V SA/Wa 328/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Beata Krajewska, Sędzia WSA - Krystyna Madalińska-Urbaniak (spr.), Sędzia WSA - Barbara Mleczko-Jabłońska, Protokolant - Anna Lew-Starowicz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 marca 2007 r. sprawy ze skargi M. C. na decyzję Prezesa ZUS w W. Oddział w L. z dnia [...] sierpnia 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku W dniu 22 grudnia 2005r. M. C. wystąpiła z wnioskiem o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie, uzasadniając wniosek trudną sytuacją materialną. Podała, iż pozostaje bez pracy, nie posiada żadnego majątku, jej sześcioosobowa rodzina utrzymuje się z zarobków męża. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2006r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w L. odmówił umorzenia składek w kwotach : na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych 6182,53 zł, na Fundusz Ubezpieczenia Zdrowotnego 1 450,86 zł, na Fundusz Pracy 385,48 zł oraz odsetek za zwłokę w kwocie 9 102,00 zł. W uzasadnieniu decyzji Zakład wskazał, że na dochody prowadzonego przez wnioskodawczynię gospodarstwa składają się dochody męża w wysokości 1996,59 zł brutto oraz otrzymywane zasiłki rodzinne i pomoc materialna o charakterze socjalnym. Wobec powyższego brak jest, zdaniem ZUS, podstaw do stwierdzenia całkowitej nieściągalności zadłużenia. Ponadto, w ocenie Zakładu, wnioskodawczyni nie wykazała okoliczności uzasadniających umorzenie pomimo braku całkowitej nieściągalności lub że opłacenie zaległości pozbawiłoby ją możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Zdaniem ZUS tymczasowa trudna sytuacja finansowa nie stanowi wystarczającej przesłanki do umorzenia zaległości. Wskazał, iż w obowiązującym porządku prawnym zasadą jest terminowe regulowanie zobowiązań, natomiast ich umarzanie wyjątkiem, uzasadnionym wystąpieniem sytuacji szczególnych, gdy ze względu na wiek, stan zdrowia i inne względy społeczne jest realnie niemożliwe wywiązanie się z zobowiązania. Od decyzji odmawiającej umorzenia należności M. C. złożyła w dniu 17.05.2006r. wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy . Ponownie podniosła argumenty związane z trudną sytuacją materialną rodziny. Decyzją z dnia [...] sierpnia 2006r. nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję z [...].04.2006r. W uzasadnieniu decyzji Prezes wskazał, iż nie znajduje okoliczności przemawiających za skierowaniem zadłużenia do umorzenia. Podkreślił, iż decyzja o umorzeniu jest decyzją uznaniową tzn. przepisy prawa nie obligują ZUS i Prezesa ZUS do wydania decyzji pozytywnej nawet w przypadku stwierdzenia zaistnienia przesłanek przemawiających za umorzeniem. W ocenie Prezesa całokształt materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie potwierdza, że rodzina wnioskodawczyni nie jest pozbawiona możliwości zaspokojenia potrzeb życiowych. Współmałżonek jest zatrudniony w pełnym wymiarze czasu pracy i osiąga z tego tytułu wynagrodzenie. Sama wnioskodawczyni w chwili obecnej jest co prawda osobą bezrobotną, jednak zdaniem Prezesa ZUS, brak jest podstaw do uznania, że jest pozbawiona możliwości podjęcia pracy, zważając na młody wiek oraz to, że nie przedstawiono dowodów wskazujących na występowanie problemów zdrowotnych uniemożliwiających podjęcie zatrudnienia. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie M. C. podkreśliła, iż składek nie płaciła z powodu kłopotów finansowych, z powodu których była ostatecznie zmuszona do likwidacji działalności gospodarczej. Brak środków do życia spowodował też, że nie była w stanie wypełnić zobowiązań wynikających z zawartego z ZUS układu ratalnego. Podniosła, iż w chwili obecnej nie posiada żadnych składników majątku ani też wystarczających dochodów, aby spłacić zadłużenie w stosunku do ZUS. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - powoływanej dalej jako "u.p.p.s.a." - sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. Wyjaśnić również należy, że stosownie do art. 134 § 1 u.p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Może zatem uwzględnić skargę także z takich przyczyn, które w ogóle nie zostały w niej podniesione. Sąd oceniając legalność zaskarżonej decyzji, bierze pod uwagę stan prawny, który ma zastosowanie w chwili jej wydania. Zgodnie z art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.), mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach enumeratywnie wyliczonych w ust. 3 tego artykułu. W art. 28 ust. 3a u.s.u.s. przewidziano natomiast możliwość umorzenia należności w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Dotyczy to jednakże wyłącznie należności ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek (definicję ustawową płatnika składek zawiera art. 4 pkt 2 u.s.u.s.). Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w § 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. Przepisy o umarzaniu należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, stosuje się odpowiednio do składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, a także składek na ubezpieczenie zdrowotne (art. 32 u.s.u.s.). Postępowanie poprzedzające wydanie przez Zakład decyzji w przedmiocie umorzenia należności prowadzone jest w oparciu o przepisy kodeksu postępowania administracyjnego, o czym stanowi art. 123 u.s.u.s. w zw. z art. 180 § 1ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.). Dotyczy to również postępowania odwoławczego od tych decyzji, prowadzonego przez Prezesa Zakładu. Zgodnie bowiem z art. 83 ust. 4 u.s.u.s. do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, wnoszonego od decyzji Zakładu do Prezesa Zakładu, stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w kodeksie podstępowania administracyjnego. Zaskarżona decyzja została wydana w wyniku rozpatrzenia pisma zatytułowanego "Wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy", które nie zostało podpisane przez wnoszącą. Wymagania formalne, jakie musi spełniać strona, by jej czynność procesowa - podanie - spowodowało skutek prawny, reguluje art. 63 k.p.a. Kodeks postępowania administracyjnego, w zakresie formy i treści podania, przyjmuje co prawda zasadę ograniczonego formalizmu, jednakże zasada ta nie oznacza całkowitego odstąpienia od wymagań formalnych co do formy. Przestrzeganie tych ograniczonych wymagań formalnych i ustalenie przez organ administracji publicznej, czy czynność procesowa - np. odwołanie wypełnia je, ma podstawowe znaczenie dla ochrony interesu prawnego strony. Zgodnie z treścią przepisu art. 63 § 3 k.p.a., "podanie wniesione pisemnie .... powinno być podpisane przez wnoszącego ...". Spełnienie wymagań formalnych wynikających z cytowanego przepisu, tzn. podpisanie pisma przez wnoszącego gwarantuje, że czynność procesowa została dokonana przez osobę określoną jako wnosząca podanie (wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy ). Brak podpisu osoby wnoszącej środek zaskarżenia, jeśli nie zostanie usunięty poprzez wezwanie do usunięcia braków, uniemożliwia wywołanie skutków prawnych wniesionego podania, tj. w przypadku wniosku niemożność ponowne rozpoznanie sprawy powoduje niemożność jego rozpoznania przez organ administracji. W sprawie będącej rozpoznaniem pismo zatytułowane "Wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy", nie zostało podpisane przez wnoszącą. Organ odwoławczy nie wezwał wnoszącej, pod rygorem z art. 64 § 2 k.p.a. (pozostawienie odwołania bez rozpatrzenia) do usunięcia braku i "Wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy" rozpoznał, mimo, że nie wywołało ono skutków prawnych. Powyższa okoliczność powoduje, że decyzja wydana została z rażącym naruszeniem prawa ( por. wyrok NSA z 15.09.2000r. sygn. akt III S.A. 417/00 LEX nr 47217 ). . W związku z powyższym - na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270), w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. - Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.