V SA/Wa 325/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Izabella Janson, Sędzia WSA - Jolanta Bożek (spr.), Sędzia WSA - Mirosława Pindelska, Protokolant ref. staż. - Tomasz Godlewski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 czerwca 2011 r. sprawy ze skargi P. G. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne za osobę prowadzącą działalność gospodarczą. oddala skargę Uzasadnienia Decyzją z dnia [...] października 2010 r. nr sprawy [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił P. G. umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą na ubezpieczenie zdrowotne za okres od miesiąca czerwca 2000 roku do miesiąca czerwca 2009 roku w łącznej kwocie 24.937,90 zł. Organ wskazał, iż P. G. (zwany dalej skarżącym) prowadził działalność gospodarczą w zakresie "przyjmowanie mleka i przechowywanie w stanie schłodzonym" na podstawie wpisu do ewidencji działalności gospodarczej nr [...] wydanego przez Urząd Gminy w [...], działalność została wykreślona z ewidencji decyzją Wójta Gminy [...] z dnia 7 lipca 2009 roku. Działalność była w okresie od 24 sierpnia 1998 roku od 30 czerwca 2009 roku. W okresie od 24 sierpnia 1998 roku do 31 grudnia 1998 roku, nie podlegał on ubezpieczeniu społecznemu z uwagi na pobieranie świadczenia rentowego z KRUS. Natomiast od 1 stycznia 1999 roku był on zobowiązany zgłosić się do ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej przy jednoczesnym pobieraniu świadczenia emerytalnego z KRUS, z uwagi na fakt, iż nie dopełnił on obowiązku zgłoszenia do ubezpieczenia zdrowotnego oraz obowiązku opłacania składek, na koncie powstało zadłużenie z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne, które dotyczy okresu od miesiąca czerwca 2000 roku do miesiąca czerwca 2009 roku w kwocie ogółem 24.937,90 zł. Skarżący wystąpił do organu z wnioskiem o umorzenie należności z tytułu składek. Swoją prośbę o umorzenie uzasadnił nieznajomością przepisów, prowadząc bowiem działalność gospodarczą od 24 sierpnia 1998 roku, z uwagi na pobierane świadczenie rentowe z KRUS nie miał on obowiązku zgłoszenia się do ubezpieczenia społecznego. Organ prowadzący postępowanie w sprawie umorzenia należności z tytułu składek przeprowadził postępowanie wyjaśniające dotyczące stanu majątkowego wnioskodawcy. W wyniku tegoż postępowania organ ustalił, iż udokumentowane dochody gospodarstwa domowego wnioskodawcy stanowi kwota 2.397,31 zł, natomiast udokumentowane wydatki stanowi średnio kwota 407,00 zł. W związku z tym organ ocenił, iż sytuacja bytowa rodziny wnioskodawcy nie jest na tyle trudna, aby opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby go i jego rodzinę zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Organ stwierdził również, iż zadłużenie wnioskodawcy nie powstało w wyniku nadzwyczajnych zdarzeń losowych. Organ podniósł, iż wnioskodawca wykazał, że choruje na przewlekłe choroby. Jednakże organ zauważył, iż wnioskodawca pobiera rentę rolniczą nieprzerwanie od 16 stycznia 1998 roku, a działalność gospodarczą zarejestrował od dnia 24 sierpnia 1998 roku i zlikwidował dopiero po 11 latach, tj. dnia 30 czerwca 2009 roku. Zdaniem organu powyższy fakty świadczy o tym, że stan zdrowia wnioskodawcy nie uniemożliwia pozyskiwania dochodu, bowiem od 1998 roku prowadził on działalność gospodarcza i do 2009 roku uzyskiwał z niej dochód, o czym świadczy pismo z Urzędu Skarbowego z dnia 18 sierpnia 2010 roku. Organ ustalił także, iż skarżący obecnie pełni funkcję przewodniczącego rady gminy, co również stanowi źródło dochodu. W związku z powyższymi ustaleniami organ stwierdził, że skarżący posiada stałe źródła dochodu, z których istnieje możliwość opłacenia należności składkowych, natomiast stan zdrowia nie pozbawia go definitywnie