V SA/Wa 3248/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Bożena Zwolenik, Sędzia NSA - Piotr Piszczek, Sędzia WSA - Michał Sowiński (spr.), Protokolant sekretarz - Maryla Wiśniewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 grudnia 2017 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Dyrektora Mazowieckiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. z dnia ... października 2016 r. nr ... w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego; oddala skargę. Przedmiotem skargi wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie przez M.K. (dalej: strona/skarżący/wnioskodawca) jest decyzja Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. (dalej: organ) z [...] października 2016 r., nr [...], utrzymująca w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w S. z [...] września 2016 r., nr [...] ustalającą kwotę nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym. Decyzją z [...] stycznia 2008 r., nr [...] skarżącemu przyznano płatności do gruntów rolnych na rok 2007 w łącznej wysokości 15.928,61 zł. W wyniku wznowienia postępowania, Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w S. wydał decyzję nr [...] z [...] marca 2013 r., w której uchylił decyzję z [...] stycznia 2008 r. oraz przyznał skarżącemu płatności do gruntów rolnych na rok 2007 w łącznej wysokości 9.380,81 zł. Jednocześnie, w związku z wyeliminowaniem z obrotu prawnego ww. decyzji, Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w S. decyzją nr [...] z [...] września 2014 r. wydaną na podstawie art. 151 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 23, z późn. zm.); dalej: "k.p.a." orzekł, iż decyzja z dnia [...] stycznia 2008 r. w sprawie płatności do gruntów rolnych na rok 2007 została wydana z naruszeniem prawa. Organ wyjaśnił, iż w 2007 r. skarżący ubiegał się o przyznanie jednolitej płatności obszarowej do powierzchni 29,88 ha oraz uzupełniającej płatności obszarowej do powierzchni 23,46 ha. Natomiast po wydaniu decyzji w sprawie przyznania płatności wyszło na jaw, że powierzchnia działek rolnych uprawnionych do jednolitej płatności obszarowej wynosi 18,64 ha oraz do uzupełniającej płatności obszarowej wynosi 12,75 ha. Jednocześnie wskazano, że skarżący nie był winny stwierdzonych nieprawidłowości, co w myśl art. 68 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004, skutkować powinno przyznaniem płatności obszarowych do powierzchni stwierdzonej, tj. do 18,64 ha w odniesieniu do jednolitej płatności obszarowej oraz do 12,75 ha w odniesieniu do uzupełniającej płatności obszarowej. Zatem kwota należnych beneficjentowi płatności do gruntów rolnych za 2007 r. wynosi 9.380,81 zł, w tym z tytułu: jednolitej płatności obszarowej w wysokości 5.620,71 zł oraz uzupełniającej płatności obszarowej do powierzchni grupy upraw podstawowych w wysokości 3.760,10 zł . Wobec powyższego – w ocenie organu – różnica w kwocie płatności przyznanych na mocy pierwotnej decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w S. z [...] stycznia 2008 r. w łącznej wysokości 15.928,61 zł, a kwotą należnych beneficjentowi płatności w wysokości 9.380,81 zł stanowi płatności pobrane nienależnie i wynosi 6.547,80 zł (w tym z tytułu: jednolitej płatności obszarowej w wysokości: 3.389,31 zł oraz uzupełniającej płatności obszarowej do powierzchni grupy upraw podstawowych w wysokości: 3.158,49 zł). Następnie wyjaśniono, że płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2008, przyznane zostały decyzją nr [...] z [...] listopada 2008 r. w łącznej wysokości 18.045,82 zł. Jednakże, w wyniku wznowienia postępowania Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w S. wydał decyzję nr [...] z [...] marca 2013 r., w której uchylił ww. decyzję oraz przyznał płatności w łącznej wysokości 11.344,86 zł. Powyższe oznacza, iż różnica w kwocie płatności przyznanych na mocy pierwotnej decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w