V SA/Wa 3434/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Michał Sowiński (spr.), Sędzia WSA - Piotr Kraczowski, Sędzia WSA - Arkadiusz Tomczak, Protokolant - ref. staż. Justyna Gadzialska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 maja 2015 r. sprawy ze skargi G.R. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia ... października 2014 r., nr ... w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne uchyla zaskarżoną decyzję. G. R. wnioskiem z dnia [...] czerwca 2014 r. zwróciła się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie należności z tytułu zaległych składek na ubezpieczenie społeczne wraz z odsetkami w łącznej kwocie 14 301,44 zł. W swoim wniosku podniosła, że przeszła w 2006 r. na rentę, a rok później na emeryturę, której wysokość obecnie wynosi 1105 zł. Powołując się na tę okoliczność, jak również zły stan zdrowia oraz zaawansowany wiek, wniosła o umorzenie ww. kwoty. Decyzją nr [....] z dnia 7 sierpnia 2014 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia G. R. należności z tytułu zaległych składek na ubezpieczenie społeczne. W uzasadnieniu organ wskazał na ustalenie następującego stanu faktycznego: G. R. w latach 1994-1996 prowadziła własną działalność gospodarczą. W chwili obecnej pobiera ona emeryturę we wskazanej we wniosku wysokości 1105 zł., a ponadto jest zatrudniona na umowę o pracę w wymiarze ¼ etatu, z którego to tytułu otrzymuje wynagrodzenie w wysokości 290 zł. netto. Strona posiada zobowiązania z tytułu kredytu bankowego w wysokości 3200 zł., które podlega egzekucji komorniczej w kwocie 328 zł. miesięcznie. Ponadto wydatki związane z leczeniem kształtują się na poziomie ok. 250 zł. miesięcznie. Stałe miesięczne koszty utrzymania kształtują się na poziomie ok. 380 zł. Ponadto strona posiada mieszkanie oraz samochód, jest obecnie rozwiedziona. Następnie organ przywołał treść art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. 2015 poz. 121; dalej także: s.u.s.), z którego wynika, że należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. Należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. (ust. 2). Całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze; 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Zaznaczono, że powyższy katalog przesłanek jest zamknięty. W ocenie organu G. R. nie spełnia wskazanych powyżej przesłanek całkowitej nieściągalności, albowiem strona posiada dochody, jak również majątek, brak jest również podstaw do stwierdzenia, że postępowanie egzekucyjne nie przyniesie rezultatu. Prezes ZUS zaznaczył, że dokonał również oceny sprawy pod kątem możliwości zastosowania instytucji określonej w art. 28 ust. 3a ustawy o s.u.s., który stanowi, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Szczegółowe zasady zastosowania tego środka prawnego zostały określone w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. 2003 nr 141 poz. 1365; dalej: Rozporządzenie). Zgodnie z § 3 ust. 1 Rozporządzenia, Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1. gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2. poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3. przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Ponadto Prezes ZUS wskazał na kolejną podstawę prawną możliwości umorzenia składek, zawartą w art. 17 ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz zmianie niektórych ustaw (Dz. U. 2002 r. Nr 241 poz. 2074; dalej także :ustawa zmieniająca), wedle którego Zakład może umarzać należności z tytułu składek: 1. na ubezpieczenie społeczne, na Fundusz Pracy i na Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, należnych do dnia 31 grudnia 1998 r., 2. na ubezpieczenie rentowe w części finansowanej przez płatnika składek i na ubezpieczenie wypadkowe oraz na Fundusz Pracy i na Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, należnych za okres od 1 stycznia 1999 r. do 31 grudnia 2001 r. - pomimo braku ich całkowitej nieściągalności w przypadku, gdy zobowiązana do ich opłacania jest osoba fizyczna niepodlegająca przepisom ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. o restrukturyzacji niektórych należności publicznoprawnych od przedsiębiorców (Dz. U. Nr 155, poz. 1287), jeżeli przemawia za tym ważny interes tej osoby. Jednakże według organu, sytuacja G. R. nie pozwala na zastosowanie ww. możliwości umorzenia należności. Strona posiada dochody, które umożliwiłyby spłatę zobowiązań wobec ZUS chociażby w systemie