V SA/Wa 338/17

Starszy referendarz sądowy Anna Nasiłowska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 12 czerwca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. K. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia ... grudnia 2016 r. Nr ... w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności przyznanych w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" p o s t a n a w i a: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez odmowę zwolnienia od kosztów sądowych. W złożonym na urzędowym formularzu (PPF) wniosku o przyznanie prawa pomocy J. K. (dalej: "Skarżący" lub "Strona") wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wskazał, iż prowadzi gospodarstwo domowe z żoną, niepełnoletnią córką oraz niepełnoletnim synem. Rodzina mieszka w domu o powierzchni 110 m.kw., którego szacunkowa wartość wynosi 200.000 zł. Podstawą utrzymania rodziny jest gospodarstwo rolne. Łączny dochód z gospodarstwa – po odliczeniu kosztów produkcji wynosi około 4.000 zł. Strona wskazała, że posiada nieruchomości rolne o powierzchni 12,35 ha, w tym grunty orne (11,10 ha) oraz las (1,25 ha). Nieruchomość wraz z zabudowaniami przedstawia wartość około 500.000 zł. W skład gospodarstwa wchodzą: dwie obory, stodoła, sprzęt rolniczy, bydło – trzy sztuki, trzoda chlewna – 80 sztuk. Skarżący oświadczył, że nie posiada pojazdu osobowego oraz ciężarowego o wartości przewyższającej 5.000 zł. Do wydatków zaliczył koszty zużycia energii elektrycznej, wody, odbiór śmieci, koszt ubezpieczenia OC gospodarstwa rolnego i samochodu, abonament telefoniczny, składki KRUS, spłatę rat leasingowych i kredytu klęskowego oraz wydatki na leczenie. Odpowiadając na wezwanie do złożenia dodatkowych dokumentów Skarżący przedstawił kserokopie decyzji z dnia 3 czerwca 2016 r. w sprawie ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego, kserokopie decyzji z dnia 3 listopada 2016 r. w sprawie ustalenia prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego, kserokopie decyzji w sprawie wymiaru łącznego zobowiązania pieniężnego za lata 2015 - 2017, kserokopie decyzji o przyznaniu pomocy materialnej o charakterze socjalnym – stypendium szkolne, zaświadczenie Urzędu Gminy B. o przychodowości gospodarstwa rolnego, wyciągi z rachunku bankowego, umowę pożyczki dla rolnictwa zawartą 15 maja 2015 r. wraz z harmonogramem jej spłaty, umowę kredytu obrotowego na wznowienie produkcji w gospodarstwach rolnych (tzw. kredyt klęskowy) z 24 sierpnia 2016 r. wraz z harmonogramem spłaty oraz faktury dokumentujące wydatki na media. Skarżący oświadczył, że wykazany na formularzu PPF grunt rolny przedstawia wartość około 360.000 zł, las – 50.000 zł, sprzęt rolniczy – 210.000 zł, hodowane zwierzęta – 100.000 zł. Skarżący nie korzysta gospodarczo z nieruchomości leśnej. Mając na względzie powyższe zważono, co następuje. Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest – stosownie do treści przepisu art. 199 ustawy z 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), zwanej dalej: "p.p.s.a." – ponoszenie przez stronę kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy stanowi wyjątek od tej zasady i może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Literalna wykładnia omawianych regulacji nie pozostawia wątpliwości co do tego, iż inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki przemawiające za udzieleniem prawa pomocy, ciąży na ubiegającej się o takie prawo stronie. Godzi się zatem przyjąć, iż wprowadzając wyjątek od ogólnej zasady partycypowania w kosztach sądowych, ustawodawca złożył obowiązek wykazania pozytywnych przesłanek na wnioskodawcę, zaś ocenę ich spełnienia pozostawił uznaniu referendarza lub sądu rozpoznającego wniosek. Podkreślić jednak należy, iż instytucja prawa pomocy znajduje zastosowanie w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, czy wręcz znajdujących się w stanie ubóstwa. Zgodnie z utrwaloną linią orzecznictwa do osób tych zaliczyć można bezrobotnych, którzy nie pobierają zasiłku lub osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone. Ponieważ oświadczenie zawarte we wniosku złożonym na urzędowym formularzu PPF było niewystarczające do oceny, czy Skarżący jest w stanie ponieść pełne koszty postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.) niezbędne okazało się jego wezwanie do nadesłania dokumentów i złożenia oświadczeń pozwalających na lepszą ocenę sytuacji majątkowej. Przypomnieć należy, iż wnioskodawca – na którym spoczywa ciężar wykazania uprawnienia do skorzystania z wyjątkowej instytucji prawa pomocy – winien z należytą starannością zapoznać się z treścią wezwania, udzielić odpowiedzi na zadane pytania i złożyć wskazane w nim dokumenty, zaś w razie gdyby okazało się to niemożliwe bądź znacznie utrudnione winien wyjaśnić przyczyny takiego braku. Przypomnieć również trzeba, iż ocena zasadności wniosku o prawo pomocy polega na dokonaniu porównania wysokości obciążeń finansowych w postępowaniu sądowym z rzeczywistymi możliwościami płatniczymi wnioskującej strony, biorąc pod uwagę jej wydatki niezbędne dla utrzymania siebie oraz rodziny. Rozpoznanie skargi w niniejszej sprawie zależy od uiszczenia wpisu w wysokości 1.500 zł i przed sądem rozpoznającym sprawę w I instancji jest to jedyna obligatoryjna opłata sądowa ciążąca na Skarżącym. Ewentualne inne koszty sądowe zależą od wyniku postępowania przed sądem I instancji i mogą pojawić się w związku z koniecznością uiszczenia opłaty kancelaryjnej w wysokości 100 zł, jeżeli Skarżący wniesie o sporządzenie uzasadnienia do wyroku, a jego skarga zostanie oddalona oraz opłaceniem wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w wysokości 750 zł, jeżeli Skarżący zdecyduje się wystąpić z tym środkiem odwoławczym. Podkreślić jednak należy, że wskazane ewentualne obciążenia finansowe są rozłożone w czasie, a konieczność ich uiszczenia zależy od wyniku postępowania przed sądem I instancji. Po przeanalizowaniu nadesłanych dokumentów oraz złożonych wyjaśnień uznać należy, że złożony wniosek nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem Skarżący nie wykazał, iż ustawowe przesłanki uprawniające do skorzystania z prawa pomocy we wnioskowanym zakresie wystąpiły. Przystępując do rozpoznania wniosku wskazać należy, że Skarżący posiada znaczny majątek, bo tak należy ocenić okoliczność, iż posiada nieruchomości rolne o pow. 12,35 ha, w tym 11,10 ha to grunty orne, na których jest prowadzona produkcja rolna mieszana oraz 1,25 ha – las. Zgodnie z oświadczeniem grunt rolny jest wart 360.000 zł, las – 50.000 zł, sprzęt rolniczy ("na wyłączną własność i w leasingu") – 210.000 zł, hodowane zwierzęta – 100.000 zł. Skarżący nie wykorzystuje gospodarczo nieruchomości leśnej, w ramach gospodarstwa rolnego prowadzi uprawy (mieszane) i hoduje zwierzęta (bydło i przede wszystkim trzodę chlewną). Skarżący nie określił rodzaju upraw ani nie określił wysokości dochodów uzyskiwanych z tego tytułu nie wykonując w tym zakresie wezwania z 28 kwietnia 2017 r. Skarżący oświadczył, że miesięczny dochód z gospodarstwa, po odliczeniu kosztów produkcji rolnej wynosi około 4.000 zł. Skarżący wskazał, że w skład gospodarstwa wchodzą zwierzęta: 80 sztuk trzody chlewnej oraz 3 sztuki bydła o wartości około 100.000 zł. Przedstawił faktury sprzedaży trzody chlewnej. Według faktury VAT 13/17 uzyskał przychód w wysokości 2.000 zł w tytułu sprzedaży 1 sztuki. Ponadto dwie faktury VAT wystawione w kwietniu br. stwierdzają sprzedaż tuczników w łącznej kwocie 12.757,72 zł. W tym miejscu zauważyć należy, że zapłata za sprzedane tuczniki została zrealizowana przelewem na konto bankowe o nr 75 8404 0006 2006 0033 0396 0002. Skarżący - odpowiadając na wezwanie wystosowane na podstawie art. 255 p.p.s.a. - nadesłał do Sądu wyciągi z dwóch rachunków bankowych, ale nie przedstawił wyciągu bankowego z rachunku, na który zrealizowana miała zostać zapłata za sprzedaż trzody chlewnej. Już wskazaną okoliczność należy uznać za wystarczającą do stwierdzenia, że Skarżący nie wykazał, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych, bowiem nie przedstawił wyciągów bankowych z wszystkich posiadanych rachunków, w tym z rachunku wykorzystywanego w związku z prowadzoną działalnością rolną. Z przedstawionych wyciągów z rachunków bankowych wynika, że na rachunku o nr (...) według stanu w dniu 19.05.2017 r. znajdowały się środki pieniężne w wysokości 10.452,85 zł. Na wskazane konto bankowe wpływało miesięczne świadczenie z tytułu "wypłata zasiłek dla opiekuna" przelewane z rachunku bankowego Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w B. Ze wskazanego konta bankowego Strona zrealizowała spłatę siódmej raty do umowy pożyczki nr (...). Z przedstawionego harmonogramu spłaty umowy pożyczki o wskazanym numerze wynika, że następna rata będzie wymagalna w listopadzie bieżącego roku. Na rachunku bankowym nr (...) Strona posiadała środki pieniężne w wysokości 1.248,17 zł (według stanu w dniu 19.05.2017 r.). Na wskazane konto bankowe wpływają środki z tytułu "wypłata świadczeń wychowawczych" R.500+ w wysokości 1.000 zł oraz z tytułu wypłaty świadczeń rodzinnych w kwocie 248 zł. Wypłaty z konta bankowego są dokonywane z formie gotówkowej. Miesięczne zobowiązania i stałe wydatki, które wykazał na formularzu PPF wynoszą około 1.823 zł i składają się na nie: wydatki na media, składki na ubezpieczenie społeczne rolników, obowiązkowe składki na ubezpieczenie gospodarstwa rolnego oraz samochodu, wydatki na leczenie, telefon oraz raty kredytowe oraz leasingowe. W tym zakresie zauważyć należy, że w dniu 24 sierpnia 2016 r. Skarżący zawarł umowę kredytu obrotowego na wznowienie produkcji. Według § 1 pkt 10 umowy kredytobiorca jest właścicielem lub dzierżawcą 18,86 ha użytków rolnych na podstawie nakazu płatniczego i umów dzierżawy. Wskazany zapis może wskazywać, że Skarżący oprócz wykazanych na formularzu nieruchomości, których jest właścicielem, dzierżawi nieruchomości rolne. Brak w tym zakresie jakichkolwiek wyjaśnień uniemożliwia dalszą ocenę wskazanej okoliczności i jej ewentualny wpływ na sytuację majątkową Strony. Ponadto oceniając sytuację finansową Strony wskazać należy, że część odsetek od otrzymanego kredytu zostanie pokryta przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w formie dopłat do oprocentowania, a stosownie do § 1 pkt 18 umowy bank udzielił Stronie karencji w spłacie kredytu od dnia 24.08.2016 r. do 27.04.2017 r. Wskazane okoliczności wpływają na sytuację materialną Strony chociażby poprzez zmniejszenie obciążenia kredytowego (odsetki, które w formie dopłat zwraca ARiMR) oraz umożliwienie rozpoczęcia spłaty raty kapitałowej kredytu po upływie 8 miesięcy od dnia jego zawarcia. Oprócz dochodów z gospodarstwa rolnego rodzina Skarżącego otrzymuje pomoc finansową na wychowanie dzieci: 1.000 zł z tytułu świadczenia "500 +", miesięczne świadczenie "zasiłek dla opiekuna" w wysokości 520 zł oraz świadczenie rodzinne w wysokości 248 zł. Otrzymywana pomoc finansowa niewątpliwie korzystnie wpływa na sytuację majątkową rodziny, a szczególnie w zakresie wydatków na wychowanie dzieci. Reasumując dokonane ustalenia stwierdzić należy, że Skarżący i jego rodzina nie są pozbawieni środków do życia, a niewątpliwie do takich osób adresowana jest instytucja prawa pomocy. Skarżący oświadczył, że jest właścicielem nieruchomości o pow. 12,35 ha. Natomiast według § 1 pkt 10 umowy kredytu klęskowego jest właścicielem lub dzierżawcą 18,86 ha użytków rolnych. Prowadzi gospodarstwo rolne z którego uzyskuje dochód. W ramach gospodarstwa prowadzi hodowlę bydła i trzody chlewnej oraz uprawy. Skarżący oszacował, że hodowla przedstawia wartość 100.000 zł. Nie przedstawił wyjaśnień w zakresie prowadzonych upraw: nie wskazał rodzaju upraw ani wysokości dochodów uzyskiwanych z tego tytułu. Skarżący nie przedstawił wyciągów bankowych wszystkich posiadanych rachunków bankowych, natomiast według nadesłanych do Sądu wyciągów bankowych posiada środki w kwocie 10.452,85 zł oraz 1.248,17 zł. Nie pozostaje bez znaczenia fakt, że Skarżący nie wywiązał się w pełnym zakresie z obowiązku złożenia dokładnych informacji oraz dokumentów wskazanych w wezwaniu z 8 maja 2017 r. Z tych względów uznano, że Skarżący nie wykazał tego, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, co z kolei powoduje, że na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.