możliwości pozyskiwania dodatkowego dochodu. Organ odmówił umorzenia odsetek od nieopłaconych składek ponieważ w jego ocenie brak jest przesłanek oraz innych szczególnych okoliczności, o których mowa w przepisie § 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003r. Nr 141, poz. 1365). Wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy wniósł P. G.. Decyzją z dnia [...] grudnia 2010 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych znak: [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Organ odwoławczy powtórzył ustalenia organu I instancji co do stanu faktycznego i prawnego. Ww. organ uznał, iż w niniejszej sprawie zachodzą okoliczności dające podstawę do umorzenia należności jako całkowicie nieściągalne. Podniesiono, iż w stosunku do skarżącego nie było prowadzone przymusowe dochodzenie należności. Wskazano, iż ww. posiada majątek w postaci nieruchomości o pow. 6,82 ha samochodu osobowego marki Skoda Fabia 1,4 rok produkcji 2003, ciągnik rolniczy C 330 rok produkcji 1972 r. Dodatkowo pobiera on świadczenie rentowe w wysokości 750 zł netto. W związku z tym zdaniem organu odwoławczego, z tego majątku istnieje możliwość prowadzenia egzekucji. Zdaniem organu II instancji wskazane przez skarżącego okoliczności, a przede wszystkim trudności finansowe i konieczność ponoszenia wydatków związanych z bieżącym utrzymaniem oraz ponoszonymi kosztami leczenia własnego i żony nie są wystarczającymi przesłankami do wydania pozytywnej decyzji w kwestii umorzenia należności. Stwierdził, iż rozbieżność w udokumentowanych wydatkach miesięcznych nie jest na tyle ważąca ażeby przyjąć, że spłata zadłużenia pozbawi skarżącego i jego rodzinę zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Organ podniósł, iż wygaśnięcie skarżącemu mandatu radnego nie może stanowić utracie zdolności płatniczych ponieważ posiada on inne źródła dochodu (gospodarstwo rolne, pozarolniczą działalność gospodarcza, świadczenia rentowe). O braku utraty zdolności płatniczych świadczy także fakt iż skarżącemu przyznano kredyt odnawialny o czym on sam poinformował organ. Organ stwierdził, iż posiadane gospodarstwo rolne jest to składnik majątkowy, który może być źródłem zaspokojenia istniejących zobowiązań, a fakt przekazania go w nieodpłatną dzierżawę potwierdza, że nie jest to składnik majątkowy niezbędny dla funkcjonowania rodziny. Organ również zauważył, iż skarżący posiada środki transportu, które mogą być źródłem środków pieniężnych, a ich posiadanie świadczy o zdolności finansowej dłużnika tj. zdolności ponoszenia obciążeń finansowych związanych z eksploatacją pojazdów. Zdaniem organu nie wprowadzono skarżącego w błąd poprzez wydanie decyzji z dnia [...].09.1998 r. na podstawie wówczas obowiązującego art.2 ust.1 pkt.2 ustawy z dnia 18 grudnia 1976 r. o ubezpieczeniu społecznym osób prowadzących działalność gospodarczą i ich rodzin. (Dz. U z 1989 r. nr 46 poz.250 ze zm.). Zauważono również, iż skarżący nie wykazał innych zobowiązań poza składkowymi wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Na bieżąco opłaca on wszystkie rachunki związane z utrzymaniem gospodarstwa domowego oraz regularnie ponosi wszelkie wydatki związane kosztami leczenia własnego i żony. Organ odwoławczy podniósł, iż trudności związane z uzyskaniem dochodów w okresie prowadzenia działalności gospodarczej nie są równoznaczne z niemożnością zapłaty zaległych zobowiązań i nie mogą automatycznie stanowić podstawy do umorzenia należności z tytułu składek. Ww. organ nie stwierdzi, iż w sprawie zaszła przesłanka umorzenia należności z uwagi na poniesienie strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności. Organ wskazał w sprawie takie zdarzenia nie wystąpiły, zaś zapłata składek w żaden sposób nie może wpłynąć na prowadzenie działalności gospodarczej, gdyż działalność ta została zakończona z dniem 30.06.2009 r. Zdaniem organu przesłanka umorzenia należności tj. przewlekła choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, nie zachodzi w niniejszej sprawie. Organ zauważył, iż skarżący jest chory na cukrzyce, lecz jego zdaniem ta choroba dotyka wiele osób i nie może stanowić przeszkody w podjęciu próby spłaty zadłużenia. Organ odwoławczy kierując się słusznym interesem społecznym, mając na względzie stan finansów ubezpieczeń społecznych nie znalazł podstaw do zmiany zaskarżonej decyzji. Stwierdził, iż obowiązkiem każdego płatnika składek jest terminowe dokonywanie rozliczeń. Natomiast umorzenie należności jest instytucją o charakterze wyjątkowym i tylko w przypadku wystąpienia szczególnych okoliczności możliwe jest podjęcie decyzji o umorzeniu, a ciężar wykazania tych okoliczności należy do zobowiązanego. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożył P. G. wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji i umorzenie należności ewentualnie o ponowne rozpatrzenie sprawy. Skarżący zarzucił naruszenie przepisów art. 28 ust. 3a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych oraz § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. Nr 141, poz. 1365). W odpowiedzi na skarg organ podtrzymał swoją argumentacje zawartą w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zauważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153 poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Uzupełnieniem tego zapisu jest treśc art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. Nr 153, poz. 1270), dalej: p.p.s.a., w którym wskazano, iż sądy administracyjne stosują środki określone w ustawie. Powyższe regulacje określają podstawową funkcję sądownictwa administracyjnego i toczącego się przed nim postępowania, które sprowadza się do sprawowania wymiaru sprawiedliwości poprzez działalność kontrolną, polegającą na zbadaniu, czy organ administracji publicznej nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. W tym zakresie mieści się ocena, czy zaskarżone rozstrzygnięcie odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jego wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi jego uchylenie . Rozpoznając niniejszą sprawę Sąd doszedł do przekonania, iż wniesiona skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem decyzja Prezesa ZUS nie została wydana z naruszeniem przepisów prawa, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Ponowna ocena sytuacji osobistej i majątkowej dokonana została na podstawie zgromadzonej przez organ dokumentacji oraz tej, którą dostarczył skarżący. Analiza w/w dała podstawę do stwierdzenia, że w przypadku skarżącego nie można stwierdzić całkowitej nieściągalności zadłużenia w oparciu o przesłanki wymienione w art. 28 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Należy zauważyć, że skarżący zaprzestał wprawdzie prowadzenia działalności gospodarczej, lecz w trakcie toczącego się postępowania egzekucyjnego nie stwierdzono braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Brak majątku przy jednoczesnym zaprzestaniu prowadzenia działalności są sytuacjami, które dają podstawę do umorzenia, lecz dopiero wtedy, gdy mają charakter trwały. Nie ma zatem na tym etapie podstaw do oceny, czy co do osoby skarżącego zachodzi całkowita nieściągalność zadłużenia. Nie stwierdzono również podstaw do uchylenia lub zmiany rozstrzygnięcia, gdyż w sytuacji skarżącego brak szczególnych okoliczności, o których mowa w art. 28 ust. 3 a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz w § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31.07.2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. nr 141, poz. 1365). W myśl § 3 ust. 1 pkt 1-3 w/w rozporządzenia, Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności: - gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; - poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; - przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Zakład Ubezpieczeń Społecznych przy podejmowaniu jakichkolwiek decyzji o umorzeniu należności, jest bezwzględnie związany przepisami prawnymi. Umorzenie należności z tytuł u składek następuje w trybie art. 28 ust. 1, 2 i 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jednolity: Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585), zwanej dalej ustawą o systemie ubezpieczeń społecznych. Zgodnie z art. 28 ust. 2 i 3 powołanej wyżej ustawy, należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych mogą być umorzone tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności. Z powyższych przepisów wynika, że umorzenie należności z tytułu składek ma charakter bardzo wyjątkowy, gdyż ZUS może, ale nie ma obowiązku umorzenia zadłużenia, a jeżeli je umarza to jedynie w bardzo wyjątkowych przypadkach. Umorzenie zadłużenia jest najdalej idącą ulgą w spłacie należności, powodującą w efekcie zwolnienie dłużnika z obowiązku opłacenia zadłużenia i tym samym trwale pozbawiającą zarządzane przez ZUS fundusze możliwości odzyskania swoich należności, dlatego dla podjęcia decyzji o umorzeniu, musi zostać udowodnione zaistnienie jednej lub kilku w/w przesłanek, potwierdzających w sposób jednoznaczny i nie budzący żadnych wątpliwości, że w danej sytuacji zachodzi nieściągalność zadłużenia, która oznacza nie tylko brak możliwości egzekwowania zadłużenia w obecnym stanie, ale również nie ma szansy na wyegzekwowanie należności w przyszłości. Jak wyjaśniono powyższej instytucja umorzenia należności z tytułu składek ma charakter bardzo wyjątkowy i jest rozpatrywany w każdej sytuacji indywidualnie. W niniejszej sprawie organy obu instancji ustalił, iż skarżący posiada stałe źródło dochodu w postaci renty, jego małżonka również ją otrzymuje. Posiada również gospodarstwo rolne, które w tej chwili bezpłatnie wydzierżawia. Posiada także maszyny rolnicze oraz samochód osobowy. Jak słusznie organy zauważyły te składniki majątkowe pozwalają na stwierdzenie, iż egzekucja należności będzie możliwa z tych składników i nie spowoduje uszczerbku w majątku skarżącego. Tym bardziej, iż skarżący mógłby uzyskiwać dochód z dzierżawy gospodarstw rolnego, które w tej chwili bezpłatnie wydzierżawia. Posiadanie maszyn rolniczych i samochodu świadczy, iż skarżącego stać na ich utrzymanie a co za tym idzie świadczy o zdolności finansowej dłużnika. Skarżący podniósł w skardze, iż posiadanie debetu nie stanowi o jego zdolności finansowej. Należy zauważyć, iż bank jest instytucja finansową, której działanie skierowane jest na zysk, a udzielenie debetu czy też kredytu jest poprzedzone przez nią szeroko zakrojonym badanie zdolności finansowej klienta. W przypadku nie spełnienia jakiekolwiek kryterium bank nie udzieliłby debetu ani nie udzieliłby kredytu. Fakt udzielenia debetu skarżącemu świadczy o tym, iż bank uważa skarżącego z osobę zdolną do jego spłaty. Organy rozpoznające w niniejszej sprawie, musiały ten fakt wsiąść pod uwagę. Sąd zauważa, iż skarżący jest chory na cukrzyce, ale jego zdaniem ta choroba nie stanowi przeszkody w podjęciu próby spłaty zadłużenia. Skarżący podniósł, iż jego stan zdrowia uległ pogorszeniu o czym świadczy konieczność zwiększenia dawki insuliny oraz operacja rogówki lewego oka. Te fakty oczywiście mogą wpłynąć na możliwości finansowe skarżącego, ale nie mogą być brane pod uwagę w obecnym postępowaniu. Organy jaki Sąd bada sprawę na dzień złożenia wniosku o umorzenie należności. Skarżący zarówno w skardze, jak i w postępowaniu odwoławczym złożył zarzut wprowadzenia go w błąd, poprzez wydanie decyzji z dnia [...].09.1998 r. Sąd zauważa, iż wydanie jej nastąpiło w oparciu o wówczas obowiązujące normy prawne tj. art.2 ust. 1 pkt.2 ustawy z dnia 18 grudnia 1976 r. o ubezpieczeniu społecznym osób prowadzących działalność gospodarczą i ich rodzin.( Dz. U z 1989 r. nr 46 poz.250 ze zm.).Natomiast decyzja z dnia [...] sierpnia 2009 r. dotyczyła umorzenia postępowania w sprawie podlegania ubezpieczeniom społecznym z uwagi na fakt pobierania świadczenia z KRUS. Decyzja z dnia [...] sierpnia 2009 r. nie odnosiła się do ubezpieczenia zdrowotnego, gdyż podjęcie rozstrzygnięcia w tym zakresie należało do NFZ o czym skarżący został n poinformowany pismem Inspektoratu ZUS w [...] z dnia [...] października 2009 r. znak : [...]. W związku z tym zarzut bezprawnego działania ZUS oraz popełnienia błędu przez pracownika Zakładu jest nieuprawniony. Należy zauważyć, że Zakład zawiesił postępowanie w sprawie na czas rozpoznania przez Narodowy Fundusz Zdrowia kwestii podlegania przez skarżącego ubezpieczeniu zdrowotnemu. Dopiero postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2010 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] wznowił postępowanie w sprawie o umorzenie. Sprawa podlegania przez skarżącego ubezpieczeniu zdrowotnemu rozpatrywana była w określonym trybie instancyjnym i wykorzystał on wszystkie przewidziane prawem środki zaskarżenia, a w ostateczności wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 7 maja 2010 r. Sygn. VI SA/WA 460/10 skarga skarżącego została prawomocnie oddalona. W związku z tym należy stwierdzić, że zarzut bezprawnego działania organu jest całkowicie nieuzasadniony. Reasumując należy stwierdzić, iż w przypadku skarżącego nie zachodzą okoliczności dające podstawę do umorzenia należności. Należy również zauważyć, iż skarżący nie posiada zobowiązań wobec innych instytucji a zadłużenie wobec ZUS jest jedynym zobowiązaniem. Wszystkie te ustalenia dokonane przez organ administracyjny dały postawę do wydania decyzji oddalających wniosek o umorzenie zaległości. Zobowiązania skarżącego nie są przedawnione. Ma do nich zastosowanie przepis art. 24 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Zgodnie z nowelizacją tego przepisu od dnia 1.01.2003 r. należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Tym samym 10-letni okres przedawnienia dotyczy wszystkich wymagalnych zobowiązań powstałych do dnia 31 grudnia 2002 r., o ile nie uległy przedawnieniu i nie wygasły przed dniem 1.01.2003 r., jak i zobowiązań powstałych od dnia 1.01.2003 r. z zastrzeżeniem, ze okres ten wydłuża się w związku z wystąpieniem okresów zawieszenia biegu przedawnienia. Słuszność powyższego stanowiska została potwierdzona orzeczeniem Sądu Najwyższego (patrz wyrok SN z dnia 2.07.2009 r., I UK 70/09, LEX nr 549018). W tej sytuacji ZUS ma prawo i obowiązek aż do dnia przedawnienia podejmowania wszelkich dopuszczalnych prawem środków mających na celu wyegzekwowanie zadłużenia. W sprawie wniosku o umorzenie należności należy brać pod uwagę nie tylko możliwości płatnicze osoby zobowiązanej, lecz także stan finansów ubezpieczeń społecznych, a zatem Zakład dysponując środkami z budżetu państwa powinien postępować z najwyższą ostrożnością, ważąc z jednej strony interes finansów ubezpieczeń społecznych a z drugiej uwzględnić ważny interes ubezpieczonego. W przedmiotowej sprawie została przeprowadzona szczegółowa ocena sytuacji ubezpieczonego pod kątem spełnienia przez niego przesłanek zawartych powołanych przepisach i ocena ta upoważnia do zajęcia negatywnego stanowiska w sprawie złożonego wniosku. Dlatego sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) oddalił skargę. ----------------------- 9