ratalnym, a zobowiązania publicznoprawne posiadają pierwszeństwo przed cywilnoprawnymi, wynikającymi chociażby z umowy kredytu bankowego. W sprawie nie zaistniały również inne okoliczności wymienione w przepisach § 3 rozporządzenia lub art. 17 ustawy zmieniającej. Jednocześnie podkreślono, że umorzenie zaległych składek jest instytucją mającą wyjątkowy charakter, a zasadą jest regulowanie należności wynikających z ubezpieczenia społecznego. Zatem organ wydał decyzję o odmowie umorzenia składek. G. R. wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy przez Prezesa ZUS, wskazując na błędne ustalenia faktyczne poczynione przez organ, a także nieprawidłową ich ocenę. Wskazała, że wymieniony w uzasadnieniu decyzji samochód stanowił współwłasność z jej córką i został sprzedany w styczniu 2014 r.. Ponadto strona zaznaczyła, że wyliczona przez organ kwota 437 zł. miesięcznie, jest kwota skromną i niewystarczającą na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, takich jak wyżywienie, zakup środków higieny czy ubrania. Ponownie podkreśliła swój zły stan zdrowia oraz wskazała na przedawnienie dochodzonych należności. Decyzją z dnia [...] października 2014 r. nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych uchylił decyzję z dnia [...] sierpnia 2014 r. w zakresie należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne za miesiąc sierpień 1995 r. wraz z odsetkami i umorzył postępowanie w tym zakresie z uwagi na przedawnienie wymienionych należności oraz utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] sierpnia 2014 r. w pozostałym zakresie. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie organ wskazał, że w istocie część dochodzonych należności uległa przedawnieniu, wobec czego w tym zakresie należało postępowanie umorzyć. Co do pozostałej części zobowiązań z tytułu zaległych składek, organ uznał, że nie zachodzą w przypadku strony przesłanki całkowitej nieściągalności wymienione w przepisach art. 28 ust. 2 ustawy o s.u.s., jak również okoliczności uzasadniające zastosowanie instytucji z art. 28 ust. 3a ustawy, § 3 Rozporządzenia lub art. 17 ustawy zmieniającej. Skarżąca osiąga dochody z tytułu emerytury, a także z tytułu wynagrodzenia za pracę, którą wykonuje pomimo podkreślanego stanu zdrowia. Umożliwia to spłatę zaległych należności chociażby w systemie ratalnym. Zatem brak jest podstaw do umorzenia zaległych składek. G. R. wniosła na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, domagając się jej uchylenia i przekazania do ponownego rozpoznania, zwracając uwagę na przedawnienie należności, jak również ponawiając podnoszone w toku postępowania administracyjnego argumenty dotyczące złego stanu zdrowia i złej sytuacji materialnej. W odpowiedzi na skargę pełnomocnik Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie, wskazując jednocześnie na niezasadność argumentów dotyczących przedawnienia należności. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269, z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m.in. przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2 art. 1 powołanej ustawy). W myśl art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270, z późn. zm. - określanej dalej jako p.p.s.a.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W ocenie Sądu, przeprowadzonej po dokonaniu kontroli zaskarżonej decyzji pod względem jej zgodności tak z przepisami ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267; dalej: k.p.a.), jak i z normami prawa materialnego zawartymi w ustawie z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. 2015 poz. 121), zaskarżona decyzja podlega uchyleniu wobec naruszenia art. 107 § 3 k.p.a., a w konsekwencji również naruszenia art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w zw. z art. 28 ustawy o s.u.s., to zaś czyniło zasadnym uwzględnienie skargi na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. Podstawą prawną decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych były przepisy art. 28 ust. 1, 2, 3 oraz 3a ustawy o s.u.s., który reguluje instytucję umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Warunkiem zastosowania instytucji umorzenia jest jej całkowita nieściągalność, a przesłanki jej zaistnienia zostały wskazane w treści art. 28 ust. 3. Oprócz tego ustawodawca wprowadził inną możliwość zastosowania umorzenia należnych składek. Zgodnie z treścią art. 28 ust. 3a ustawy o s.u.s., należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie, albowiem G. R. była jednocześnie ubezpieczoną oraz płatnikiem składek z tytułu prowadzenia własnej działalności gospodarczej. Szczegółowe warunki zastosowania tego rodzaju umorzenia składek zostały określone w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, którego § 3 ust. 1 wskazuje, że Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1. gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2. poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3. przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Organ administracji ustalił stan faktyczny sprawy, z którego wynika, że skarżąca uzyskuje miesięczny dochód w wysokości ok. 1395 zł., na który składają się emerytura w kwocie 1105 zł. oraz wynagrodzenie za pracę w wymiarze ¼ etatu w kwocie 290 zł. netto. Ponadto ustalono, że skarżąca jest zadłużona w banku z tytułu kredytu, które to zadłużenie podlega egzekucji komorniczej, ściąganej z ww. emerytury w kwocie ok. 328 zł. Wskazano także niezbędne koszty utrzymania mieszkania oraz leczenia skarżącej. Z poczynionych przez organ wyliczeń wynika, że skarżącej na miesięczne utrzymanie pozostaje kwota ok. 440 zł. W oparciu o powyższe organ uznał, że po stronie skarżącej nie występuje żadna z przesłanek umożliwiających umorzenie zaległych składek, a skarżąca jest w stanie dokonać spłaty swojego zobowiązania, chociażby w postaci ratalnej. W ocenie Sądu, zgromadzony przez organ materiał dowodowy, jak również dokonana jego ocena, nie odpowiadają wymogom zawartym we wskazanych powyżej przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego. W pierwszej kolejności wskazać należy, że organ ograniczył się w zebraniu materiału dowodowego jedynie do odebrania oświadczeń od skarżącej, bez wzywania do uzupełnienia dokumentacji świadczącej np. o kosztach utrzymania, jak również co do jej sytuacji rodzinnej, gdzie ograniczono się jedynie do ustalenia faktu rozwodu skarżącej. Nie zostało również ustalone przez organ, w jakim stopniu zostało spłacone zadłużenie bankowe. Brak ustalenia przez organ powyższych okoliczności w ocenie Sądu ma istotne znaczenie dla oceny realnych możliwości płatniczych skarżącej. Wyliczona przez organ kwota, pozostająca G. R. po odliczeniu kosztów niezbędnego utrzymania, mająca w ocenie organu wystarczyć na zaspokojenie podstawowych potrzeb, została ustalona w oparciu o niepełny materiał dowodowy, a ponadto niedostatecznie rozważono w sprawie zaistnienie okoliczności wskazanej w 3 ust. 1 pkt 1 Rozporządzenia. W tym zakresie Sąd podziela pogląd przedstawiony w uzasadnieniu wyroku NSA z dnia 5 marca 2014 r. sygn. II GSK 22/13. W uzasadnieniu tym podkreślono, że za ziszczenie się przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia należy uznać taką sytuację, gdy warunki bytowe osoby zobowiązanej powodują trwałe zagrożenie dalszej egzystencji. Przy ocenie, czy ten stan ma charakter trwały należy uwzględnić, czy trudności płatnicze zobowiązanego mają charakter okresowy, czy też może trwały i pogłębiający się oraz czy istnieją szanse na poprawę sytuacji finansowej. Ponadto, przy tej ocenie trzeba porównać stwierdzoną sytuację materialną strony z wysokością zaległej należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zestawić wysokość dochodu uzyskiwanego przez stronę i członków jej rodziny w rozumieniu § 3 ust. 2 rozporządzenia wykonawczego z niezbędnymi kosztami utrzymania jej i najbliższych w celu ustalenia, czy jest w stanie faktycznie spłacać istniejące zadłużenie bez niedostatku. Przekładając powyższe na niniejszą sprawę, organ powinien zważyć, czy sytuacja materialna G. R. istotnie pozwala na spłatę, nawet ratalną, zobowiązania wynikającego z nieuiszczonych składek, biorąc pod uwagę skalę tego zadłużenia, strukturę i poziom dochodów skarżącej oraz jej wiek. Samo bowiem wskazanie, że strona posiada źródło dochodów, jak również majątek trwały nie stanowi przekonującego uzasadnienia dla tezy, iż możliwe jest uregulowanie zobowiązań wobec Zakładu bez zaistnienia ciężkich skutków, o jakich mowa w 3 ust. 1 pkt 1 Rozporządzenia. Rozpoznając sprawę ponownie organ uwzględni powyższe uwagi Sądu, przeprowadzi merytoryczne postępowanie w sprawie i mając do dyspozycji przepisy art. 28 u.s.u.s. oraz § 3 powołanego wyżej rozporządzenia rozważy, czy zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku strony. Mając na uwadze powyższe ustalenia i wnioski na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji.