V SA/Wa 3241/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący – Sędzia WSA Irena Jakubiec-Kudiura po rozpoznaniu w dniu 23 maja 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 8 lutego 2017 r. o odmowie przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi R. S. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia [...] października 2016 r. nr [...] w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej za urządzanie gier na automatach poza kasynem gry postanawia: utrzymać w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego z dnia 8 lutego 2017 r. o odmowie przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W złożonym na urzędowym formularzu (PPF) wniosku o przyznanie prawa pomocy R.S. (dalej jako: "skarżący" lub "strona") wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że prowadzi czteroosobowe gospodarstwo domowe, a podstawą utrzymania rodziny jest działalność gospodarcza prowadzona przez skarżącego oraz jego żonę. Podał, że uzyskuje dochód z prowadzonej działalności w wysokości 3.000 zł, a jego żona w wysokości 4.000 zł. Do miesięcznych wydatków strona zaliczył ratę pożyczki gotówkowej (700 zł), ratę leasingu (1.500 zł) oraz koszty prowadzenia działalności (około 220.000 zł). Strona wykazała ponadto, że posiada oszczędności w wysokości 9.000 zł. Mając na uwadze, że oświadczenia zawarte w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy były niewystarczające dla oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej skarżącego, na podstawie zarządzenia starszego referendarza sądowego, skarżąca zastępowana przez profesjonalnego pełnomocnika (pismem Sądu z [...] stycznia 2017 r.) została wezwana do uzupełnienia wniosku w terminie 10 dni poprzez udzielenie następujących informacji: 1) gdzie i na podstawie jakiego tytułu skarżący wraz z rodziną mieszka, jaką powierzchnię ma zajmowane mieszkanie lub dom, jaką przedstawia wartość oraz ile wynoszą ewentualne opłaty związane z korzystaniem z mieszkania (opłata za mieszkanie, czynsz najmu, opłaty związane z eksploatacją), 2) wskazanie rodzaju działalności gospodarczej prowadzonej przez skarżącego oraz jego żonę. 3) wskazanie miejsca prowadzenia działalności, 4) czy skarżący oraz jego żona posiadają środki trwałe w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą, a jeśli tak, to jakie i o jakiej wartości. 5) wyjaśnienie, czy wykazane we wniosku PPF dochody w wysokości 3.000 zł oraz 4.000 zł zostały określony w kwocie po odliczeniu kosztów prowadzonej działalności oraz kosztów utrzymania rodziny, 6) jaki jest miesięczny przychód małżonków z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej i jakie ponoszą koszty prowadzonej działalności, 7) czy skarżący bądź osoby, z którymi prowadzi gospodarstwo domowe posiadają majątek ruchomy, np. samochody, a jeśli tak, to należy wskazać jaki i o jakiej wartości, 8) szczegółowe wskazanie i udokumentowanie wysokości wydatków składających się na miesięczne utrzymanie rodziny (np. opłaty za mieszkanie, media, wyżywienie, leczenie wraz z dokumentami potwierdzającymi ich wysokość), w tym w szczególności udokumentowanie wydatków i zobowiązań wskazanych na formularzu PPF 9) czy małżonkowie posiadają rachunki bankowe, lokaty, oszczędności pieniężne - wspólne i indywidualne - a jeśli tak, to jakie i w jakiej wysokości, 10) czy małżonkowie zbywali w ostatnich dwóch latach nieruchomości i ruchomości o wartości ponad 10.000 zł oraz złożenie następujących dokumentów (ewentualnie ich potwierdzonych za zgodność kserokopii): 1) wyciągów i wykazów z posiadanych przez skarżącego oraz jego żonę rachunków bankowych, w tym prowadzonych w związku z działalnością gospodarcza z okresu od 1 września 2016 r. do dnia otrzymania wezwania, a w przypadku ich likwidacji - dokumentu potwierdzającego ten fakt wraz z historią rachunku z ostatnich 3 miesięcy, 2) w razie braku rachunków bankowych prowadzonych w związku z działalnością