S. z [...] listopada 2008 r. w łącznej wysokości 18.045,82 zł, a kwotą należnych beneficjentowi płatności określonych w ostatecznej decyzji z [...] marca 2013 r., w wysokości 11.344,86 zł stanowi płatności pobrane nienależnie i wynosi 6.700,96 zł (w tym z tytułu: jednolitej płatności obszarowej w wysokości: 3.813,84 zł oraz uzupełniającej płatności obszarowej do powierzchni grupy upraw podstawowych w wysokości: 2.887,12 zł). Dalej organ podniósł, iż płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2009, przyznane zostały decyzją nr [...] z [...] listopada 2009 r. w łącznej wysokości 25.472,57 zł. W wyniku wznowienia postępowania Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w S. wydał decyzję nr [...] z [...] marca 2013 r., w której uchylił ww. decyzję oraz przyznał płatności w łącznej wysokości 16.094,71 zł. W związku z powyższym różnica w kwocie płatności przyznanych na mocy pierwotnej decyzji z [...] listopada 2009 r. w wysokości 25.472,57 zł, a kwotą należnych beneficjentowi płatności określonych w ostatecznej decyzji z [...] marca 2013 r. w wysokości 16.094,71 zł stanowi płatności pobrane nienależnie i wynosi 9.377,86 zł (w tym z tytułu: jednolitej płatności obszarowej w wysokości: 5.556,50 zł oraz uzupełniającej płatność, obszarowej do powierzchni grupy upraw podstawowych w wysokości: 3.821,36 zł). Odnosząc się do kwestii odstąpienia od ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności, organ wyjaśnił, iż zgodnie z art. 49 ustawy z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz. U. z 2015 r., poz. 1551), Kierownik biura powiatowego Agencji odstępuje od ustalenia kwot nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności bezpośrednich lub płatności niezwiązanej do tytoniu, o którym mowa w art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, w przypadku określonym w art. 54 ust. 3 lit. a pkt i rozporządzenia nr 1306/2013. Zatem w sytuacji stwierdzenia, iż kwota każdej z ww. płatności nie jest wyższa od kwoty stanowiącej równowartość 100 euro przeliczonej na złote według kursu euro ustalonego zgodnie z art. 106 ust. 3 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) Nr 1306/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylające rozporządzenia Rady (EWG nr 352/78, (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr 814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008 (Dz. Urz. UE Nr L 347, s. 549 z 20.12.2013 r.), który stanowi, iż państwa członkowskie dokonują przeliczenia na walutę krajową kwoty pomocy wyrażonej w euro na podstawie ostatniego kursu wymiany walut ustalonego przez Europejski Bank Centralny przed dniem 1 października roku, dla którego pomoc została przyznana, organ zobowiązany jest do odstąpienia od dochodzenia nienależnie pobranych płatności. Organ zauważył, iż w rozpatrywanej sprawie, na kwotę nienależnie pobranych płatności składają się kwoty płatności w wysokości: 3.389,31 zł z tytułu Jednolitej Płatności Obszarowej (2007 r.), 3.158,49 zł z tytułu Uzupełniającej płatności obszarowej do powierzchni grupy upraw podstawowych (2007 r.), 3.813,84 zł z tytułu Jednolitej Płatności Obszarowej (2008 r.), 2.887,12 zł z tytułu Uzupełniającej płatności obszarowej do powierzchni grupy upraw podstawowych (2008 r.), 5.556,50 zł z tytułu Jednolitej Płatności Obszarowej (2009 r.), 3.821,36 zł z tytułu Uzupełniającej płatności obszarowej do powierzchni grupy upraw podstawowych (2009 r.). Dalej podniesiono, iż każda z ww. kwot przekracza kwotę stanowiącą równowartości 100 euro, przeliczoną na złote według kursu euro, ustalonego zgodnie z art. 3 powołanego wyżej rozporządzenia Komisji (WE) nr 1913/2006. Tym samym w odniesieniu do ww. płatności nie zachodzą przesłanki uzasadniające odstąpienie od ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności. Organ zauważył, iż w przedmiotowym postępowaniu zobowiązany był do ustalenia czy skarżący pobrał nienależne lub nadmierne płatności bezpośrednie do gruntów rolnych na lata 2007 - 2009, a także do ustalenia, czy nie zachodzą przesłanki wykluczające obowiązek zwrotu nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności, określone w art. 73 ust. 4 i 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania zasady współzależności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniach Rady (WE) 1782/2005 i (WE) nr 73/2009 oraz wdrażania zasady współzależności przewidzianej w rozporządzeniu Rady (WE) 479/2008; (Dz. Urz. UE L 141 z 30.04.2004, str. 18, z późn. zm.; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 3, t. 44, str. 243, z późn. zm.). Odnosząc się argumentacji zawartej w odwołaniu organ zauważył, iż zgodnie z art. 73 ust. 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 zwrot płatności uznanej za nienależną ulega przedawnieniu, jeżeli okres między datą płatności pomocy a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności jest dłuższy niż dziesięć lat. Okres ten ogranicza się do czterech lat, jeżeli beneficjent działał w dobrej wierze. Wobec powyższego podniesiono, że zgodnie z treścią wyroku Wojewódzkiego Sąd Administracyjny w Warszawie z dnia 7 października 2015 r. (sygn. akt V SA/Wa 1464/15), za datę pierwszego powiadomienia strony o nieuzasadnionym charakterze spornych płatności przyjąć należy datę doręczenia skarżącemu zawiadomienia nr [...] z dnia [...] lipca 2013 r. o wszczęciu postępowania w przedmiocie ustalenia kwot nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego za lata 2007-2009, tj. dzień [...] lipca 2013 r. Analizując możliwość zastosowania w niniejszej sprawie dyspozycji art. 73 ust. 5 rozporządzenia nr 796/2004, organ wskazał, że od daty przekazania płatności za lata 2007 - 2008 (tj. w dniach 4 grudnia 2008 r. i 24 grudnia 2008 r.) do daty pierwszego powiadomienia beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze płatności bezpośrednich do gruntów rolnych (tj. w dniu [...] lipca 2013 r.), upłynęło więcej niż cztery lata zatem organ zobowiązany był do rozważenia czy działanie skarżącego nosiło cechy działania w dobrej wierze, o której mowa w art. 73 ust. 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004. Wskazano, że skarżący deklarując do uzyskania płatności działkę ewidencyjną nr 268, której faktycznie nie użytkował, nie był winny przedmiotowej nieprawidłowości bowiem został błędnie poinformowany przez pracowników ARiMR w przedmiocie możliwości ubiegania się o płatność do działki nr 268. Przy czym z akt sprawy nie wynika, by strona celowo zgłosiła do płatności działki użytkowane przez innego producenta rolnego. W świetle powyższego, organ stwierdził, iż Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w S. zasadnie odstąpił od ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności za lata 2007-2008, z uwagi na spełnienie przesłanek określonych w art. 73 ust. 5 rozporządzenia nr 796/2004. Zaznaczono, że uznanie powyższej okoliczności, zwalnia stronę z obowiązku zwrotu wypłaconej nienależnie kwoty 6.547,80 zł za rok 2007 oraz kwoty 6.700,96 zł – za rok 2008. Natomiast w odniesieniu do nienależnie wypłaconej w dniu 4 grudnia 2009 r. płatności za rok 2009 w wysokości 9.377,86 zł nie minęły terminy, o których mowa w art. 73 ust. 5 rozporządzenia nr 796/2004. A zatem obowiązek zwrotu ww. kwoty istnienie mimo stwierdzenia, iż beneficjent przedmiotowe płatności uzyskał działając w dobrej wierze. Zgodnie natomiast z art. 73 ust. 4 ww. rozporządzenia nr 796/2004 obowiązek zwrotu nienależnej płatności nie ma zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu oraz jeśli błąd nie mógł w zwykłych okolicznościach zostać wykryty przez rolnika. Jednakże w przypadku, gdy błąd dotyczy elementów stanu faktycznego związanych z obliczaniem danej płatności, obowiązek zwrotu nienależnej płatności nie występuje wtedy, jeśli o decyzji o zwrocie nie powiadomiono zainteresowanego w terminie 12 miesięcy od płatności. W związku z powyższym wskazano, że w rozpatrywanej sprawie nie można mówić o pomyłce organu bowiem płatność została przekazana na podstawie decyzji organu, który nie był w posiadaniu dowodów mogących mieć wpływ na odmienną ocenę stanu faktycznego w kwestii użytkowania działki ewidencyjnej nr 268 (skarżący nie informował organu o wydzierżawieniu ww. działki K.S.). Nawet zatem uznając, iż działanie skarżącego, wynikało z błędnego poinformowania strony przez pracowników ARiMR o warunkach uzyskania płatności, to nie można przyjąć, by strona nie mogła wykryć tej nieprawidłowości. Zatem płatności w wysokości 9.377,86 zł przekazana na podstawie decyzji z [...] listopada 2009 r., jest płatnością nienależnie pobraną i nie zachodzą negatywne przesłanki obowiązku jej zwrotu, o których mowa w art. 73 ust. 4 i ust. 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004. Jednocześnie zaznaczono, że bez znaczenia dla przedmiotowej sprawy jest sposób rozdysponowania przez stronę środków przyznanych tytułem płatności, jak i sytuacja majątkowa skarżącego. W skardze na powyższą decyzję skarżący podniósł iż organ niezasadnie zobowiązał go do zwrotu kwoty 9.377,86 zł bowiem obowiązek zwrotu ww. kwoty jest konsekwencją nieprawidłowego pouczenia udzielonego przez pracowników Biura Powiatowego ARiMR w S. W odpowiedzi na skargę Organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m. in. art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r. poz. 1647, z późn. zm.) oraz art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270, z późn. zm.); zwanej dalej: "p.p.s.a." sprowadzają się do kontroli działalności organów administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego krajowego i wspólnotowego. W rozpatrywanej sprawie Sąd nie dopatrzył się w działaniu organów administracji ani naruszenia norm prawa materialnego ani też naruszenia przepisów postępowania, które mogłyby skutkować uwzględnieniem skargi. Zgodnie z art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2014 r., poz. 1438, z późn. zm.) ustalenie kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych: 1) pochodzących z funduszy Unii Europejskiej; 2) krajowych, przeznaczonych na: a) współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej, b) finansowanie przez Agencję pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej - następuje w drodze decyzji administracyjnej. Płatność nienależna jest to płatność przyznana niezgodnie z przepisami unijnymi i wbrew warunkom przewidzianymi dla danej płatności. Ponieważ przepisy nie definiują płatności nienależnej, jej sensu należy poszukiwać w ustaleniu warunków do płatności należnej. Ustalenie, że dokonano wypłaty z uchybieniem któregokolwiek z warunków, będzie oznaczało nieprawidłowe wydatkowanie kwot pomocy, których zwrotu jako płatności nienależnej należy dochodzić w oparciu o przyjęte przez dane państwo procedury. Wypłacone nienależnie skarżącemu środki publiczne z tytułu jednolitej płatności obszarowej pochodzą z Europejskiego Funduszu Rolniczego Gwarancji oraz ze środków krajowych, przeznaczonych na współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej tj. z funduszy, o których mowa w art. 29 ust. 1 pkt 1 i pkt 2 lit. a ustawy. Odnosząc się do zarzutu skarżącego, który wskazuje na brak zasadności zobowiązania do zwrotu kwoty 9.377,86 zł z uwagi na fakt, iż zaistniała sytuacja stanowi konsekwencję nieprawidłowego pouczenia udzielonego wnioskodawcy przez pracowników Biura Powiatowego ARiMR w S. należy uznać, iż jest on niezasadny. Należy podkreślić, iż Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w S. odstąpił od ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności za lata 2007-2008, z uwagi na spełnienie przesłanek określonych w art. 73 ust. 5 rozporządzenia nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania zasady współzależności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniach Rady (WE) nr 1782/2003 i (WE) nr 73/2009, oraz wdrażania zasady współzależności przewidzianej w rozporządzeniu Rady (WE) nr 479/2008 (Dz. U. L 141 z 30.4.2004, s. 18). Zgodnie bowiem z art. 73 ust. 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 obowiązek zwrotu określony w ust. 1 nie ma zastosowania, jeżeli okres między datą płatności pomocy a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności jest dłuższy niż dziesięć lat. Jednakże jeśli beneficjent działał w dobrej wierze, okres wskazany w akapicie pierwszym jest ograniczony do czterech lat. Organy trafnie przyjęły zatem, iż wnioskodawca deklarując do uzyskania płatności działkę nr 268, której nie był faktycznym użytkownikiem, działał w "dobrej wierze". Powyższa okoliczność, z uwagi na upływ terminu czterech lat, o którym mowa w przywołanym przepisie, uzasadniała odstąpienie od dochodzenia kwoty nienależnie pobranych płatności w wysokości 6.547,80 zł - za rok 2007 oraz kwoty 6.700,96 zł - za rok 2008. Inaczej natomiast wygląda sytuacja w odniesieniu do płatności wypłaconych za rok 2009, w stosunku do których nie upłynął jeszcze termin, o którym mowa w art. 73 ust. 5 rozporządzenia nr 796/2004. Obowiązek zwrotu ww. kwoty istniał bowiem mimo stwierdzenia, iż beneficjent przedmiotowe płatności uzyskał działając w "dobrej wierze". W rozpatrywanej sprawie w odniesieniu do ww. płatności nie zostały ponadto spełnione przesłanki wskazane w art. 73 ust. 4 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004, zgodnie z którym obowiązek zwrotu określony w ust. 1 nie ma zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu oraz jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez rolnika. Jednakże w przypadku gdy błąd dotyczy elementów stanu faktycznego związanych z obliczaniem danej płatności, akapit pierwszy stosuje się jedynie, jeśli o decyzji o zwrocie nie powiadomiono zainteresowanego w terminie 12 miesięcy od płatności. Tak więc, celem wyjątków od zasady, że płatności nienależnie lub nadmiernie pobrane powinny zostać zwrócone, jest zwolnienie z obowiązku zwrotu tylko w takich sytuacjach, gdy błąd ARiMR spowodował wypłatę nienależnych płatności i jednocześnie brak było możliwości wykrycia tego przez rolnika, a w przypadku gdy błąd dotyczył stanu faktycznego, który miał wpływ na nienależną płatność, gdy ponadto nie doszło do wydania decyzji, o której mowa w art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR i doręczenia stronie tego rozstrzygnięcia w terminie 12 miesięcy od dokonania płatności. Ponadto, wskazać należy, że zdanie drugie powyższego przepisu dotyczy wyłącznie elementów stanu faktycznego związanych z obliczaniem danej płatności, przez co należy rozumieć takie sytuacje, w których pomyłka organu zaistniała, gdy na podstawie niespornych okoliczności faktycznych wyliczył on kwotę płatności przy zastosowaniu błędnych stawek lub z powodu błędów rachunkowych (por. wyrok NSA z 26 maja 2010 r. sygn. akt II GSK 609/09, LEX nr 596990). W analizowanym stanie faktycznym takiej sytuacji nie było, ponieważ płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego za rok 2009 przekazane na rachunek bankowy wnioskodawcy w dniu [...] grudnia 2008 r. w wysokości 25.472,57 zł nie wynikały z pomyłki ARiMR. Płatności w tej wysokości zostały przekazane na podstawie decyzji z [...] listopada 2009 r., wydanej przez Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w S.. Bezsporne jest, iż w dniu wydawania wymienionej decyzji Kierownik Biura Powiatowego nie był w posiadaniu dowodów mogących mieć wpływ na odmienną ocenę stanu faktycznego w kwestii użytkowania działki ewidencyjnej nr 268. Mając wszystkie powyższe okoliczności na uwadze, Sąd uznał, że organy administracji obu instancji w sposób prawidłowy zebrały materiał dowodowy, należycie go oceniły, zaś wydane na jego podstawie decyzje odpowiadają prawu. Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 151 p.p.s.a skargę oddalił.