V SA/Wa 3429/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA – Anna Wesołowska po rozpoznaniu w dniu 13 maja 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi [...] Sp. z o.o. z siedzibą w [...] na decyzję Ministra Rozwoju Regionalnego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie określenia przypadającej do zwrotu kwoty dofinansowania z budżetu Unii Europejskiej postanawia odmówić [...] Sp. z o.o. z siedzibą w Warszawie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Pismem z dnia [...] Spółka [...] Sp. z o.o. wniosła sprzeciw od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 kwietnia 2016 r., którym odmówiono przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W sprzeciwie Spółka podniosła, że nie jest w stanie partycypować w kosztach procesu skoro nie jest w stanie opłacać bieżących kosztów, jak również z dużym prawdopodobieństwem nie będzie ją na to stać w przyszłości. W jej ocenie dokonana w postanowieniu ocena co do jej możliwości płatniczych jest chybiona. Odnosząc się do zarzutu braku przedstawienia wyciągów z rachunku bankowego za okres do dnia 1 listopada 2015 r. oświadczyła, że w tym okresie na rachunku nie było żadnych obrotów. Na dowód powyższego załączyła zaświadczenie z 25 maja 2015 r. stwierdzające tą samą wartość salda jak w zaświadczeniu z dnia 16 marca 2016 r. Spółka zarzuciła niejednolitość orzeczeń sądów administracyjnych, gdyż w sprawie o sygn. akt II GSK 1849/15 toczącej się przed Naczelnym Sądem Administracyjnym postanowieniem z dnia 23 czerwca 2015 r. została zwolniona od wpisu sądowego od skargi kasacyjnej. Mając na uwadze, iż zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.). zwanej dalej jako p.p.s.a., który to przepis w brzmieniu obecnym nie ma zastosowania do spraw sądowych wszczętych przed 15 sierpnia 2015 r., a do takich należy przedmiotowa sprawa, zastosowano przepis dotychczasowy, zgodnie z którym wobec wniesienia sprzeciwu od postanowienia wydanego przez referendarza sądowego, postanowienie to traci moc, a sprawa podlega ponownemu rozpoznaniu. Z nadesłanego oświadczenia o stanie majątkowym i dochodach wynika, że kapitał zakładowy Spółki wynosi [...] zł. Spółka nie posiada środków trwałych i środków pieniężnych na rachunku bankowym. W uzasadnieniu wniosku Spółka podniosła, że nie posiada oszczędności ani majątku, który mógłby zostać spieniężony w celu uzyskania środków finansowych na zapłatę wpisu sądowego od skargi kasacyjnej. Wskazała, że kwota wpisu nie tylko przekracza jej możliwości finansowe, ale stanowi dla niej "kwotę wręcz nieosiągalną". Spółka nie zatrudnia pracowników. Zaznaczono, że w wyniku wpisu na listę dłużników nie może brać udziału w przetargach i nie posiada zdolności do zdobycia potrzebnych środków finansowych. Wskazała, że w roku 2015 nie wygenerowała dochodu. Skarżąca przedstawiła bilanse i rachunki zysków i strat za lata 2012 – 2013, informację dodatkową za 2012 r., zestawienie przychodów i kosztów w roku bilansowym 2013, zeznania podatkowe za lata 2013 – 2014 oraz oświadczenie Prezesa Zarządu Spółki dotyczące jej sytuacji finansowej. Dodatkowo przedstawiono deklaracje VAT-7 złożone w latach 2015-2016, zeznanie podatkowe za rok 2015, zaświadczenie bankowe stwierdzające brak środków finansowych na rachunku bieżącym Spółki, zestawienie przychodów i kosztów w roku bilansowym 2015 oraz 2016, wykaz środków trwałych – stan luty 2016 oraz zestawienie obrotów i sald za styczeń i luty 2016 r. Wyjaśniła, że przeciwko Spółce jest prowadzone postępowanie egzekucyjne (kwota zadłużenia – 30.000 zł). Skarżąca nie prowadzi działalności gospodarczej, nie posiada należności wobec osób trzecich, nie posiada żadnych zasobów finansowych i nie zostały podjęte uchwały zobowiązujące wspólników do dopłat. Wobec Spółki nie wszczęto postepowania upadłościowego, likwidacyjnego, restrukturyzacyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje : Przepisy ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) zwanej dalej p.p.s.a. przewidują możliwość przyznania stronom postępowania prawa pomocy. Prawo pomocy może być przyznane osobie prawnej w zakresie całkowitym (art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a) lub częściowym (art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.), przy czym jego przyznanie uzależnione jest od spełnienia przez stronę ustawowo przewidzianych przesłanek. Stosownie zaś do treści art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje gdy osoba prawna wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Ciężar wykazania braku możliwości pokrycia kosztów postępowania spoczywa na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy. Określenie "gdy wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Zatem rozstrzygnięcie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez wnioskodawcę. Wskazać należy, że przyjętą regułą jest, iż obowiązkiem stron jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Instytucja prawa pomocy jest odstępstwem od tej reguły, w związku z tym należy ją stosować wyjątkowo. Wprowadzona została bowiem jako realizacja konstytucyjnego prawa do sądu dla osób (w tym osób prawnych), które rzeczywiście nie posiadają żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Udzielenie prawa pomocy w konkretnej sprawie uzależnione jest od spełnienia ustawowo określonych przesłanek takich jak: brak środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub brak dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym). W postanowieniu z dnia 14 grudnia 2011 r. o sygn. akt I GZ 201/11, Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, iż zgodnie z treścią art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. rozstrzygnięcie Sądu w zakresie prawa pomocy ma charakter uznaniowy. To oznacza, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, Sąd nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli w oparciu o powyższy przepis uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu. Jednocześnie, trzeba podkreślić, że przyznanie prawa pomocy osobie prawnej nie ma charakteru obowiązkowego nawet w przypadku spełnienia przez nią przesłanek ustawowych (por. także postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z 11 marca 2010 r., sygn. akt I SA/Ol 21/10; orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej bazie pod adresem www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Podkreślić należy, że w orzecznictwie zwraca się uwagę na fakt, że przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z 1 kwietnia 2008 r. I OZ 208/08). Skoro spółka osiąga przychody, kwestią jej wyboru jest, czy przeznaczy uzyskane środki na cele związane z prowadzeniem działalności gospodarczej, czy na pokrycie kosztów sądowych, natomiast zaznaczyć należy, że nakładom na działalność gospodarczą nie można przypisać pierwszeństwa przez kosztami sądowymi. Oceniając wniosek Spółki z punktu widzenia kryterium wskazanego w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. stwierdzono, że nie zasługuje on na uwzględnienie. Za przyjęciem takiego stanowiska przemawia analiza nadesłanych dokumentów przez stronę wnioskującą oraz uwzględnienie wysokości ciążących na stronie kosztów postępowania sądowego. W niniejszej sprawie na obecnym etapie postępowania na Spółce ciąży obowiązek uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej w wysokości 200 zł i nie ciąży na niej obowiązek uiszczenia żadnych innych kosztów sądowych. Podkreślić należy, iż wnioskująca jest przedsiębiorcą mającym status osoby prawnej, która jako podmiot tego rodzaju winna w procedurze planowania wydatków, uwzględnić również potrzebę gromadzenia środków na prowadzenie ewentualnych postępowań sądowych i liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów na ten cel. Podkreślić należy, że niniejsze postępowanie sądowe zostało wszczęte przez Spółkę w kwietniu 2013 r., przyjąć więc należy, że od tego czasu Spółka była świadoma konieczności ponoszenia kosztów sądowych – co też czyniła, ponieważ uiściła zarówno wpis od skargi (400 zł), opłaty kancelaryjne (łącznie 200 zł) oraz wpis od pierwszej – uznanej za zasadną przez Naczelny Sąd Administracyjny - skargi kasacyjnej (200 zł). Obecnie ciąży na niej jedynie obowiązek uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej w wysokości 200 zł. Zauważyć przy tym należy, że w wyroku z 16 czerwca 2015 r., sygn. akt II GSK 738/14 Naczelny Sąd Administracyjny zasądził na rzecz Skarżącej koszty postępowania kasacyjnego w wysokości 2.000,00 zł, a więc w wysokości dziesięciokrotnej wyższej od należnego wpisu sądowego od skargi kasacyjnej. Analizując sytuację majątkową Spółki wskazać należy, iż Skarżąca nie znajduje się w stanie likwidacji i nie wszczęto wobec niej postępowania upadłościowego. Skarżąca nadal pozostaje w obrocie prawnym jako przedsiębiorca, chociaż aktualnie, według złożonego oświadczenia, nie prowadzi działalności. Stwierdzić należy, że w zeznaniu VAT-7 za styczeń 2016 r. nie zostały zaewidencjonowane jakiekolwiek transakcje handlowe, jednak w zeznaniach podatkowych za poprzednie lata Spółka wykazywała zarówno sprzedaż towarów i usług jak również ewidencjonowała zakupy. Odnosząc się do argumentu, iż Spółka nie wykazuje dochodu z działalności gospodarczej, wskazać należy, że podniesiona okoliczność nie wynika z przedstawionych zeznań podatkowych CIT-8 za lata 2013 – 2015. Analiza dokumentów podatkowych wskazuje, że Skarżąca w 2013 r. uzyskała przychód w kwocie [...] zł oraz poniosła koszty podatkowe w wysokości [...] zł. W roku 2014 przychody wyniosły [...] zł, a koszty podatkowe [...] zł, natomiast w 2015 r. Spółka uzyskała przychody w kwocie [...] zł oraz koszty podatkowe w wysokości [...] zł. Przedstawione dane wskazują, że przez trzy kolejne lata (2013 – 2015) uzyskiwane przychody były wyższe od ponoszonych kosztów podatkowych i Spółka wykazywała w zeznaniach podatkowych dochód. Okoliczność, że nie wykazywała dochodu do opodatkowania wynikała z faktu, że Skarżąca odliczała od dochodu wykazywanego w zeznaniu podatkowym CIT-8 stratę podatkową poniesioną w poprzednich latach podatkowych. Okoliczność ta jednak nie ma znaczenia przy ocenie przesłanek przyznania prawa pomocy. Istotne jest bowiem, że Spółka prowadząc działalność gospodarczą uzyskiwała przychody oraz dochody. Na marginesie wskazać należy, że ujemny wynik finansowy (strata w działalności gospodarczej) pozostaje bez znaczenia dla kwestii spełnienia przesłanek przyznania prawa pomocy. Jak wynika z postanowienia NSA z dnia 1 sierpnia 2013 r., sygn. akt I FZ 327/13 w obrocie gospodarczym przyjmuje się, że strata powstaje wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie świadczy o braku środków finansowych. Z kolei w postanowieniach z 22 marca 2011 r., sygn. akt II GZ 112/11 i z 19 listopada 2004r., sygn. akt I FZ 436/04 NSA stwierdził, że jeżeli osoba prawna, ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy, wykazuje w swojej działalności stratę, to nie stanowi to wystarczającej przesłanki do przyznania prawa pomocy. Analizując złożone przez wnioskodawczynię oświadczenia stwierdzić należy, że Spółka nadal nie przedstawiła pełnych wyciągów lub wykazów z rachunku bankowego za okres wskazany w wezwaniu z 4 marca 2016 r., tj. od [...] listopada 2015 r. do [...] 2016 r. Spółka przedstawiła jedynie zaświadczenie Banku [...] S.A. Oddział w [...] stwierdzające, że na dzień [...] marca 2016 r. na rachunku bieżącym Spółki wystąpiły jedynie przeterminowane zobowiązania wobec Banku w kwocie [...] zł. Przy nadesłanym sprzeciwie Spółka nie nadesłała także pełnych wyciągów lub wykazów z rachunku bankowego za ww. okres. Spółka przedstawiła jedynie zaświadczenie Banku [...] S.A. Oddział w [...] stwierdzające, że na dzień [...] marca 2015 r. na rachunku bieżącym Spółki wystąpiły jedynie przeterminowane zobowiązania wobec Banku w kwocie [...] zł. Przypomnieć należy, że w orzecznictwie sądowym podnosi się, że kwestia posiadania środków pieniężnych (w szczególności zgromadzonych na rachunku bankowym) jest istotna dla oceny możliwości finansowych strony ubiegającej się o prawo pomocy, wobec czego wyjaśnienia w tym zakresie winny być zgodne ze stanem rzeczywistym i wyczerpujące, tj. w pełni obrazować stan jej pieniężnego posiadania (por. postanowienie NSA z 24 stycznia 2007 r., sygn. akt. I GZ 3/07). Zatem obowiązkiem Skarżącej było wykonanie zarządzenia zgodnie z jego treścią, bądź wykazanie, że jego wykonanie jest niemożliwe lub znacznie utrudnione. Fakt, że Skarżąca nie przedstawiła wyciągów z rachunku bankowego za cały okres wskazany w wezwaniu miał istotne znaczenie przy dokonywanej ocenie zasadności przyznania prawa pomocy, bowiem dla rozpoznania wniosku o prawo pomocy nie jest tylko istotne, jaka jest wysokość środków zgromadzonych na rachunku bankowym, ale również istotne jest, jak wygląda obrót tymi środkami, a więc, czy Strona nie wyzbywa się środków w związku z wezwaniem do złożenia oświadczenia w tym zakresie, bądź też jakie są przyczyny, że nie dysponuje zasobami pieniężnymi w danym okresie. Niezależnie od wskazanych wyżej powodów odmowy udzielenia Spółce prawa pomocy, wskazać należy znany w orzecznictwie sądów administracyjnych pogląd, zgodnie z którym, spółki mają możliwość pozyskiwania środków finansowych w szczególny sposób, jakim jest zobowiązanie wspólników do dopłat. Zgodnie z art. 177 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. - Kodeks spółek handlowych (Dz. U. z 2000 r. Nr 94, poz. 1037 ze. zm.), umową spółki można zobowiązywać wspólników do dopłat w granicach liczbowo oznaczonej wysokości w stosunku do udziału. Jak podkreśla się w doktrynie, dopłaty mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych (por. t. 1 do art. 177 w A. Kidyba, w Komentarz aktualizowany do art. 177 Kodeksu spółek handlowych, publ. LEX/el. 2013). W postanowieniu z dnia 24 czerwca 2015 r. o sygn. akt II GZ 294/15 Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, iż z uwagi na fakt, że dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki, może być ona wykorzystana także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę (por. także postanowienie NSA z dnia 13 września 2012 r., sygn. akt I FZ 287/12 – i powołane tam orzeczenie Sądu Najwyższego z 19 września 1937 r., sygn. akt CII 618/37, publ. Zb. Urz. 1938, poz. 193, oraz postanowienie NSA z dnia 20 lutego 2014 r. sygn. akt II FZ 146/14). W rozpoznawanej sprawie Spółka została wezwana do nadesłania uchwał zobowiązujących wspólników Spółki do dopłat, a jeśli nie zostały podjęte – o wskazanie przyczyn niepodjęcia stosownych uchwał. W odpowiedzi na wezwanie Spółka oświadczyła jedynie, że uchwały nie zostały podjęte, nie wyjaśniła jednak, dlaczego nie zostały podjęte dopuszczalne działania w celu dokapitalizowania Spółki. Zaznaczyć należy, że w złożonym sprzeciwie Spółka nie podała żadnych okoliczności, które uzasadniałyby uwzględnienie jej wniosku. Bezspornym jest, że Spółka nadal prowadzi działalność gospodarczą i uzyskuje dochód z prowadzonej działalności. Stwierdzono zatem, że z uzyskiwanego dochodu Spółka jest w stanie ponieść koszty sądowe samodzielnie, które zaznaczyć należy na obecnym etapie postępowania wynoszą 200,00 zł tytułem uiszczenia wpisu sądowego od skargi kasacyjnej. Na marginesie dodać należy, że Spółka w niniejszej sprawie jest reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika co wiąże się także z koniecznością poniesienia kosztów za świadczoną pomoc prawną, jednak Spółka nie wskazuje na problemy z wygospodarowaniem środków finansowych na ten cel. Z powyższych względów uznano, że w sprawie nie zaistniały przesłanki uzasadniające uwzględnienie złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 w zw. z art. 260 p.p.s.a., (w brzmieniu przed zmianą ustawy) orzeczono jak w sentencji postanowienia.