V SA/Wa 3240/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA - Irena Jakubiec-Kudiura (spr.), Sędzia WSA - Krystyna Madalińska-Urbaniak, Sędzia NSA - Ewa Wrzesińska-Jóźków, Protokolant spec. - Mariusz Dzierzęcki, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 kwietnia 2016 r. sprawy ze skargi F. U. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] czerwca 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności przypadających agencjom płatniczym w ramach Wspólnej Polityki Rolnej; oddala skargę. F. U. wniósł skargę na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] czerwca 2015 r., nr [...] utrzymującą w mocy decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z [...] marca 2015 r., którą organ odmówił skarżącemu umorzenia zadłużenia w wysokości 1996, 80 zł wraz z odsetkami. Zaskarżone rozstrzygnięcie podjęte zostało w następującym stanie faktycznym: decyzją z dnia [...] października 2014 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w C. nr [...] ustalił F. U. kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania za rok 2005 w kwocie 1996,80 zł . Po rozpatrzeniu złożonego przez stronę odwołania od przedmiotowej decyzji Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w K. decyzją z [...] stycznia 2015 r. utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. Pismem z dnia [...] lutego 2015 r. F. U. wniósł o umorzenie nienależnie pobranych płatności z tytułu ONW za 2005 r. We wniosku wskazał, że jego rodzina liczy 5 osób. Ma troje dzieci w wieku szkolnym. Gospodarstwo położone jest w trudnym terenie, jest niedochodowe. Przyznane płatności wydatkował na cele prowadzenia gospodarstwa, ażeby je uprawiać musi korzystać z odpłatnej pomocy sąsiadów ponieważ nie posiada maszyn ani konia. Nie jest w stanie spłacić żądanej kwoty, ma trudną sytuację, korzysta z pomocy Gminy Decyzją z [...] marca 2015 r. .nr [...] Prezes ARiMR odmówił wnioskodawcy umorzenia należności. W ocenie organu pierwszej instancji nie została spełniona przesłanka warunkująca umorzenie należności określona w § 4 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 grudnia 2010 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu umarzania, odraczania lub rozkładania na raty spłat należności przypadających agencjom płatniczym w ramach Wspólnej Polityki Rolnej (Dz. U. Nr 258, poz. 1747). Organ wskazał, że zgodnie z powyższym przepisem właściwy organ agencji płatniczej, umarza z urzędu należności, jeżeli należność nie jest wyższa od kwoty stanowiącej równowartość 100 euro przeliczonej na złote według kursu euro ustalonego zgodnie z rozporządzeniem Komisji (WE) nr 1913/2006 z dnia 20 grudnia 2006 r. ustanawiającym szczegółowe zasady stosowania agromonetarnego systemu dla euro w rolnictwie i zmieniającym niektóre rozporządzenia (Dz. Urz. UE L Nr 365, str. 52, ze zm.). Zadłużenie strony ustalone decyzją z [...] października 2014r. stanowiło kwotę 1 996,80 zł. Kwota ta przekroczyła równowartość 100 euro, ponieważ kurs euro na dzień 30 września 2014 r., który miał zastosowanie w sprawie, wynosił 4,1176 zł, a więc kwota stanowiąca równowartość 100 euro wynosiła 417,76 zł. W tym stanie rzeczy organ uznał, że nie było podstaw do uwzględnienia wniosku na podstawie tego przepisu. Prezes ARiMR ustalił również, że zgodnie z wyjaśnieniami wnioskodawcy i złożonymi przez niego dokumentami sytuacja wnioskodawcy jest trudna. Rodzina korzysta z pomocy Gminy w odniesieniu do trojga dzieci w wieku szkolnym, żona jest chora. Cała rodzina utrzymuje się z dochodów osiąganych z uprawy gospodarstwa rolnego co jest bardzo trudne ze względu na brak maszyn rolniczych i konia. Organ uznał jednak, że wnioskodawca jest właścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni 7,3093 ha, którego wartość według danych GUS wynosi 174112,98 zł. Trudna sytuacja nie stanowi przesłanki do umorzenia nienależnych płatności a rozważając przesłanki z treści § 3 ust. 1 rozporządzenia krajowego, Prezes uznał, że rozważać można by jedynie przesłankę określoną w pkt 5 tego przepisu tzn. jeżeli zachodziłoby uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji należności- co w okolicznościach sprawy nie zachodzi. Nie można zatem uznać, że została spełniona przesłanka wynikająca z treści § 3 ust. 1 pkt 5 rozporządzenia z 21 grudnia 2010 r. ponieważ możliwe jest uzyskanie kwoty, która przewyższy koszty dochodzenia i egzekucji należności. Organ wyjaśnił przy tym, że koszty postępowania egzekucyjnego w administracji w stosunku do kwoty dochodzonej należności określone zostały w formie procentowej wysokości kosztów (tj. opłata manipulacyjna w wysokości 1% oraz opłata za czynności egzekucyjne pobierana w wysokości od 4 % do 8% w zależności od rodzaju dokonanego zajęcia) w stosunku do egzekwowanej należności z zastrzeżeniem minimalnej kwoty w odniesieniu do każdej czynności podjętej przez organ egzekucyjny. Prezes wskazał również, ze zgodnie z § 6 rozporządzenia umorzenie odsetek możliwe jest jedynie w przypadku umorzenia należności głównej. W związku ze złożonym przez skarżącego odwołaniem decyzja ta została utrzymana w mocy decyzją Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] czerwca 2015 r. W uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia organ odwoławczy ponownie analizując przesłanki określone w rozporządzeniu RM z 21 grudnia 2010 r., podzielił w całości argumentację zawartą w decyzji Prezesa ARiMR w zakresie braku przesłanek do umorzenia dochodzonych należności wraz z odsetkami. Minister wskazując na treść § 4 ust. 1 rozporządzenia uznał, że nie zachodzi przesłanka umorzenia przedmiotowej należności ponieważ przekracza ona równowartość 100 euro. W przedmiotowej sprawie brak było zatem możliwości uwzględnienia wniosku strony na tej podstawie. Minister zacytował również treść art. 54 ust. 3 akapit 1 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/13 z 17 grudnia 2013 r. i wskazał, że brak jest podstaw do umorzenia należności wnioskodawcy na podstawie tego przepisu. Minister podkreślił, że strona ubiega się o umorzenie należności ze względu na trudną sytuację materialną, i podkreślił, że jego rodzina korzysta z pomocy finansowej Gminy. Nie zmienia to jednak faktu, że w odniesieniu do strony nie zachodzą przesłanki określone w § 3 ust. 1 rozporządzenia krajowego a szczególnie określone w pkt 5 tego przepisu, co powoduje brak możliwości uwzględnienia wniosku o umorzenie. Minister podkreślił ponadto, że ze względu na wysokość kwoty przewidzianej do zwrotu bez znaczenia pozostają zastrzeżenia strony co do wartości gospodarstwa rolnego podniesione w odwołaniu. Skarżący w odniesieniu do przedmiotowej decyzji złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W skardze wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi wskazując, że w odniesieniu do jego osoby wydano 6 wymienionych w skardze decyzji odmawiających umorzenia należności pobranych przez niego w poszczególnych latach z tytułu ONW i płatności bezpośrednich, zatem oceniając wniosek, organy powinny brać pod uwagę łączną przypadającą od niego należność w odniesieniu do wartości posiadanego przez niego gospodarstwa rolnego. Tymczasem posiada on gospodarstwo o obszarze 7,3093 ha fizycznych, na które otrzymał za rok 2014 dopłaty lecz zostały one potrącone na poczet należności, które musi zwrócić. Środki te były niewystarczające w stosunku do wyliczonych zaległości, które w związku z odsetkami ciągle narastają, i których nie jest on w stanie zapłacić, ponieważ uniemożliwia mu to trudna sytuacja rodzinna Podkreślił, że jego roczny dochód z gospodarstwa rolnego wynosi 1.351,49 zł, dzieci są w wieku szkolnym otrzymują doraźną pomoc z Gminy na dożywianie i zakup podręczników. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując w całości argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Ustanowiony w sprawie pełnomocnik z urzędu reprezentujący skarżącego w piśmie procesowym z dnia 1 kwietnia 2016 r. zarzucił organowi naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, w postaci naruszenia art. 7 i 77 § 1 kpa poprzez brak zebrania i brak rozpatrzenia całego materiału dowodowego w sposób wyczerpujący oraz niepodjęcie wszelkich czynności celem jego ustalenia, przez co nieprawidłowo ustalono, że nie zaistniały przesłanki pozwalające na umorzenie należności w kwocie 1996,80 zł w oparciu o rozporządzenie Rady Ministrów z 21 grudnia 2010 r. Nadto zarzucił naruszenie treści art. 10 § 1 w zw. z art. 81 kpa poprzez niezapewnienie stronie czynnego udziału w sprawie w każdym stadium postępowania i uniemożliwienie mu wypowiedzenia się w sprawie oraz naruszenie treści art. 107 § 3 kpa. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Należy wskazać, że szczegółowe zasady i tryb umarzania przez właściwy organ należności od osób fizycznych, osób prawnych, jednostek organizacyjnych nie posiadających osobowości prawnej, przypadających agencjom płatniczym w ramach Wspólnej Polityki Rolnej reguluje obowiązujące w sprawie rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 21 grudnia 2010 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu umarzania, odraczania lub rozkładania na raty spłaty należności przypadających agencjom płatniczym w ramach Wspólnej Polityki Rolnej, wydane na podstawie art. 209 ust. 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009r. o finansach publicznych (Dz.U. Nr 157, poz. 1240 ze zm.). Zgodnie z § 3 ust. 1 rozporządzenia RM z 21 grudnia 2010r. organy agencji mają możliwość - a zatem nie są zobligowane – umorzyć z urzędu w całości lub w części należności w przypadku jej całkowitej nieściągalności, jeżeli wystąpi jedna z określonych w nim przesłanek w postaci: 1) należności nie odzyskano w wyniku zakończonego postępowania likwidacyjnego albo upadłościowego; 2) dłużnik będący osobą fizyczną zmarł, nie pozostawiając żadnego majątku albo pozostawiając ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów, albo pozostawiając przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w gospodarce narodowej w roku poprzedzającym umorzenie, ogłoszonego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej "Monitor Polski" do celów naliczania odpisu na zakładowy fundusz świadczeń socjalnych; 3) dłużnik będący osobą prawną został wykreślony z Krajowego Rejestru Sądowego przy jednoczesnym braku majątku, z którego można by egzekwować należność, a odpowiedzialność z tytułu należności nie przechodzi z mocy prawa na osoby trzecie; 4) kwota należności nie przekracza wartości kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 5) zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji tej należności; 6) postępowanie egzekucyjne okazało się nieskuteczne. Zgodnie z tym co zostało wskazane wyżej w wypadku zaistnienia jednej z ww. przesłanek organ może (nie musi) umorzyć określone należności. Natomiast brak zaistnienia tej przesłanki w ogóle wyklucza możliwość umorzenia należności. Biorąc pod uwagę fakt, że skarżący nie spełnia przesłanek określonych w § 3 ust. 1 pkt 1-4 to jedynie okoliczności związane z dochodami i posiadanym majątkiem mogły podlegać ocenie w świetle przesłanek, o których mowa w § 3 ust. 1 pkt 5-6 rozporządzenia RM z 21 grudnia 2010r. Odnosząc się do przesłanki określonej w § 3 ust. 1 pkt 5 rozporządzenia RM z 21 grudnia 2010 r. należy stwierdzić, iż na podstawie zgromadzonej w sprawie dokumentacji organy administracyjne prawidłowo przyjęły, że w niniejszej sprawie nie zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji tej należności. Sąd zgadza się z dokonaną przez organy oceną sytuacji materialnej, w której znajduje się skarżący. Jest ona bardzo trudna i faktem jest, że strona prowadzi niskodochodowe gospodarstwo jak również, że korzysta z pomocy socjalnej Gminy. Tym niemniej jest właścicielem gospodarstwa i mimo niskiej jego dochodowości wartość gospodarstwa bez wątpienia wielokrotnie przekracza kwoty żądanych od skarżącego nienależnych płatności, w tym w przedmiotowej sprawie i bez wątpienia nie można uznać, że zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji tej należności. Odnosząc się zatem do zaistnienia w przedmiotowej sprawie przesłanki określonej w § 3 ust. 1 pkt 5, stwierdzić należy, iż na podstawie zgromadzonej dokumentacji organy administracyjne prawidłowo przyjęły i należycie swoje stanowisko uzasadniły, że w niniejszej sprawie przesłanka ta nie zachodzi. Sąd zgadza się z dokonaną przez organy oceną, że niewątpliwie trudna sytuacja materialna, w której znajduje się skarżący, nie uzasadnia uwzględnienia jego wniosku w tym świetle. Podnieść należy, iż w omawianym przepisie jest mowa o "uzasadnionym przypuszczeniu", przy czym chodzi tu o przypuszczenie organu oceniającego wniosek. Nie można zgodzić się z zarzutem, że organ nie dokonał żadnych wyliczeń, z których wynikałoby jakiej wysokości będą potencjalne koszty dochodzenia należności i, że organ ma obowiązek przeprowadzić w tym zakresie stosowne wyliczenia. Wystarczy bowiem, że oceniając sytuację majątkową strony dojdzie do przekonania, że można przypuścić, że kwoty takie zostaną uzyskane. W tym zakresie prawidłowo organ zauważył, iż z uwagi na wysokość należności głównej, koszty jej dochodzenia i egzekucji będą możliwe do wyegzekwowania od skarżącego. W odniesieniu do skarżącego, nie można także w ocenie Sądu rozważać przesłanki z § 3 ust.1 pkt 6 rozporządzenia RM z 21 grudnia 2010r., ponieważ dotyczy ona możliwości umorzenia należności w przypadku ich całkowitej nieściągalności w sytuacji gdy postępowanie egzekucyjne okaże się nieskuteczne. Nie jest to jednak możliwe bez wszczęcia postępowania egzekucyjnego w administracji, a następnie stwierdzenia nieściągalności należności dłużnika przez Naczelnika Urzędu Skarbowego. Takie postępowanie na razie nie jest prowadzone, zatem przesłanka ta nie wystąpiła i nie jest możliwe jej zastosowanie w sprawie. Należy podkreślić, że treść § 3 ust. 1 rozporządzenia z 21 grudnia 2010 r. nie przewiduje, ażeby możliwe było umorzenie postępowania w związku z trudną sytuacją materialną, czy zdrowotną strony czy członka jego rodziny, ponieważ umorzenie możliwe jest jedynie w przypadkach wyraźnie wskazanych w tym przepisie a sytuacja materialna, jest oceniana jedynie przez pryzmat treści § 3 ust 1 pkt 5 i 6 rozporządzenia. W myśl § 6 rozporządzenia RM z 21 grudnia 2010 r. w przypadku gdy zachodzą przesłanki dla umorzenia należności, o których mowa w § 3-5, umorzenie obejmuje również umorzenie odsetek za zwłokę naliczonych od należności oraz poniesionych kosztów dochodzenia należności dlatego też umorzenie odsetek za zwlokę może nastąpić tylko w sytuacji, w której spełnione zostały przesłanki do umorzenia należności głównej. W przedmiotowej sprawie bezspornym jest również, że kwota nienależnie pobranej płatności ustalona decyzją Kierownika Biura Powiatowego ARiMR z [...] października 2014 r. przekroczyła równowartość 100 euro, dlatego też jak słusznie przyjęły organy należność ta nie podlega umorzeniu z urzędu w myśl § 4 ust.1 rozporządzenia z 21 grudnia 2010 r. jak również m.in. w myśl § 54 ust. 3 akapit pierwszy rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 z 17 grudnia 2013 r. W tym stanie rzeczy należy uznać, że organy prawidłowo zebrały i oceniły wszystkie okoliczności sprawy w kontekście obowiązujących przepisów prawa i wydały właściwe decyzje zatem brak jest podstaw do uznania, ze doszło do naruszenia treści art. 7 i 77 § 1 kpa. Organ w zaskarżonej decyzji w sposób właściwy przedstawił stan faktyczny sprawy i dokonał jego oceny jak również zastosował przepisy mające odniesienie do ustalonego stanu faktycznego. Nadto brak jest podstaw ażeby uznać, że doszło do naruszenia treści art. 8 w zw. z art. 10 § 1 w zw. z art. 81 kpa jako, że poza postawieniem takiego zarzutu w żaden sposób nie wskazano w jaki sposób fakt braku wypowiedzenia się strony przed wydaniem decyzji mógłby w sposób istotny wpłynąć na treść rozstrzygnięcia. Nie doszło również do naruszenia treści art. 107 § 3 kpa jako, że organ w decyzji zawarł wszelkie niezbędne elementy pozwalające stronie na zrozumienie przesłanek jakimi kierował się przy rozstrzyganiu. W tym stanie rzeczy Sąd działając na podstawie art. 151 p.p.s.a oddalił skargę.