gospodarczą, wyjaśnienie w jakiej formie małżonkowie rozliczają się z instytucjami publicznymi, np. ZUS-em i urzędem skarbowym oraz z kontrahentami, 3) zeznań podatkowych za lata 2014 - 2015 złożonych przez skarżącego oraz jego żonę (w tym składanych w związku z działalnością gospodarczą), 4) księgi przychodów i rozchodów za rok 2015 lub innej dokumentacji finansowej prowadzonej w związku z działalnością gospodarczą małżonków, 5) deklaracji VAT-7 złożonych w 2016 r. - o ile były składane, 6) dokumentów potwierdzających dochody uzyskiwane przez skarżącego i jego żonę z działalności gospodarczej w 2016 r. (np. dokumenty księgowe - bilans, rachunek zysków i strat, raporty kasowe, wykaz środków trwałych), 7) zaświadczenia o ewentualnych innych dochodach uzyskiwanych w 2016 r. przez skarżącego oraz osoby z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe (zaświadczenie urzędu skarbowego o dochodzie uzyskanym w 2016 r., umowy o pracę, umowy cywilnoprawne, zaświadczenie zakładu pracy o wysokości miesięcznego wynagrodzenia albo średniego miesięcznego wynagrodzenia z ostatnich 3 miesięcy, świadczenia "pięćset plus", inne należności oraz świadczenia), 8) umów kredytowych lub umów pożyczek wraz z harmonogramem spłaty zaciągniętych zobowiązań oraz dokumentów potwierdzających spłatę rat, 9) innych dokumentów, które mogłyby potwierdzić wykazywaną sytuację materialną wnioskodawcy w tym brak możliwości uiszczenia kosztów sądowych. Pomimo upływu terminu zakreślonego w powyższym zarządzeniu strona nie udzieliła na nie odpowiedzi. Postanowieniem z 8 lutego 2017 r. starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W ocenie referendarza strona, ubiegając się o przyznanie jej prawa pomocy, nie wykazała w sposób wystarczający swej sytuacji majątkowej, co uniemożliwiło dokonanie oceny, czy spełnia ona ustawowe przesłanki do udzielenia jej prawa pomocy i w konsekwencji spowodowało nieuwzględnienie jej wniosku. W ustawowym siedmiodniowym terminie skarżący złożył sprzeciw od powyższego orzeczenia. W jego ocenie przytoczone we wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności oraz wpierające je dokumenty ocenione w sposób prawidłowy prowadzą do wniosku, że sytuacja życiowa skarżącego uzasadnia przyznanie mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wyjaśnił, że wydatki, które ponosi z żoną nie są wydatkami zbytecznymi i nie odbiegają od normalnych wydatków przeciętnej rodziny. Dodał, że żaden z ponoszonych przez niego wydatków, oceniany przez pryzmat wydatków przeciętnego obywatela, czy nawet przedsiębiorcy, nie wywołuje jakiejkolwiek wątpliwości co do celowości, zasadności, a zwłaszcza ich wysokości. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Stosownie do art. 259 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm., dalej jako: "p.p.s.a."), od postanowień dotyczących prawa pomocy przysługuje środek zaskarżenia w postaci sprzeciwu. Rozpoznając taki sprzeciw sąd wydaje postanowienie, w którym kwestionowane orzeczenie zmienia albo utrzymuje w mocy, o czym orzeka na posiedzeniu niejawnym – art. 260 § 1 oraz § 3 p.p.s.a. Ustanawiając przesłankę udzielenia takiego wsparcia ustawodawca wskazał w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ponadto, prawodawca przesądził też, że przedmiotowe dofinansowanie strony ze środków publicznych możliwe jest tylko w rzeczywiście wyjątkowych przypadkach, bowiem nawet spełnienie wskazanej w powołanym przepisie przesłanki nie obliguje do uwzględnienia żądania strony. Powyższe koreluje z wyrażoną w art. 199 p.p.s.a. zasadą, że to strony postępowania sądowego zobowiązane są do ponoszenia jego kosztów, a odstępstwo od powyższego przewidują przepisy szczególne, tj. te odnoszące się do instytucji prawa pomocy. Treść art. 246 § 1 p.p.s.a. nie pozostawia zatem wątpliwości co do tego, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających uwzględnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy spoczywa na osobie ubiegającej się o przyznanie tego prawa. W interesie strony skarżącej leży przedstawienie wszelkich okoliczności, które wskazywałyby na fakt pozostawania w trudnej sytuacji materialnej. Zatem rozstrzygnięcie będzie zależało od tego, co zostanie przez wnioskodawcę wykazane. Przypomnieć także trzeba, iż ocena zasadności wniosku o prawo pomocy polega na dokonaniu porównania wysokości obciążeń finansowych w postępowaniu sądowym z rzeczywistymi możliwościami płatniczymi wnioskującej strony, biorąc pod uwagę jej wydatki niezbędne dla utrzymania siebie oraz rodziny. Zdaniem Sądu, oceniając wniosek strony, referendarz sądowy prawidłowo uznał, że skarżący nie wykazał tego, że spełnia ustawowe przesłanki uprawniające do skorzystania z prawa pomocy w zakresie częściowym. Brak przedstawienia przez stronę istotnych dla oceny wniosku dokumentów, uniemożliwiło dokonanie porównania wysokości obciążeń finansowych z jakimi winna się liczyć w postępowaniu sądowym z jej rzeczywistymi możliwościami płatniczymi. Przypomnieć należy, że pismem z [...] stycznia 2017 r. wezwano skarżącego m.in. do wykazania źródeł jego utrzymania, wykazania za pomocą wskazanych w wezwaniu dokumentów deklarowanych przez skarżącego i jego małżonkę dochodów oraz stałych wydatków, a także oświadczenia o posiadaniu lub nie rachunków bankowych oraz wykazania powyższego za pomocą stosownych dokumentów. Skarżący nie udzielił jednak żadnych informacji oraz nie nadesłał żadnych dokumentów, które mogłyby zobrazować jego sytuację majątkową. Również zawarte w sprzeciwie ogólnikowe twierdzenia skarżącego, że wydatki które ponosi wraz z żoną nie są zbyteczne i nie odbiegają od wydatków normalnej rodziny, nie pozwalają na prawidłową ocenę jego sytuacji finansowej. Wiedza w tym przedmiocie jest natomiast niezbędna, skoro rozpoznanie wniosku o przyznanie prawa pomocy polega właśnie na porównaniu osiąganego dochodu z niezbędnymi wydatkami w przedziale miesięcznym. W orzecznictwie trafnie przyjmuje się, że skoro nie wiadomo, jakimi środkami de facto dysponuje strona skarżąca, niemożliwe staje się przyznanie jej prawa pomocy. Aby ocenić bowiem, czy dla wnioskodawcy koszty sądowe w określonej wysokości to dużo czy mało i czy jest on w stanie je ponieść, potrzebna jest pełna wiedza na temat jego sytuacji zarobkowej (por. postanowienie NSA z dnia 15 października 2015 r., sygn. akt I GZ 674/15 – wszystkie powołane orzeczenia dostępne w CBOSA: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Raz jeszcze podkreślić należy, że skarżący wraz z sprzeciwem nie nadesłał dokumentów dotyczących swej aktualnej sytuacji majątkowej, w tym dokumentów, o które był wzywany zarządzeniem referendarza sądowego kierowanym na podstawie art. 255 p.p.s.a. Również argumentacja zawarta w treści sprzeciwu nie mogła doprowadzić do pozytywnego rozpatrzenia przedmiotowego sprzeciwu. Skarżący nie przedstawił w sposób wyczerpujący oraz nie udokumentował kosztów bieżącego utrzymania, co uniemożliwiło ich porównanie z wysokością uzyskiwanego dochodu. W tych okolicznościach zdaniem Sądu przyjąć należało, że strona nie przedstawiła istotnych dla oceny wniosku dokumentów, wobec czego nie było możliwe dokonanie porównania wysokości obciążeń finansowych, z jakimi winna liczyć się w postępowaniu sądowym, z jej rzeczywistymi możliwościami płatniczym, biorąc pod uwagę to, iż wnioskodawca posiada stałe źródło dochodów. Niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia oraz dokumentacji dotyczącej jej sytuacji materialnej uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 27 lipca 2011 r., sygn. akt II OZ 650/11). Konkludując powyższe rozważania, w ocenie Sądu, orzeczenie referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w niniejszej sprawie uznać należy za prawidłowe. Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 260 § 1 i 3 w zw. z art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.