V SA/Wa 329/19
WyrokWSA w Warszawie2019-06-03
Skład orzekający: Arkadiusz Tomczak, Marek Krawczak, Tomasz Zawiślak
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy organy ARiMR wykazały w sposób niewątpliwy, że spółka i inne powiązane z nią podmioty sztucznie stworzyły warunki do uzyskania korzyści z systemów wsparcia bezpośredniego, sprzeczne z celami tych systemów?Ratio decidendi
Sąd uchylił zaskarżoną decyzję, uznając, że organy ARiMR nie wykazały w sposób niewątpliwy łącznego istnienia przesłanki obiektywnej i subiektywnej, niezbędnych do stwierdzenia sztucznego stworzenia warunków do uzyskania korzyści z systemów wsparcia. W szczególności wątpliwości budzi element subiektywny, czyli zamiar uzyskania korzyści sprzecznej z celami systemu. Brak wystarczających dowodów na sztuczne stworzenie warunków uzasadnia uchylenie decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia.Stan faktyczny
Spółka złożyła wniosek o przyznanie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. Organy ARiMR odmówiły przyznania płatności, uznając, że spółka wraz z innymi powiązanymi z nią podmiotami sztucznie stworzyła warunki do uzyskania korzyści, dzieląc jedno gospodarstwo na kilka podmiotów w celu obejścia przepisów dotyczących limitów płatności. Decyzje organów I i II instancji zostały zaskarżone do WSA.Rozstrzygnięcie
Uchylił zaskarżoną decyzję i zasądził od Dyrektora Mazowieckiego Oddziału Regionalnego ARIMR kwotę 680 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Arkadiusz Tomczak (spr.), Sędzia WSA - Marek Krawczak, Sędzia WSA - Tomasz Zawiślak, Protokolant st. specjalista - Justyna Macewicz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 czerwca 2019 r. sprawy ze skargi [...] sp. z o.o. z siedzibą w O. na decyzję Dyrektora Mazowieckiego Oddziału Regionalnego ARIMR w Warszawie z dnia [...] grudnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (OB) 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Dyrektora Mazowieckiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Warszawie na rzecz [...] sp. z o.o. z siedzibą w O. kwotę 680 zł (słownie: sześćset osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Przedmiotem skargi K. sp. z o.o. z siedzibą w W. (dalej jako: "skarżąca", "strona" lub "spółka") jest decyzja Dyrektora [....] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] (dalej jako: "Dyrektor OR", "organ odwoławczy" lub "organ II instancji") z [...] grudnia 2018r. nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. (dalej jako: "Kierownik BP" lub "organ I instancji") z [...] września 2018 r. nr [...] odmawiającą przyznania stronie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego.
Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym:
[...] czerwca 2016 r. skarżąca złożyła wniosek o przyznanie płatności na rok 2016,
w którym wnioskowała o przyznanie płatności w ramach systemów wsparcia
bezpośredniego oraz płatności ekologicznej PROW 2014 - 2020.
Decyzją z [...] września 2018 r. nr [...] Kierownik BP odmówił
przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego.
Organ I instancji przytoczył treść mających zastosowanie przepisów prawa
krajowego i unijnego. W oparciu o analizę zebranego w sprawie materiału
dowodowego, w tym danych dotyczących spółek powiązanych osobowo ze skarżącą
(J. sp. z o.o., S. sp. z o.o., R. sp. z o.o.),
które również występowały z wnioskami o płatności, stwierdził, że gdyby działki
wskazane we wniosku zostały zadeklarowane przez jednego producenta, to płatność
redystrybucyjna zostałaby wypłacona tylko, raz tj. do powierzchni 27 ha. Tymczasem
zgłaszając płatność obszarową dla czterech podmiotów, K. D.
(ówczesny prezes zarządu oraz wspólnik skarżącej oraz wskazanych spółek) oraz
R. F. (wspólnik skarżącej oraz wskazanych spółek) zyskali
płatność redystrybucyjną jeszcze trzykrotnie.
Odwołując się do treści art. 16 ust. 3 i 4 ustawy o płatnościach bezpośrednich, organ
wskazał, że K. D. oraz R. F. jako udziałowcy
wskazanych spółek otrzymali również wyższą płatność do zwierząt. Łącznie we
wszystkich spółkach zadeklarowano 84 krowy i 32 sztuki bydła, przy czym zgodnie z
mającymi zastosowanie w sprawie przepisami w 2016 r. występowało ograniczenie
ilościowe 30 sztuk zgłoszonych zwierząt do płatności.
Kierownik BP stwierdził, że wskazane podmioty powiązane są ze sobą osobowo –
poprzez K. D. oraz R. F., którzy we
wszystkich wskazanych spółkach pełnią funkcję umożliwiającą sprawowanie kontroli
nad tymi podmiotami – wspólnika, prezesa zarządu. W ocenie organu I instancji
powoduje to, że mimo pozornej odrębności podmiotów, działalność rolnicza
prowadzona jest de facto przez te same osoby.
Ponadto organ I instancji zauważył, że skarżąca, jako adres siedziby i
korespondencyjny podaje ul. [...] W., będący
jednocześnie adresem siedziby i korespondencyjnym pozostałych spółek: J.
sp. z o.o., S. sp. z o.o., R. sp. z o.o.
Następnie wskazał, że strona, jako przedmiot działalności przeważającej, tak jak
pozostałe spółki zgodnie z klasyfikacją PK. wskazuje działalność gospodarczą 01.42.Z
uprawy rolne, chów i hodowla zwierząt, łowiectwo, włączając działalność usługową.
Dodał, że wszystkie spółki zostały wpisane do rejestru ewidencji producentów [...] marca 2011 r. jako oddzielni producenci, a od 2015 r. rozpoczęły działalność w zakresie
hodowli bydła.
Organ I instancji podkreślił, że żadna ze spółek nie posiada własnych urządzeń i
maszyn rolniczych, natomiast usługi rolnicze dla spółek wykonywane są jedynie na
zlecenie K. D. i wykonywane przez A. Ł. - jego
własnymi maszynami i urządzaniami rolniczymi oraz przez A. S. Dodał, że z
informacji wynikających z protokołów z przesłuchania w charakterze świadka A.
Ł. wynika, że zwierzęta wszystkich spółek przetrzymywane są wspólnie w
jednym budynku, na jednej działce. Ponadto zwierzęta należące do każdej ze spółek
wypasane są również na gruntach pozostałych spółek. Zwierzęta przetrzymywane są
wspólnie i karmione są paszą zebraną z gruntów wszystkich spółek, zmagazynowaną w
jednym miejscu.
Kierownik BP w konsekwencji podniósł, że w tym stanie rzeczy oraz mając na uwadze
wskazane przepisami powierzchniowe progi modulacyjne, zawiązywanie spółek
kapitałowych i dzielenie łącznie posiadanego areału na mniejsze gospodarstwa nie
może zostać uznane za działanie pozostające w zgodzie z celem i sensem przepisów
regulujących wspieranie rolników, skoro podmioty te nie wykazują faktycznej
odrębności, a jedynie odrębność pozorną w kwestiach dotyczących prowadzonej
działalności rolniczej.
W ocenie organu I instancji, uwzględniając definicję rolnika oraz gospodarstwa
skarżącą oraz pozostałe spółki powiązane osobowo i zarządzane przez tą samą osobę,
należało uznać za jedno gospodarstwo prowadzone przez K. D..
Mając zatem na uwadze strukturę i powiązanie organizacyjne poszczególnych
podmiotów, sposób prowadzenia działalności rolniczej (grunty z dala od siedzib spółek,
działalność wykonywana de facto tą samą osobę), zdaniem Kierownika BP, należało
uznać, że poszczególne podmioty występujące w 2016 r. o płatności zostały utworzone
jedynie w celu uzyskania środków z Unii Europejskiej w ramach płatności
bezpośrednich.
Organ I instancji zaznaczył przy tym, że przy tak stworzonej strukturze własnościowej
czterech podmiotów, nie jest możliwa ich odrębność gospodarcza. Podkreślił, że
zorganizowanie wielu spółek przez tych samych udziałowców jest zdarzeniem
nienaruszającym żadnych przepisów krajowych, czy unijnych, jednakże ustalony i
wykazany związek pomiędzy poszczególnymi spółkami wynikający z ich struktury
własnościowej i osobowej, tj. prowadzenia przez wszystkie podmioty tego samego
rodzaju działalności, w takiej samej lokalizacji, stanowi sztuczne działanie w celu
obejścia przepisów prawa. Dodał, że K. D. , jako prezes i reprezentant
wszystkich spółek załatwiał wszystkie sprawy prowadzone dla strony niniejszego
postępowania w roku 2016.
W następstwie poczynionych ustaleń organ I instancji uznał, że powyższe działanie
wyczerpało przesłanki art. 60 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr
1306/2013 dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej,
zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylające rozporządzenia Rady (EWG) nr
352/78, (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr 814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE)
nr 485/2008 (Dz. U. UE L 347 z 20 grudnia 2013 r., str. 549, dalej jako: "rozporządzenie
nr "1306/2013"), zgodnie z którym bez uszczerbku dla przepisów szczególnych,
osobom fizycznym ani prawnym nie przyznaje się jakichkolwiek korzyści wynikających z
sektorowego prawodawstwa rolnego, jeżeli stwierdzono, że warunki wymagane do
uzyskania takich korzyści zostały sztucznie stworzone, w sprzeczności z celami tego
prawodawstwa.
Pismem z [...] października 2018 r. strona wniosła odwołanie od decyzji Kierownika
BP, wnosząc o jej uchylenie w całości i orzeczenie o przyznaniu płatności ewentualnie o
uchylenie decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ I
instancji.
Decyzją z [...] grudnia 2018r. nr [...] Dyrektor OR utrzymał w mocy
decyzję Kierownika BP odmawiającą stronie przyznania płatności w ramach systemów
wsparcia bezpośredniego na rok 2016.
Organ odwoławczy w całości podzielił ustalenia Kierownika BP w zakresie:
- powiązań osobowych skarżącej oraz spółek: J.sp. z o.o., S.
sp. z o.o., R. sp. z o.o. (poprzez osoby K.
D. oraz R. D.),
- wspólnego adresu siedziby spółek,
- jednakowego przedmiotu przeważającej działalności gospodarczej ww.
podmiotów,
- faktu jednoczesnego wpisania spółek do rejestru ewidencji producentów ([...]
marca 2011 r.) i rozpoczęcia od 2015 r. działalności w zakresie hodowli bydła,
- przetrzymywania wszystkich zwierząt wskazanych spółek wspólnie, w jednym
budynku, na jednej działce, karmienia ich paszą zebraną z gruntów wszystkich spółek,
zmagazynowaną w jednym miejscu oraz faktu zajmowania się hodowlą tych zwierząt
przez osoby trzecie,
- braku posiadania przez spółki własnych urządzeń i maszyn rolniczych oraz
zlecenia usług rolniczych przez K. D. A. Ł. i
A. S.
W ocenie organu II instancji zorganizowanie wielu spółek przez tych samych
udziałowców jest zdarzeniem nienaruszającym żadnych przepisów krajowych, czy
unijnych, jednakże ustalony i wykazany związek pomiędzy poszczególnymi spółkami
wynikający z ich struktury własnościowej, a także prowadzenia przez wszystkie
podmioty tego samego rodzaju działalności, w takiej samej lokalizacji, korzystając ze
wspólnego zaplecza, parku maszynowego wskazuje, iż skarżąca, znajdując się w
grupie osób fizycznych lub prawnych zawiązanych przez K. D.
prowadzącego jedno, spójne gospodarstwo, nie była w roku 2016 producentem rolnym
prowadzącym (posiadającym) gospodarstwo rolne.
Zdaniem organu II instancji w okolicznościach sprawy przyznanie pomocy skarżącej
byłoby sprzeczne z celami wsparcia, gdyż w celach wsparcia bezpośredniego nie
mieści się przyznawanie płatności beneficjentom, którzy, tak jak skarżąca, w
rzeczywistości nie prowadzą działalności rolniczej. Kwota przyznanych dopłat
stanowiłaby dla nich nienależną korzyść sprzeczną z celami systemu.
Organ II instancji wyjaśnił, materiał dowodowy w sprawie świadczy o tym, że
gospodarstwo skarżącej oraz spółek powiązanych osobowo jest w istocie jednym
gospodarstwem rolnym prowadzonym przez jedną osobę – K. D.,
zarządzanym przez niego, w którym on jest główną osobą decyzyjną. Dodał, że
wyodrębnienie innych podmiotów z jednego gospodarstwa rolnego, może jedynie
świadczyć o sztucznym stworzeniu warunków do uzyskania wyższych płatności z UE.
Organ odwoławczy zaakcentował, że skarżąca sama nie prowadziła działalności
rolniczej, korzystała z usług A. Ł. i jego zaplecza maszynowego oraz
przetrzymywała wspólnie z nim zwierzęta gospodarskie łącznie ze zwierzętami
pozostałych spółek. Nie wykazała, przy tym, czy to na jej ryzyko i rachunek były
prowadzone prace rolne. Nie może być zatem mowy w takiej sytuacji o zwiększeniu
wydajności rolnictwa przez wspieranie postępu technicznego, czy zapewnienie
odpowiedniego poziomu życia ludności wiejskiej, zwłaszcza przez podniesienie
indywidualnego dochodu osób pracujących w rolnictwie na terenie, który skarżąca
wskazała we wniosku o przyznanie kwestionowanej płatności. Co istotne,
nieruchomości położone są na terenach bardzo odległych od siedziby spółki, od miejsca
zamieszkania wspólników.
Dyrektor OR wskazał następnie, że sposób działania K. D., miał
na celu ominięcie przepisów modulacyjnych, a spółka została utworzona "sztucznie",
tylko w celu otrzymania wyższych dotacji z UE.
Wskazał również, że zgromadzony materiał dowodowy (w tym okazany przez stronę) w
zakresie sposobu prowadzenia działalności rolniczej świadczy o tym, że analizowane
podmioty mają wspólne źródło decyzyjne i nie przejawiają odrębności w kluczowych
aspektach dotyczących prowadzenia działalności rolniczej. Jeśli nawet uznać, że
poszczególne osoby, rzeczywiście użytkują konkretne, deklarowane do płatności grunty,
to jednak w tym przypadku za rolnika prowadzącego gospodarstwo należałoby uznać
całą grupę zgłaszającą w roku 2016 wnioski odrębne, tj. skarżącą oraz J.
sp. z o.o., S.sp. z o.o., R. sp. z o.o., bowiem
jako gospodarstwo uznaje się wszystkie jednostki produkcyjne zarządzane przez tego
rolnika na terytorium danego kraju, niezależnie od formy prowadzonej działalności.
Odnosząc się do zarzutów przedstawionych przez spółkę w odwołaniu organ II instancji
wskazał, że dla prowadzonego postępowania nie ma znaczenia, że spółka płaci
odrębnie podatki, tym bardziej, że strona sama wskazała w odwołaniu, że na
początkowym etapie prowadzenia działalności rolniczej, za powstaniem czterech
odrębnych gospodarstw, przemawiała możliwość uzyskania zwolnienia od podatku
rolnego. Strona przyznała, że była zainteresowana uzyskaniem tego zwolnienia, które
obejmuje grunty przeznaczone na utworzenie nowego gospodarstwa rolnego lub
powiększenie już istniejącego do powierzchni nieprzekraczającej 100 ha. Ta
okoliczność, zdaniem organu odwoławczego, również wskazuje na fikcyjny podział
gospodarstwa należącego do K. D.
Zdaniem Dyrektora OR również argumenty dotyczące utworzenia w roku 2010 czterech
odrębnych gospodarstw w związku z koniecznością zaciągnięcia kredytów bankowych
na zakup gruntów świadczą o tym, że jest to jedno gospodarstwo, które zostało
podzielone w celu uzyskania kredytu.
Odnosząc się ponadto do kwestii zmiany zobowiązania przez stronę i konieczności
dostosowania się do nowych warunków wynikających z obowiązujących przepisów
organ II instancji zauważył, że strona miała możliwość kontynuowania zobowiązania
podjętego w roku 2012, zaś rzeczywistym zamiarem i celem, jaki przyświecał
K. owi D. emu za zmianą podjętego zobowiązania, nie była okoliczność
spełnienia wymogów narzuconych przepisami prawa, a jedynie uzyskanie wyższych
płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, bowiem każda ze spółek,
posiadając zarejestrowane zwierzęta, mogła wnioskować o przyznanie płatności do
bydła lub płatności do krów, co dało możliwość uzyskania dodatkowych płatności.
Dyrektor OR wskazał w konsekwencji, że strona nie udowodniła, że spełnia warunki do
przyznania przedmiotowych płatności, bowiem nie wykazała, iż prowadzi odrębne, od
K. D. oraz pozostałych spółek z nim powiązanych, gospodarstwo
rolne, zaś złożone w toku postępowania administracyjnego dokumenty nie potwierdzają
argumentów spółki. Dodał, że strona nie wykazała, że samodzielnie prowadzi
gospodarstwo rolne, że działalność spółki zapewnia również nowe miejsca pracy dla
okolicznej ludności, co można byłoby uznać, że cel wsparcia rolnictwa został spełniony.
W ocenie organu odwoławczego skarżąca oprócz swoich twierdzeń, nie przedstawia
żadnego wiarygodnego dowodu, który mógłby zaprzeczyć ustaleniom dokonanym przez
organy ARiMR. Zdaniem Dyrektora OR, w toku postępowania, udowodniono skarżącej,
że w sprawie doszło do sztucznego stworzenia warunków do uzyskania pomocy,
natomiast to na stronie ciążył obowiązek wykazania, że jednak spełnia przesłanki do
przyznania płatności, wykazania, że wbrew twierdzeniom organu, spełnia definicję
rolnika i nie stworzyła takich warunków, czego skutecznie nie uczyniła.
Pismem z [...] stycznia 2019 r. spółka wniosła do Wojewódzkiego Sądu
Administracyjnego w Warszawie skargę na opisaną decyzję Dyrektora OR, wnosząc o
jej uchylenie, a także o uchylenie poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.
Organowi II instancji strona zarzuciła:
I. Naruszenie prawa materialnego:
− art. 7 ust. 1, art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w
ramach systemów wsparcia bezpośredniego (tj. Dz. U. z 2018 r., poz. 1312) - dalej jako:
"ustawa o płatnościach bezpośrednich", poprzez uznanie, że spółka nie spełniła
warunków określonych w ustawie do przyznania płatności wobec ustalenia, że
wnioskująca skarżąca nie jest rolnikiem i nie posiada legitymacji do wystąpienia w
charakterze rolnika uprawnionego do przyznania płatności, przy przyjęciu, że jest nim
wspólnik spółki K. D. ;
− art. 60 rozporządzenia nr 1306/2013, poprzez uznanie, że spółka lub jej
wspólnicy stworzyli sztuczne warunki dla uzyskania korzyści wynikających z
sektorowego prawodawstwa rolnego oraz, że korzyści te stoją w sprzeczności z celami
systemów wsparcia, o które wnioskowała spółka;
− art. 4 ust. 3 rozporządzenia Rady (WE, EUROATOM) nr 2988/95 z dnia 18
grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich (Dz.
U. UE L 312 z 23 grudnia 1995 r., s. 1) - dalej jako: "rozporządzenie nr 2988/95, w
związku z art. 4 ust. 8 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011
r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr
1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej
zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich (Dz.U. L 25 z 28
stycznia 2011 r., s. 8) - dalej jako "rozporządzenie nr 65/2011", poprzez uznanie, że
spółka lub jej wspólnicy stworzyli sztuczne warunki dla uzyskania korzyści wynikających
z sektorowego prawodawstwa rolnego oraz, że korzyści te stoją w sprzeczności z
celami systemów wsparcia, o które wnioskowała spółka;
− art. 11 ust. 4 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr
1307/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. ustanawiającego przepisy dotyczące płatności
bezpośrednich dla rolników na podstawie systemów wsparcia w ramach wspólnej
polityki rolnej oraz uchylającego rozporządzenie Rady (WE) nr 637/2008 i
rozporządzenie Rady (WE) nr 73/2009 (Dz. U. UE L 347 z 20 grudnia 2013 r., s. 608,) -
dalej jako: "rozporządzenie nr 1307/2013"; poprzez jego zastosowanie i uznanie, że
wnioskodawcy nie zapewnia się korzyści polegającej na uniknięciu zmniejszenia
płatności, stwierdzenie, że spółki lub ich wspólnicy w sztuczny sposób stworzyli - po
dniu [...] października 2011 r. warunki, które pozwalają im uniknąć skutków wynikających
z przepisów dotyczących degresywności dopłat, podczas gdy z ustaleń stanu
faktycznego wynika, że wspólnicy powołali cztery spółki w roku 2010 r., a łączna
wartość wnioskowanych w 2015 roku dopłat nie przekracza 150.000 EUR;
II. Naruszenie prawa procesowego:
− naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik
sprawy, tj. art. 6, art. 7, art. 8, art. 11, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 ustawy z dnia 14
czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r., poz. 2096
ze zm.) - dalej jako: "kpa", przez błędne ustalenie stanu faktycznego, polegające na
przyjęciu, że spółka lub jej wspólnicy stworzyli sztuczne warunki dla uzyskania korzyści
oraz niewyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy mogących mieć znaczenie dla
przyznania płatności, pominięcie dowodów wskazanych przez stronę świadczących o
odrębnym prowadzeniu gospodarstwa rolnego, tj. posiadaniu przez stronę zabudowań
gospodarczych na własnych gruntach oraz dokonywania zakupu paliwa na potrzeby
prowadzonego gospodarstwa, pominięcie okoliczności świadczących o realizacji przez
spółkę celów, dla których płatności są przyznawane, a także błędne ustalenia w
zakresie prowadzonych przez spółkę w latach 2013 - 2015 programów rolno
środowiskowych/ekologicznych.
Uzasadniając postawione organowi zarzuty strona wskazała m.in., że J.
sp. z o.o., R. sp. z.o.o, K. sp. z o.o. i S.
sp. z o.o. są niezależnymi od siebie podmiotami: każda ze spółek
samodzielnie zarządza swoimi działkami - wykonuje prawo własności we wszystkich
atrybutach, tj. do ich posiadania, używania i pobierania pożytków, a także do
swobodnego rozporządzania nimi. Każda spółka odrębnie i niezależnie od pozostałych
spółek zarządza swoimi gruntami, dokupuje grunty, podejmuje decyzje biznesowe,
rozlicza się z kontrahentami, płaci podatki, zakupuje paliwo do maszyn rolniczych.
Pomiędzy spółkami, poza osobami wspólników i prezesa zarządu w 2016 roku nie było
żadnych powiązań finansowych. Spółki nie zlecają sobie wzajemnie żadnych prac w
swoich gospodarstwach, nie pożyczają środków finansowych, nie zachodzą pomiędzy
nimi żadne inne, poza wyżej wspomnianymi, powiązania kapitałowe. Każda z nich ma
osobny rachunek bankowy i prowadzi odrębną księgowość. Okoliczności odrębnego
prowadzenia gospodarstw rolnych zostały potwierdzone w zeznaniach świadka
A. Ł. w dniu [...] czerwca 2017 r.
Działania dotyczące działek stanowiących własność spółek nie dotyczyły nigdy
"sztucznego" podziału większych działek ewidencyjnych. Grunty stanowiące własność
spółek nie stanowiły wcześniej współwłasności małżonków K. D. i
R. D.. Spółki nie tworzyły między sobą żadnych umów
wzajemnych, które miałyby na celu przekazywanie gruntów między sobą, nie było
żadnych okoliczności faktycznych, które miałyby świadczyć o sztucznym podziale
gospodarstwa oraz o subiektywnych przesłankach osoby zarządzającej spółkami do
uzyskania preferencyjnych korzyści finansowych.
Strona podkreśliła, że u podstaw utworzenia w 2010 roku czterech odrębnych
gospodarstw rolnych legły względy organizacyjne związane głównie z dostępnością
kredytu bankowego na zakup gruntów gospodarstwa. Dodała, że spółki powstały w
2010 r. i jako realnie nowe podmioty, nie miały w 2011 r. dużej zdolności kredytowej.
Oferowane ówcześnie przez banki kredyty, przy tak dużym areale obejmującym ponad
300 ha, były dla jednego podmiotu niedostępne.
Ponadto strona wskazała, że dodatkowym argumentem, na początkowym etapie
prowadzenia działalności rolniczej, za powstaniem czterech odrębnych gospodarstw,
przemawiała możliwość uzyskania zwolnienia od podatku rolnego. Wyjaśniła, że
zgodnie z art. 12 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym (Dz.
U. z 2017 r., poz. 1892 ze zm.) w brzmieniu obowiązującym w dacie obecnej jak i w
dniu nabycia gospodarstwa, zwalnia się z podatku rolnego grunty przeznaczone na
utworzenie nowego gospodarstwa rolnego lub powiększenie już istniejącego do
powierzchni nieprzekraczającej 100 ha. Z uwagi na początkowe wysokie koszty
działalności każda ze spółek, była zatem w oczywisty sposób zainteresowana
uzyskaniem tego zwolnienia.
Zdaniem spółki wskazane okoliczności wskazują na rzeczywisty zamiar i cel, jaki
przyświecał wspólnikom za powstaniem czterech odrębnych gospodarstw. W dacie
powstawania spółek, tj. w 2010 roku i pierwszych czynności związanych z nabyciem
gruntów przez poszczególne spółki, modulacja przyznawanych płatności nie miała
jeszcze zastosowania, w tym zatem zakresie stwierdzenie zamiaru obejścia przepisów
dotyczących otrzymania dopłat poprzez stwarzanie sztucznych warunków, tj. rzekomy
sztuczny podział gospodarstwa rolnego na cztery części strona uznała za całkowicie
niezasadne.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor OR wniósł o jej oddalenie, podtrzymując
argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Skargę należało uwzględnić.
Sąd uznał, że zasadne są zarzuty skargi dotyczące naruszenia treści przepisów
postępowania poprzez brak dokładnego wyjaśnienia sprawy i oceny materiału
dowodowego, określonych w pkt II skargi, co nakazywało uchylenie zaskarżonej
decyzji. Przede wszystkim należy wskazać, że możliwość zastosowania treści art. 60
rozporządzenia nr 1306/2013, jak również art. 4 ust. 3 rozporządzenia Rady nr 2988/95
z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot
Europejskich (Euratom) w związku z uznaniem, że spółka lub jej wspólnicy sztucznie
stworzyli warunki dla uzyskania korzyści wynikających z sektorowego prawodawstwa
rolnego oraz, że korzyści te stoją w sprzeczności z celami systemów wsparcia, o które
wnioskowała spółka, co skutkuje odmową ich przyznania, istnieje jedynie wówczas, gdy
bez wątpienia w okolicznościach faktycznych sprawy organ wykaże, że do stworzenia
sztucznych warunków przez zainteresowany podmiot doszło.
Zdaniem Sądu pomimo tego, że organ odwołał się do okoliczności, które co do
zasady mogłyby świadczyć o sztucznym stworzeniu warunków do uzyskania pomocy w
rozumieniu wspomnianego rozporządzenia – w rozpoznawanej sprawie na jej obecnym
etapie brak jest wystarczających podstaw, do jednoznacznego uznania, że takie
warunki zostały sztucznie stworzone.
W pierwszym rzędzie należy zauważyć, że organ – kwestionując fakt, że
skarżąca jest producentem rolnym, który może złożyć wniosek o dopłaty i ubiegać się o
nie – sam do końca nie jest pewien, komu służy ten przymiot. Dokonując bowiem
rozważań w zakresie posiadania gruntów, zwierząt, podejmowania wiążących decyzji co
do działalności grupy i przyjmując, że skarżąca i trzy inne podmioty działają w ramach
jednego, dużego gospodarstwa rolnego z jednej strony wskazuje, że prowadzone są
one przez K. D., z drugiej zaś strony uznaje, że nawet gdyby
uznać, że poszczególne osoby (zapewne w znaczeniu osób prawnych), rzeczywiście
użytkują konkretne, deklarowane do płatności grunty, to jednak w tym przypadku za
rolnika prowadzącego gospodarstwo należałoby uznać całą grupę zgłaszającą w roku
2016 wnioski odrębne czyli skarżącą oraz spółki J. sp. z o.o., R.
sp. z o.o. oraz S.sp. z o.o. Niezależnie od tego organ –
uznając, że powstanie w 2010 r. czterech producentów w miejsce jednego organizmu
gospodarczego, zostało ewidentnie dokonane w celu ominięcia przepisów
modulacyjnych dotyczących możliwych płatności, zatem skarżąca i pozostałe 3 spółki
sztucznie wykreowały okoliczności, które miały służyć wskazaniu ich odrębności, celem
uzyskiwania określonych korzyści finansowych związanych z pobieraniem płatności –
zakwestionował powody powstania grup wskazywane przez stronę.
Odnosząc się do tej kwestii należy wskazać, że skarżąca konsekwentnie
podnosiła, że małżonkowie [...] nigdy nie byli przed 2010 r. (rok utworzenia
spółek) współposiadaczami ani współwłaścicielami gospodarstwa rolnego, na gruntach
którego powstała skarżąca i pozostałe spółki, w związku z czym nie dokonali jego
podziału. Ponadto wskazywała, że gospodarstwo rolne, którego grunty kupili w 2010 r.
od świadka A. Ł. (powiększając następnie ich areały poprzez
dokupowanie dodatkowych gruntów w późniejszych latach), a które stanowiło przedmiot
jego własności oraz dzierżawy, nie tworzyło jednej całości. Skarżąca twierdziła, że ze
względu na jego wielkość – około 300 ha gospodarstwo to było częściowo
poddzierżawione A. S. przez A. Ł.. Fakt, że ten podział
gospodarstwa został podtrzymany poprzez utworzenie na wspomnianych gruntach
czterech spółek, wynikał z zamiaru uzyskania kredytów bankowych oraz z chęci
uzyskania zwolnienia od podatku rolnego, z uiszczania którego zwolnione były
gospodarstwa o obszarze poniżej 100 ha. W sytuacji, w której organ po kilku latach
przyznawania skarżącej płatności obszarowych i płatności rolnośrodowiskowej,
kwestionując w 2016 r. fakt, że jest ona samodzielnym producentem rolnym,
spełniającym jedynie w sposób formalny, obowiązujące w tym zakresie wymogi, a więc
wskazując na sztuczne stworzenie przez skarżącą warunków w celu uzyskania dopłat,
miał obowiązek wykazać, że taki zamiar przyświecał skarżącej i pozostałym spółkom w
tym właśnie czasie.
Organ powinien zatem – odwołując się do ówcześnie obowiązujących przepisów
prawa w zakresie rzeczywiście wnioskowanych przez skarżącą płatności – wskazać, w
odniesieniu do jakich płatności fakt istnienia czterech spółek miał znaczenie i może
świadczyć, że skarżąca i pozostałe spółki chciały ominąć kwestie związane z modulacją
i degresywnością składek.
Istotne jest jednocześnie wskazanie, że Sąd podziela stanowisko organu, że w
sytuacji, w której w odniesieniu do płatności, o jakie występowała strona, obowiązywały
stawki degresywne, fakt, że nie obowiązywały one w odniesieniu do płatności
bezpośrednich, nie ma znaczenia dla obowiązku organu odmówienia przyznania stronie
również płatności bezpośrednich.
Powinność organu wykazania sztucznego stworzenia przez stronę warunków do
uzyskania pomocy wynika bowiem z tego, że organ dokonując tego rodzaju oceny w
konkretnych okolicznościach sprawy, jest zobowiązany wykazać, na co sam wskazał w
zaskarżonej decyzji, że doszło do łącznego wystąpienia elementu obiektywnego (ogółu
obiektywnych okoliczności, z których wynika, że pomimo formalnego poszanowania
przesłanek przewidzianych w stosownych uregulowaniach, cel realizowany przez te
uregulowania nie został osiągnięty) i subiektywnego (wola uzyskania korzyści
wynikającej z uregulowań Unii Europejskiej poprzez sztuczne stworzenie wymaganych
dla jej uzyskania przesłanek). Na konieczność łącznego wykazania istnienia przesłanki
obiektywnej i subiektywnej wskazywał Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej w
sprawie o sygn. akt C 434/12 ze skargi S. W wyroku tym
TSUE dokonał wykładni pojęcia "stworzenie sztucznych warunków do uzyskania
płatności" i wyraził pogląd, że artykuł 4 ust. 8 rozporządzenia nr 65/2011
ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia nr 1698/2005 w
odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w
zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich, należy interpretować w ten
sposób, że przesłanki stosowania tego przepisu wymagają istnienia elementu
obiektywnego i elementu subiektywnego. W ramach pierwszego z tych elementów do
sądu odsyłającego należy rozważenie obiektywnych okoliczności danego przypadku
pozwalających na stwierdzenie, że nie może zostać osiągnięty cel zamierzony przez
system wsparcia Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów
Wiejskich (EFRROW). W ramach drugiego elementu (subiektywnego) do sądu
odsyłającego należy rozważenie obiektywnych dowodów pozwalających na
stwierdzenie, że poprzez sztuczne stworzenie warunków wymaganych do otrzymania
płatności z systemu wsparcia EFRROW ubiegający się o taką płatność zamierzał
wyłącznie uzyskać korzyść sprzeczną z celami tego systemu. W tym względzie sąd
odsyłający może oprzeć się nie tylko na elementach takich jak więzi prawna,
ekonomiczna lub personalna pomiędzy osobami zaangażowanymi w podobne projekty
inwestycyjne, lecz także na wskazówkach świadczących o istnieniu zamierzonej
koordynacji pomiędzy tymi osobami.
Zdaniem Trybunału Sprawiedliwości wniosek o płatność nie może zostać
oddalony jedynie na tej podstawie, że projekt inwestycyjny, ubiegający się o
skorzystanie z pomocy w ramach tego systemu, nie wykazuje niezależności
funkcjonalnej lub że istnieje więź prawna między ubiegającymi się o taką pomoc, jednak
przy braku uwzględnienia innych elementów obiektywnych rozpatrywanego przypadku.
W związku z przywołanym wyrokiem TSUE należy wskazać, że jakkolwiek
odnosił się on do treści art. 4 ust. 8 rozporządzenia nr 65/2011, to jednak ze względu na
zbieżność z treścią art. 60 rozporządzenia nr 1306/2013 pozostaje on w dalszym ciągu
aktualny oraz ma pełne zastosowanie w przedmiotowej sprawie.
Tak więc mając na względzie okoliczności faktyczne sprawy i mając na uwadze
przedstawiony wyżej wyrok Trybunału Sprawiedliwości Sąd stwierdza, że organ nie
wykazał w sposób niewątpliwy, aby w sprawie zaistniały łącznie obydwie przesłanki
niezbędne do stwierdzenia zaistnienia sztucznych warunków. Wątpliwości budzi w tym
przypadku w szczególności fakt ziszczenia się elementu subiektywnego, mającego
polegać na tym, że skarżąca spółka oraz trzy pozostałe spółki powstały wyłącznie po to,
ażeby uzyskać korzyść sprzeczną z celami systemu wsparcia.
Rozważając przedmiotową kwestię należy wskazać, że organ – kwestionując
płatności dla skarżącej za 2016 r. w związku ze stworzeniem przez nią sztucznych
warunków – powiązał to z ominięciem prawa związanego z modulacją płatności m.in.
ONW i ekologicznej. Organ uzyskiwanie płatności wyższej niż należna w odniesieniu do
płatności ONW upatrywał w fakcie, że w odniesieniu do pomocy z tego tytułu do
powierzchni powyżej 75 ha nie przyznaje się płatności w ogóle.
Organ wskazywał także, że istnienie czterech producentów rolnych w miejsce
jednego powoduje, że spółki, w tym skarżąca, omija ograniczenia wynikające z treści
art. 14 ust. 3 i 4 oraz art. 16 ust. 3 i 4 ustawy o płatnościach w ramach systemów
wsparcia bezpośredniego, ponieważ płatność dodatkowa (redystrybucyjna), o której
mowa w art. 14 ustawy, przysługuje łącznie do 25 ha, zaś płatność do bydła, o której
mowa w art. 16 ww. ustawy, przysługuje maksymalnie do 30 sztuk bydła. W tym stanie
rzeczy jest oczywiste, że jeśli każda spółka ma prawo do płatności dodatkowej i do
płatności do bydła otrzymują one pomoc przewyższającą maksymalne wielkości
płatności.
Biorąc pod uwagę wskazaną argumentację organu i zgadzając się z nim, że
obowiązujące przepisy prawa ograniczają w przypadku niektórych płatności wysokość
płatności, co powoduje, że wielość utworzonych podmiotów w miejsce jednego pozwala
na uzyskanie zwiększonych kwot płatności, należy jednak ponownie podkreślić, że
organ ma obowiązek bezsprzecznie wykazać, że u podstaw powstania określonych
podmiotów, w tym wypadku skarżącej i pozostałych spółek, legła wyłącznie chęć
otrzymywania nienależnych płatności.
Sąd zauważa w związku z tym, że jeśli chodzi o płatność ONW, to w odniesieniu
do 2016 r., rozważania organu są czysto teoretyczne, ponieważ – jak wynika z akt
administracyjnych – skarżąca (a także 3 pozostałe podmioty) nie złożyła w tym zakresie
wniosku. Nadto na rozprawie 18 kwietnia 2019 r. (patrz protokół rozprawy dotyczący
spółki J. ) pełnomocnik skarżącej oświadczył, że żadna ze spółek w
tym skarżąca, nie ubiegała się od czasu zarejestrowania jako producent rolny o
płatności ONW – co oczywiście jest do sprawdzenia przez organ. Organ odnosząc się
do twierdzeń strony, że zakup bydła podyktowany był wypełnieniem przez stronę
obowiązków nałożonych w obowiązującym od 2015 r. nowym PROW 2014-2020,
ponieważ w przepisach pojawił się wymóg posiadania zwierząt w odpowiedniej
obsadzie (0,3 DJP/ha), a zatem była ona zmuszona zakupić zwierzęta, tak aby spełnić
wymogi pakietu nr 5 i 11 (uprawy paszowe) stwierdził, że w 2015 spółka miała
możliwość kontynuowania zobowiązania podjętego w roku 2012, na podstawie
przepisów rozporządzenia MRiRW z dnia 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych
warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program
rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-
2013 (Dz. U. z 2013 r., poz. 361, ze zm.). Mogła ona na dotychczasowych zasadach
wnioskować o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej w ramach wariantu 2.
Rolnictwo ekologiczne, gdyż podjęła 5-letnie zobowiązanie. Nie istnieje żaden przepis
zakazujący beneficjentowi zamiany podjętego zobowiązania rolnośrodowiskowego na
zobowiązanie realizowane na nowych zasadach określonych w ramach PROW 2014-
2020, np. w rozporządzeniu MRiRW z dnia 13 marca 2015 r. w sprawie szczegółowych
warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Rolnictwo
ekologiczne" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020
(Dz. U. z 2015, poz. 370 z późn. zm.). Zmiana podjętego zobowiązania z PROW 2007-
2013 na nowe zobowiązanie w ramach PROW 2014-2020, było świadomą i dobrowolną
decyzją podjętą przez stronę. Chcąc jednak realizować zobowiązanie podjęte w
ramach PROW 2014-2020 musiała spełnić wymagania określone w rozporządzeniu,
aby móc uzyskać płatność ekologiczną do zadeklarowanych gruntów rolnych. W tym
celu strona dokonała zakupu zwierząt gospodarskich, gdyż nie spełniłaby
podstawowego wymogu utrzymywania minimalnej obsady zwierząt.
Oceniając stanowisko przedstawione przez organ należy wskazać, że w skardze
do Sądu skarżąca wbrew stanowisku organu stwierdziła, że zobowiązanie
rolnośrodowiskowe, które przejęła w 2012 r., od A. Ł., było rozpoczęte
w 2009 r., i zakończyło się w 2014 r. Nadto, że rok 2014, był rokiem przejściowym, w
którym podjęła ona zobowiązanie w ramach starego PROW pakiet 2 wariant 2.1,
rolnictwo ekologiczne na powierzchni 37,71 ha, które w ramach nowego PROW 2014-
2012 i rozporządzenia MRiRW z 13 marca 2015 r., stało się odrębnym działaniem
"Rolnictwo ekologiczne" i nie było już możliwe realizowanie takiego zobowiązania
według starych zasad, zatem realizowała je według nowych zasad modyfikując podjęte
zobowiązanie w zakresie uprawy traw na pakiet 11 co do powierzchni 37,71 ha i pakiet
5 co do powierzchni 48,46 ha (zwiększyła swoje dotychczasowe zobowiązanie z 37,71
ha do 86,17 ha). Natomiast zakup bydła był koniecznością, gdyż zapewniał prawidłową
jego obsadę na zgłoszoną powierzchnię. Skarżąca zwróciła również uwagę, że kupując
gospodarstwo w 2011 r., spółka nie mogła przewidzieć, jakie przeliczniki obsady
zwierząt w gospodarstwie będą obowiązywały cztery lata później, tj. w 2015 r. Spółka
zakupiła minimalną liczbę zwierząt, która wypełnia wymogi przepisów o odpowiedniej
obsadzie.
Sąd zauważa w zakresie przedstawionych powyżej twierdzeń strony, że jeśli
chodzi o zobowiązanie rolnośrodowiskowe przejęte w 2012 r., to strona w żadnym razie
nie mogła go kontynuować, jeśli faktycznie zostało ono rozpoczęte w 2009 r., ponieważ
w świetle § 47 rozporządzenia MRiRW z 13 marca 2013 r. (Dz.U. 2013 poz. 361) rolnicy
realizujący zobowiązanie rolnośrodowiskowe podjęte w 2009 r. na podstawie
rozporządzenia, o którym mowa w § 58, realizują to zobowiązanie w ostatnim roku od
dnia 15 marca 2013 r. do ostatniego dnia lutego 2014 r. Co zaś tyczy się kwestii roku
2014 i podjęcia nowego zobowiązania w ramach dotychczasowego PROW 2007-2013,
to organ w zaskarżonej decyzji nie rozważał go w świetle § 32 w zw. z § 4
rozporządzenia z 13 marca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu
przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Rolnictwo ekologiczne" objętego
Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (tj. Dz. U. z 2018 r., poz.
1784 ze zm.), który wskazuje na możliwość otrzymania płatności ekologicznej w
zakresie podjętego od 15 marca 2014 r. zobowiązania rolnośrodowiskowego pod
warunkiem spełnienia określonych tymi przepisami warunków. Niezależnie od tego Sąd
stwierdza, że skarżąca spółka – podobnie jak i pozostałe spółki – w momencie
zawiązania miała zamiar realizować też inne cele np. w ramach obrotu
nieruchomościami, z czego ostatecznie zrezygnowały koncentrując się od 2011 r. na
działalności rolniczej. Każda ze spółek dopiero w 2012 r. przejęła od innych podmiotów
zobowiązanie rolnośrodowiskowe, za które bez przeszkód otrzymywała należne
płatności, a od 2015 r. prowadziła działanie - Rolnictwo ekologiczne w zwiększonym
rozmiarze. W ocenie Sądu w świetle powyższych faktów organ nie wykazał, że w dacie
powstania spółek ich celem było stworzenie warunków do otrzymywania wyższych
dopłat. Zauważyć należy, że spółki rozwijały się, dokupowały grunty, występowały o
płatności bezpośrednie, podjęły nowe zobowiązania (od 2012 r., przy czym była to
kontynuacja zobowiązań innych podmiotów). Nie można w związku z tym w chwili
obecnej czynić im zarzutu, że jedynym celem ich powstania, była chęć otrzymywania
dopłat. Należy też zwrócić uwagę, że skoro od 2015 r. obowiązują płatność dodatkowa i
do bydła w kształcie wynikającym z treści przepisów ustawy z 5 lutego 2015 r. o
płatnościach bezpośrednich, to okoliczność ta nie powinna być odczytywana na
niekorzyść spółki.
Dokonana przez Sąd ocena zaskarżonej decyzji pod kątem zgodności
rozstrzygnięcia z przepisami postępowania i stwierdzone w jej wyniku naruszenia,
stanowią samoistną podstawę do uchylenia decyzji. W konsekwencji brak jest podstaw,
aby Sąd badał w niniejszej sprawie zgodność zaskarżonej decyzji z przepisami prawa
materialnego.
W tym stanie rzeczy przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ weźmie pod
rozwagę powyższe rozważania i wskazania Sądu i uzupełni materiał dowodowy w
zakresie okoliczności związanych z powstaniem spółek, rozważy go w świetle
składanych przez spółkę wniosków o płatność i obowiązujących wówczas przepisów
prawa dotyczących wnioskowanych płatności i dopiero wówczas podejmie stosowne
rozstrzygnięcie.
Uznając zatem w świetle powyższych okoliczności, że skarga jest uzasadniona,
Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa orzekł jak w sentencji wyroku.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 29.07.2026. · Źródło