V SA/Wa 328/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA - Piotr Piszczek, Sędzia WSA - Izabella Janson, Sędzia WSA - Dorota Mydłowska (spr.), Protokolant specjalista - Agnieszka Małyszko, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 stycznia 2017 r. sprawy ze skargi K. T. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia ... grudnia 2015 r. nr ... w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu "Ułatwiania startu młodym rolnikom" 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. zasądza od Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa na rzecz K. T. kwotę 1500 zł (tysiąc pięćset złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Przedmiotem skargi K. T. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie jest decyzja Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z [...] grudnia 2015 r. nr [...] utrzymująca w mocy decyzji Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego ARiMR z [...] listopada 2015 r. nr [...] o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności finansowych z tytułu "Ułatwiania startu młodym rolnikom". Przedmiotowa decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym. Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR (zwany dalej Dyrektorem OR) wydał decyzję nr [...] z dnia [...] września 2011 r o przyznaniu K. T. (zwany dalej Skarżącym, Stroną) pomocy finansowej w wysokości 75.000,00 zł, w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom", objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 , z zastrzeżeniem dopełnienia szeregu warunków, m.in. uzupełnienia wykształcenia w okresie 3 lat od dnia doręczenia decyzji oraz dostarczenia dokumentu potwierdzającego uzupełnienie wykształcenia, w terminie 60 dni od dnia upływu 3 lat od dnia doręczenia ww. decyzji. Decyzja została skutecznie doręczona w dniu [...] września 2011 r. zatem termin na uzupełnienie wykształcenia upływał w dniu [...] września 2014 r. W dniu [...] listopada 2011 r., Skarżący złożył wniosek o płatność w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom", który został uznany za kompletny i poprawny a pomoc w kwocie 75.000 zł została wypłacona i przekazana na konto ([...].01. 2012r.). Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w dniu [...] listopada 2015 r. wydał decyzję nr [...] o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności finansowych z tytułu "Ułatwiania startu młodym rolnikom". Powodem wydania ww. decyzji było nieuzupełnienie przez Skarżącego wykształcenia w okresie 3 lat od dnia doręczenia decyzji o przyznaniu pomocy Skarżący odwołał się o ww. decyzji. Zaskarżoną do Sądu decyzją z [...] grudnia 2015 r. nr [...] Prezes Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa utrzymał w mocy decyzję z [...] listopada 2015 r. Organ odwoławczy podniósł, iż Skarżący w dniu złożenia wniosku o przyznanie pomocy nie posiadał, zgodnie z § 2 ust. 1 pkt 1 lit d rozporządzenia wykonawczego, odpowiednich kwalifikacji zawodowych, jak również nie posiadał udokumentowanego, wymaganego stażu pracy w rolnictwie. Wyjaśnił, że z przedłożonego w dniu [...] czerwca 2011 r. zaświadczeniem z KRUS znak [...] z dnia [...] czerwca 2011 r. wynikało, iż na dzień złożenia wniosku skarżący podlegał ubezpieczeniu społecznemu rolników jako domownik w okresie od dnia 1 stycznia 2011 r. do nadal, tj. przez 4 miesiące i 24 dni. Podniósł, że w złożonym wraz z wnioskiem o przyznanie pomocy finansowej w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" oświadczeniu o sposobie uzupełnienia wykształcenia, Skarżący wskazał, iż posiada wykształcenie średnie, które umożliwia mu uzupełnienie kwalifikacji wymaganych przepisami rozporządzenia wykonawczego. Skarżący zobowiązał się podjąć naukę w Zespole Szkół Rolniczych nie zaś w pozaszkolnych formach kształcenia (kurs, kurs zawodowy, seminarium). Organ odwoławczy wyjaśnił, że konieczność uzupełnienia wykształcenia uwzględniona została przez Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w pkt 4 lit h. pouczenia decyzji o przyznaniu pomocy finansowej w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" z dnia [...] września 2011 r. Podkreślił, iż o obowiązku przedłożenia do dnia [...] listopada 2014 r. dokumentów potwierdzających uzupełnienie wykształcenia organ I instancji przypomniał Skarżącemu w piśmie informacyjnym z dnia [...] stycznia 2013 r. Ponadto, pismem z dnia [...] maja 2014 r. organ I instancji poinformował Stronę o zmianie przepisów rozporządzenia wykonawczego w zakresie pojawienia się możliwości uznania niezależnych od beneficjenta okoliczności wyłączających obowiązek zwrotu kwoty pomocy związanych z brakiem możliwości uzupełnienia wykształcenia w terminie 10 dni od dnia otrzymania ww. pisma. Organ odwoławczy podniósł, że z dokumentacji zgromadzonej w sprawie wynika, iż w terminie 3 lat od dnia doręczenia decyzji o przyznaniu płatności, tj. do [...] września 2014 r. Skarżący nie spełnił warunku z zastrzeżeniem dopełnienia którego została wydana decyzja o przyznaniu pomocy finansowej, tj. nie uzupełnił wykształcenia. Organ zauważył, że Skarżący w dniu [...] listopada 2014 r. dostarczył do [...] Oddziału Regionalnego ARiMR świadectwo uzyskania tytułu zawodowego rolnik z dnia [...] lutego 2012 r. Organ wyjaśnił, że warunek dotyczący kwalifikacji zawodowych uważa się za spełniony, jeżeli Skarżący posiada tytuł kwalifikacyjny lub tytuł zawodowy, lub tytuł zawodowy mistrza w zawodzie przydatnym do prowadzenia działalności rolniczej i co najmniej 3 letni staż pracy w rolnictwie a tego warunku Skarżący nie spełnił. Powołał się przy tym na treść § 6 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 17 października 2007r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy w ramach działania ,,Ułatwianie startu młodym rolnikom’’ objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. 2014, poz. 201 z póżn. zm.), dalej: rozporządzenie wykonawcze. Zdaniem Prezesa ARiMR po stronie Skarżącego nie wystąpiły nadzwyczajne okoliczności przewidziane w katalogu siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności, wskazane w przepisach unijnych i krajowych, w przypadku których zwrot pomocy nie jest wymagany i które mogłyby wpłynąć na rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie. Prezes stwierdził, że nie mógł uznać, iż Skarżący podjął naukę w najbliższym możliwym terminie od dnia doręczenia decyzji, jak również iż kontynuował naukę bez nieusprawiedliwionych przerw i opóźnień. Zdaniem organu II instancji z uwagi na fakt, iż Skarżący w dniu złożenia wniosku o przyznanie pomocy finansowej posiadał wykształcenie średnie, nie było wystarczającym uzyskanie świadectwa potwierdzającego uzyskanie tytułu zawodowego zgodnie z § 21 rozporządzenia Ministra Edukacji i Nauki z dnia 3 lutego 2006 r. w sprawie uzyskania i uzupełnienia przez osoby dorosłe wiedzy ogólnej, umiejętności i kwalifikacji zawodowych w formach pozaszkolnych (Dz. U. Nr 31, poz. 216). Organ zauważył, iż naukę w [...], której ukończenie mogło Skarżącemu umożliwić uzupełnienie wykształcenia, rozpoczął dopiero w roku 2014, natomiast decyzja o przyznaniu pomocy finansowej doręczona została w dniu 21 września 2011 r. Stwierdził, że nawet gdyby uznać, jak uczynił organ I instancji, iż podjął naukę w najbliższym możliwym terminie od dnia otrzymania decyzji o przyznaniu pomocy to nie sposób uznać, iż spełnił przesłankę dotyczącą kontynuowania nauki bez nieusprawiedliwionych przerw i opóźnień. Podkreślił, iż pomiędzy ukończeniem kursu w systemach pozaszkolnych a rozpoczęciem nauki w [...] upłynęły ponad 2 lata. W odniesieniu do okoliczności podniesionych przez Skarżącego organ odwoławczy wyjaśnił, iż ubiegając się o przyznanie pomocy finansowej w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom", potwierdził znajomość przepisów obowiązujących w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom", podpisując punkt XV we wniosku "Inne oświadczenia i zobowiązania wnioskodawcy". Skarżący został również pouczony o skutkach nie spełnienia powyższego warunku w decyzji o przyznaniu pomocy. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożył K. T. wnosząc o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji oraz o zasądzenie na jego rzecz koszów postepowania według norm przepisanych. Skarżący stwierdził, że spełnił wszystkie warunki określone w pouczeniu decyzji nr [...] z [...] września 2011 roku o przyznaniu pomocy. Podniósł, iż nie może ponosić ujemnych konsekwencji, wynikających z niedokładnego określenia w decyzji i jej pouczeniu, warunków jakie winien spełnić w odniesieniu do rodzaju wykształcenia, które winien zdobyć. Ten obowiązek, zdaniem Skarżącego został określony mało precyzyjnie. Pouczenie zawarte w decyzji ograniczyło się zasadniczo do przytoczenia treści przepisów rozporządzenia z 17 października 2007 roku w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom", objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. Nr 209, poz. 1247). Podniósł, że decyzję o przyznaniu pomocy wydano z zastrzeżeniem dopełnienia przez beneficjenta m.in. uzupełnienia wykształcenia w okresie 3 lat od doręczenia decyzji i przedłożenie Agencji dokumentu potwierdzającego uzupełnienie wykształcenia w terminie 60 dni od dnia upływu 3 lat od dnia doręczenia decyzji o przyznaniu pomocy (pkt 4 litera h i pkt 5 litera f pouczenia decyzji z [...] września 2011 roku ). Nie zawarto w niej jednak zapisu o konieczności przedstawienia dokumentu potwierdzającego 3 letni staż w rolnictwie w przypadku zaistnienia sytuacji, która zaistniała w niniejszej sprawie. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Na wstępie wyjaśnić należy, iż zgodnie z przepisem art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269, ze zm.), kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów, wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718) - dalej: "p.p.s.a.", sprawowana jest przez sądy administracyjne w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracji publicznej konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, lub ewentualnie ustalenie, że decyzja lub postanowienie organu dotknięte jest wadą nieważności (art. 145 § 1 lit. a-c p.p.s.a.). Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Wykładnia powołanego przepisu wskazuje, że Sąd ma nie tylko prawo, ale i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony. Z drugiej jednak strony, granicą praw i obowiązków Sądu, wyznaczoną w art. 134 § 1 p.p.s.a. jest zakaz wkraczania w sprawę nową. Granice te zaś wyznaczone są dwoma aspektami, mianowicie: legalnością działań organu oraz całokształtem aspektów prawnych tego stosunku prawnego, który był objęty treścią zaskarżonego rozstrzygnięcia. Rozpoznając sprawę według powyższych kryteriów należy uznać, że skarga jest zasadna. Na początku Sąd wskazuje, że decyzja o przyznaniu pomocy finansowej z dnia [...] .09. 2011r. wydana została na podstawie art. 20 ust.2 ustawy z dnia 7 marca 2007r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz. U. Nr. 64 poz. 427 z póżn. zm.) oraz § 15 ust. 2 i 3 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 17 października 2007 roku w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom", objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. Nr 200, poz. 1443). W uzasadnieniu decyzji - w pkt. 5- zawarto pouczenie o tym, jakie dokumenty Skarżący ma obowiązek przedłożyć Agencji i w jakim terminie. Wśród nich nie wymieniono żadnego zaświadczenia potwierdzającego posiadanie 3 letniego stażu pracy w rolnictwie. Jest tylko – pkt f – wymóg złożenia dokumentu potwierdzającego uzupełnienie wykształcenia, w termonie 60 dni od dnia upływu 3 lat od dnia doręczenia decyzji o przyznaniu pomocy. Skarżący podpisał oświadczenie że znane mu są zasady przyznawania i wypłaty pomocy z tytułu ,,Ułatwianie startu młodym rolnikom’’ (pkt XV wniosku o przyznanie). Te zasady zostały sprecyzowane przez organ w uzasadnieniu decyzji z dnia [...] .09. 2011r. i nie było powodu, aby Skarżący poddawał w wątpliwość ich kompletność. Nie może być tak, aby rolnik ponosił odpowiedzialność za niedopatrzenia i niewłaściwe działania wyspecjalizowanego organu, a takim właśnie podmiotem jest Agencja. Z zebranego materiału dowodowego wynika, iż K. T. niezwłocznie przystąpił do uzupełniania wykształcenia, czego dowodem jest ukończenie przez niego w 2012r szkoły w [...] i uzyskanie tytułu zawodowego rolnik. Dopiero po tym fakcie, pismem z dnia [...].05. 2012r. Skarżący został poinformowany, że w wyniku zmiany systemu kształcenia zawodowego beneficjentów działania ,,Ułatwianie startu młodym rolnikom’’ od roku szkolnego 2012/2013 będzie obowiązywał inny tok nauczania, niż dotychczas. W odpowiedzi na pismo wzywające do złożenia wyjaśnień, Skarżący poinformował o rozpoczęciu we wrześniu 2014 r. nauki w ,, [...] w [...] na kierunku ,,Prowadzenie działalności rolniczej’’; i że w wyniku jej zakończenia w lutym 2015r. uzyska zawód ,,rolnik’’. Zaświadczenie o ukończeniu kwalifikacyjnego kursu zawodowego z dnia [...].12. 2014r. zostało złożone do ARiMR. Pismem z dnia [...] .11. 2014r. Agencja poinformowała K. T., że złożony dokument potwierdza zdobycie tytułu zawodowego w zawodzie przydatnym do prowadzenia działalności rolniczej i mógłby potwierdzać spełnienie wymogu kwalifikacji zawodowych jedynie w sytuacji, gdy na dzień złożenia wniosku posiadałby udokumentowany 3-letni staż pracy w rolnictwie. Wskazano również, że w przypadku braku dokumentu potwierdzającego powyższy fakt, przedłożone świadectwo nie może zostać uznane za dokument potwierdzający wypełnienie zobowiązania dotyczącego uzupełnienia wykształcenia. Zdaniem Sądu, Strona nie może być w niniejszej sprawie obciążona ciężarem przyjęcia na siebie negatywnych skutków nieprawidłowego działania organu polegającego na poinformowaniu o konieczności posiadania 3 letniego stażu pracy rolnictwie na dzień złożenia wniosku o przyznanie pomocy finansowej, dopiero po kilku latach od złożenia wniosku o tę pomoc i długo po wydaniu decyzji o jej przyznaniu i otrzymaniu wypłaty. Rolnik miał prawo oczekiwać – kierując się zasadą zaufania do działania organów państwa – profesjonalnego załatwienia jego sprawy. Naganne jest zaskakiwanie beneficjenta, prawidłowo realizującego wieloletni program w swoim gospodarstwie, coraz to nowymi żądaniami nawet, jeżeli mają one oparcie w przepisach prawa, skoro na początku umowy organ-obywatel, zasady udzielenia przedmiotowej pomocy były przez organ inaczej przedstawione. Pomyłkę, czy niedopatrzenie w tej sytuacji, zdaniem WSA, organ powinien wziąć na siebie. Również zmiana wykazu szkół, których ukończenie załatwiałoby wymóg uzyskania stosownego wykształcenia, co nastąpiło już w trakcie realizowania przez Skarżącego zobowiązania, zgodnie ze złożonym biznes-planem, nie może rodzić negatywnych skutków dla Strony, nie miała na to wpływu. W kontekście niniejszych ustaleń organ winien rozważyć możliwość uznania, iż Skarżący wywiązał się z ciążącego na nim obowiązku uzupełnienia wymaganego wykształcenia, ewentualnie uznać możliwość odstąpienia od żądania zwrotu kwoty pobranego wsparcia , mając na względzie chociażby przepis art. 47 ust. 2 rozporządzenia Komisji (UE) z dnia 11 marca 2014r. Wówczas nie miałby zastosowania przepis § 20 ust. 3 pkt 1 rozporządzenia wykonawczego stanowiący, że w przypadku niespełnienia warunku, o którym mowa w § 18 ust. 1 pkt 6 – zwrotowi podlega 100% kwoty pomocy. Z tych wszystkich względów, uznając, że zaskarżona decyzja nie jest prawidłowa, a wnioski wyciągnięte z zebranego materiału dowodowego zbyt pochopne, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie przepisu art. 145 § 1 pkt 1) c p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach rozstrzygnięto na zasadzie przepisu art. 200 p.p.s.a.