyjne ani upadłościowe, kwota należności jest w sposób oczywisty większa niż koszty upomnienia. Ponadto, koszty postępowania egzekucyjnego w administracji w stosunku do kwoty dochodzonej należności określone zostały w formie procentowej (tj. opłata manipulacyjna w wysokości 1% oraz opłata za czynności egzekucyjne pobierana w wysokości od 4% do 8% w zależności od rodzaju dokonanego zajęcia) w stosunku do egzekwowanej należności, z zastrzeżeniem minimalnej kwoty w odniesieniu do każdej czynności podjętej przez egzekutora. Zgodnie z § 6 rozporządzenia, umorzenie odsetek za zwłokę może nastąpić tylko w sytuacji, w której spełnione zostały przesłanki do umorzenia należności głównej. Odnosząc się do podniesionej przez stronę trudnej sytuacji materialnej Strony, Sąd dostrzegając tę sytuację Strony, wyjaśnia, że okoliczności te nie mogą być podstawą umorzenia posiadanego przez Skarżącego zadłużenia, ponieważ przepisy (§ 3 ust. 1 rozporządzenia) takiej możliwości nie przewidują. Względy społeczne albo gospodarcze oraz możliwości płatnicze dłużnika mogą być tylko, stosownie do § 7 rozporządzenia, podstawą odroczenia terminu spłaty należności lub rozłożenia jej na raty. Stąd brak jest możliwości po stronie organów uwzględnienia okoliczności podnoszonych przez Skarżącego, albowiem wobec obowiązku działania na podstawie przepisów prawa, wynikającego z art. 6 k.p.a., nie mogą one niejako "dodawać" instytucji w przepisach nieprzewidzianych. Jeszcze raz należy przy tym podkreślić, że okoliczności dotyczące sytuacji majątkowej Skarżącego nie stanowiły - albowiem nie mogły - bezpośredniej podstawy dla podjęcia decyzji o umorzeniu lub nie, a jedynie pozwalały na dokonanie oceny dotyczącej zasadności podejmowania postępowania egzekucyjnego. Na marginesie Sąd zauważa, że organy sugerowały Skarżącemu możliwość skorzystania z innych ulg w spłacie orzeczonych należności, wskazując na uregulowaną w § 7 instytucję odroczenia terminu spłaty całości lub części należności lub rozłożenia ich płatności na raty, podnosząc, że okoliczności dotyczące jego stanu majątkowego mogą mieć większą wagę w rozpoznawaniu takiego wniosku. Sąd nie dopatrzył się naruszeń przepisów proceduralnych oraz prawa materialnego w stopniu uzasadniającym uchylenie decyzji. Z tych względów, w oparciu o art. 151 p.p.s.a., Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę.