V SA/Wa 34/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA - Małgorzata Dałkowska – Szary, Sędzia WSA - Izabella Janson (spr.), Sędzia WSA - Joanna Zabłocka, Protokolant - Monika Włochińska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 marca 2010 r. sprawy ze skargi A. D. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia ... listopada 2009 r. nr ... w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy; oddala skargę. Wnioskiem z dnia 27 stycznia 2009 r. (data wpływu do organu) A. D. zwróciła się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS) o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne oraz na Fundusz Pracy. W uzasadnieniu wniosku wskazała, iż podczas prowadzenia działalności gospodarczej osiągała niskie dochody, pracowała równocześnie na umowę zlecenie w opiece społecznej, gdzie również niewiele zarabiała. Podniosła, iż mąż nie żyje, była jedynym opiekunem syna uczącego się, a dochody skromnie wystarczały na bieżące wydatki domowe i życiowe. Decyzją z dnia ... lipca 2009 r. Nr ... odmówił wnioskodawczyni umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w kwocie ... zł, ubezpieczenie zdrowotne w kwocie ... zł, Fundusz Pracy w kwocie ... zł. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, że w stosunku do wnioskodawczyni nie stwierdzono całkowitej nieściągalności określonej w art. 28 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych [Dz.U. Nr 137, poz. 887 z późn. zm.] - dalej: "u.s.u.s.". Organ wyjaśnił, że strona stara się o przyznanie emerytury, a do dnia ... marca 2009 r. jej syn był zatrudniony w ... i z informacji uzyskanych z Kompleksowego Systemu Informatycznego Zakładu wynika, że obecnie nie figuruje w nim ani jako osoba bezrobotna, ani jako osoba zgłoszona do ubezpieczeń z innego tytułu. Strona utrzymuje się z oszczędności własnych i syna. Dodatkowo finansowo pomaga również teściowa. Oprócz zobowiązania wobec ZUS wnioskodawczyni spłaca zaciągnięty kredyt w wysokości ... zł (termin płatności ostatniej raty upływa ...11.2009 r.). Ponadto posiadała kredyt zaciągnięty w banku w wysokości 1 ... zł (ostatnia rata ...07.2009 r.). Od ....06.2009 r. do ...11.2009 r. strona korzystała z dodatku mieszkaniowego w wysokości ... zł. Poprzednio, w okresie od ...07.2008 r. do ...12.2008 r., miała przyznany dodatek mieszkaniowy w kwocie ... zł. Przedstawione przez stronę rachunki potwierdzające wysokość ponoszonych wydatków na utrzymanie gospodarstwa domowego uiszczane są dość regularnie. Wnioskodawczyni jest właścicielką samochodu osobowego marki ... Od wielu lat jest osobą chorą i znajduje się pod kontrolą lekarza oraz stale przyjmuje leki, na potwierdzenie czego przedstawiła fakturę VAT z apteki na kwotę ... zł, na podstawie której nie można jednak określić czasu na jaki wystarczają zakupione lekarstwa. Po przeprowadzeniu postępowania wszczętego na skutek wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Prezes ZUS decyzją z dnia ... listopada 2009 r. Nr ... utrzymał w mocy decyzję wydaną w pierwszej instancji. Organ odwoławczy powtórzył argumentację znajdującą się w uzasadnieniu decyzji pierwszej instancji. Wskazał m.in., iż wprawdzie regulowanie zobowiązań publicznoprawnych wobec ZUS będzie utrudnieniem w zaspokajaniu potrzeb wnioskodawczyni, jednak przy rozstrzyganiu wniosku należy mieć na uwadze nie tylko dbałość o ważny interes strony ale także fakt, że umorzenie jest nadzwyczajną formą wygaśnięcia wymagalnych należności z tytułu składek, będącą odstępstwem od zasady równego traktowania wszystkich ubezpieczonych wynikającej z art. 2a u.s.u.s. Powyższą decyzję strona zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie i podniosła, iż mieszka sama w ... metrowym mieszkaniu będącym własnością Wojskowej Agencji Mieszkaniowej i utrzymuje się z renty rodzinnej. Przysługuje jej również półroczna zniżka na czynsz. Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację przedstawioną w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Na wstępie należy zauważyć, iż kognicja sądów administracyjnych w odniesieniu do spraw w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek ubezpieczeniowych oraz składek na określone fundusze została ustanowiona ustawą z dnia 10 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw [Dz. U. Nr 121, poz. 1264]. Artykuł 10 pkt 26a tej ustawy zmienił – z dniem 1 lipca 2004 r. – brzmienie art. 83 ust. 4 u.s.u.s. w ten sposób, że wyłączył tę kategorię spraw z zakresu właściwości sądów powszechnych – sądów pracy i ubezpieczeń społecznych i przeniósł do właściwości sądów administracyjnych. Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych [Dz.U. nr 153, poz. 1269] oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi [Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.], dalej – p.p.s.a., Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpoznając skargę sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem i to na dzień wydania decyzji. Powyższe regulacje określają podstawową funkcję sądownictwa i toczącego się przed nim postępowania. Jest nią sprawowanie wymiaru sprawiedliwości poprzez działalność kontrolną nad wykonywaniem administracji publicznej. W tym zakresie mieści się ocena, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jej wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi uchylenie rozstrzygnięcia. Badając niniejszą sprawę w ramach powyższych przepisów i w oparciu o akta sprawy, zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a., Sąd nie dopatrzył się takich naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji. Granice niniejszej sprawy nakreślone zostały we wniosku skarżącej z dnia 27 stycznia 2009 r., którym wszczęte zostało postępowanie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu zaległych składek wraz z odsetkami. W pierwszej kolejności Sąd wskazuje, że zgodnie z treścią przepisu art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Przez należności z tytułu składek należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.). Zgodnie z art. 28 powołanej ustawy Zakład tylko w przypadku całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wyliczonych w ust. 3 tegoż artykułu może umorzyć w całości lub w części należności z tytułu składek. Powyższe wyliczenie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek i dopiero wystąpienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. W uchwale z dnia 6 maja 2004 r. (sygn. akt II UZP 6/04, OSNP 2004/16/285) Sąd Najwyższy wskazał między innymi, że " (...) Przepis art. 28 ust. 2 ustawy o sus (...) jest oparty na konstrukcji tzw. "uznania administracyjnego", co oznacza, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi rentowemu, który w przypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek, zachodzącej w przypadkach wymienionych w art. 28 ust. 3 tejże ustawy, może, ale nie musi umorzyć zaległości. Norma zawarta w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. wyraźnie wskazuje na brak obowiązku umorzenia należnych składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności, stanowiąc, że w takim wypadku mogą być one umorzone.". Natomiast przy braku całkowitej nieściągalności, ustalanej według kryteriów wskazanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., organ podejmujący decyzję na podstawie art. 28 ust. 2 tej ustawy pozbawiony jest w ogóle prawnej możliwości umorzenia należności z tytułu składek. Taka sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie, gdzie nie zaistniał żaden z przypadków stanowiących o możliwości uznania całkowitej nieściągalności należności wobec strony skarżącej. Organy orzekające w sprawie prawidłowo wskazały, że wobec zobowiązanej nie zostały spełnione przesłanki określone w art. 28 u.s.u.s. gdyż nie jest oczywiste, że środki pieniężne uzyskane z egzekucji z posiadanych przez wnioskodawczynię rachunków bankowych, z samochodu oraz pobieranego świadczenia nie przekroczą wydatków egzekucyjnych. W związku z powyższym w toku postępowania nie doszło do naruszenia przepisów i zasad ogólnych postępowania administracyjnego, w szczególności tych zasad, które nakazują organom administracji publicznej uwzględniać interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 kpa). W ocenie Sądu prawidłowo zatem zostało ustalone na dzień wydania zaskarżonej decyzji, iż w stosunku do skarżącej nie wystąpiła przesłanka całkowitej nieściągalności, a w konsekwencji brak było prawnej możliwości - jak wyżej wyjaśniono - umorzenia należności w oparciu o to kryterium. Z kolei w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Dotyczy to jednakże wyłącznie należności ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek (definicję ustawową płatnika składek zawiera art. 4 pkt 2 u.s.u.s.). Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w § 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r., gdzie jako przesłanki umożliwiające umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne wskazane zostały okoliczności związane z wykazaniem przez zobowiązanego, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Podkreślenia jednak wymaga, iż w przypadku decyzji podejmowanych na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s w związku z § 3 rozporządzenia także mamy do czynienia z tzw. uznaniem administracyjnym. Również i tu prawo wyboru rozstrzygnięcia przysługuje organowi. Może on, ale nie musi umorzyć należności, przy czym nawet stwierdzenie istnienia w sprawie przewidzianych przepisami przesłanek nie obliguje organu do zastosowania ulgi, jaką jest umorzenie należności, oczywiście gdy inne względy ustawowe przemawiają przeciwko takiemu umorzeniu. Oceniając sprawę pod tym kątem i powołując się na zebrany w sprawie materiał dowodowy organ odwoławczy stwierdził, iż strona utrzymuje się z oszczędności i otrzymuje pomoc teściowej. Organ zauważył, że wprawdzie spłata należności będzie utrudnieniem w zaspokajaniu potrzeb strony i jej syna, lecz przy podejmowaniu decyzji umorzeniowych istnieje uznaniowość, a przy tym założeniu nie może mieć pierwszeństwa jedynie dbałość o ważny interes strony. Wobec powyższego Sąd nie mógł uwzględnić zarzutu, iż wadliwie oceniona została przez organy sytuacja wnioskodawczyni. Ustalenia i wnioski, jakie przy wydawaniu decyzji poczyniono mieszczą się w ramach prawem przewidzianych, tak z punktu widzenia prawa procesowego, szczególnie zasady swobodnej oceny dowodów (art. 80 kpa), jak i prawa materialnego. Brak istnienia przesłanek zawartych w ww. rozporządzeniu uniemożliwiał umorzenie należności. Sąd jednocześnie wskazuje, iż wniosek o umorzenie należności składkowych może być ponawiany i każdorazowo podlega ocenie ZUS. W szczególności w przypadku zmiany stanu faktycznego lub uzyskaniu nowych dowodów skarżąca może ponownie wystąpić do ZUS z wnioskiem o umorzenie należności i wówczas ponownie sprawa umorzenia będzie rozstrzygana przez organ, bowiem wydanie decyzji w przedmiocie umorzenia należności nie korzysta z tzw. powagi rzeczy osądzonej. Ponadto Sąd wskazuje, iż skarżąca może wystąpić do ZUS o zawarcie układu ratalnego, co bez wątpienia ma wpływ na wysokość odsetek ze względu na opłatę prolongacyjną, która jest o połowę niższa. Rozpatrywana sprawa dotyczy wprawdzie umorzenia należności, jednak brak podjęcia jakichkolwiek działań w zakresie zawarcia układu ratalnego przez skarżącą świadczy o braku starań zmierzających do spłaty istniejącego zadłużenia. Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem i na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.