V SA/Wa 3435/15

Starszy referendarz sądowy Anna Nasiłowska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 19 maja 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi Stowarzyszenia [...] w G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia ... czerwca 2015 r. nr ... w przedmiocie umorzenia postępowania postanawia odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez odmowę zwolnienia od kosztów sądowych oraz odmowę ustanowienia adwokata Stowarzyszenie "N. N." w G., dalej: "Strona" albo "Stowarzyszenie" wystąpiło z wnioskiem, sporządzonym na urzędowym formularzu PPPr, o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. W oświadczeniu o majątku i dochodach Strona wskazała, że posiada środki pieniężne na rachunku bankowym w kwocie 850 zł, a ponadto nie posiada środków trwałych i nie wykazała zysku za ostatni rok obrotowy. Ponieważ oświadczenia zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz złożone wyjaśnienia okazały się niewystarczające do oceny stanu majątkowego Strony, Stowarzyszenie wezwano do udzielenia dodatkowych informacji oraz złożenia dodatkowych dokumentów. W odpowiedzi na wezwanie Stowarzyszenie złożyło statut oraz zaświadczenie o wpisie do rejestru stowarzyszeń zwykłych. Stowarzyszenie wskazało, że nie prowadzi działalności gospodarczej, nie otrzymuje dotacji, nie zatrudnia pracowników, nie jest zadłużone. Oświadczono, że Stowarzyszenie liczy 64 członków, roczna składka członkowska wynosi 30 zł. Ponadto Strona wyjaśniła, że wyciąg z rachunku bankowego przedstawi po nadesłaniu informacji z banku. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje. W postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą jest, że strona wnosząca do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki obowiązana jest do uiszczenia kosztów sądowych. Zgodnie bowiem z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; zwanej dalej "p.p.s.a.") – strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. W myśl art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Mając na uwadze regulacje ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi i wynikające z nich zasady, jakimi należy kierować się rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy jak również stan faktyczny sprawy, brak uzasadnienia dla przyznania Stowarzyszeniu prawa pomocy w żądanym zakresie, bowiem Stowarzyszenie nie wykazało, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Na obecnym etapie postępowania na Stowarzyszeniu ciąży obowiązek uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 200 zł. Pozostałe koszty postępowania nie są pewne zależą bowiem od wyniku postępowania przed sądem I instancji (np. opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia do wyroku oddalającego skargę - 100 zł, wpis od skargi kasacyjnej – 100 zł. Jak wynika ze złożonych oświadczeń, Stowarzyszenie działa na podstawie statutu, opiera się na społecznej pracy swoich członków, a środki na swoją działalność uzyskuje ze składek członkowskich. Stowarzyszenie nie posiada środków trwałych ani innego majątku ruchomego i nieruchomego, na rachunku bankowym – według stanu z 21 stycznia 2016 r. – zgromadziło środki w kwocie 850 zł. Instytucja przyznania prawa pomocy stanowi w istocie pomoc państwa dla osób i instytucji, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić w całości lub w części kosztów sądowych. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Kluczową rolę dla oceny możliwości płatniczych Strony ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie musi ponieść w konkretnym postępowaniu, a z drugiej strony jej możliwości finansowych. Stroną skarżącą w niniejszej sprawie jest stowarzyszenie zwykłe i ten fakt ma istotny wpływ na możliwości zdobywania przez taką organizację społeczną środków finansowych, niemniej jednak nie może to prowadzić do uprzywilejowania stowarzyszeń zwykłych względem innych podmiotów. Podkreślić należy, że Stowarzyszenie realizując cele określone w statucie powinno uwzględniać fakt, że prowadzenie każdej działalności, w tym działalności w formie stowarzyszenia, wiąże się z koniecznością ponoszenia kosztów. Skoro działalność stowarzyszenia jest realizowana przez jego członków, to obciążenia wynikające z kosztów postępowania mogą również ponosić jego członkowie. Fakt, że stowarzyszenie jest organizacją prowadzoną na zasadzie wolontariatu, nie oznacza, że jest zwolnione od zapewnienia środków na prowadzenie działalności statutowej, w zakres której wchodzą również sprawy sądowe, wymagające co do zasady uiszczania opłat i czynienia wydatków. Podkreślić należy, że stowarzyszenia przystępujące do aktywnej realizacji zamierzonych celów i z powołaniem się na nie, m.in. w postępowaniu sądowoadministracyjnym, muszą mieć świadomość, że członkowie stowarzyszenia powinni liczyć się z obowiązkiem ponoszenia kosztów postępowania i przeznaczyć odpowiednie środki na ich pokrycie. Przepis art. 42 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 roku - Prawo o stowarzyszeniach (Dz.U. z 2015 r., poz. 393) stanowi, że stowarzyszenie zwykłe nie może prowadzić działalności gospodarczej ani przyjmować darowizn, spadków i zapisów oraz otrzymywać dotacji, a także korzystać z ofiarności publicznej. Środki na swoją działalność uzyskuje ze składek członkowskich. Stąd uprawniony jest wniosek, że stowarzyszenie zwykłe nie jest pozbawione jakiegokolwiek źródła finansowania, a ustalenie odpowiedniej wysokości składek członkowskich oraz ich egzekwowalność leży w dobrze pojmowanym interesie stowarzyszenia. Natomiast ewentualna rezygnacja ze składek członkowskich, ustalenie ich w wysokości niewystarczającej do realizacji celów organizacji bądź też ich nieregularne wpływy są kwestią wewnętrzną Stowarzyszenia i nie mogą wiązać się z przerzucaniem na Skarb Państwa ciężaru finansowania postępowania sądowego. W tej sytuacji nie istnieje bowiem żadna obiektywna przeszkoda uniemożliwiająca zgromadzenie odpowiednich środków finansowych, a organizacja, ustanawiając symboliczne składki członkowskie, sama pozbawia się zdobycia środków na prowadzenie działań statutowych, co stanowi przesłankę do odmowy udzielenia pomocy prawnej (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 czerwca 2011 r., I OZ 428/11, LEX nr 990354). Raz jeszcze należy zatem podkreślić, że istnieją instrumenty prawem przewidziane, które umożliwiają zgromadzenie środków finansowych na funkcjonowanie podmiotu, w tym na jego udział w postępowaniach przed sądem. Stowarzyszenie zwykłe powinno zapewnić środki na prowadzenie swojej działalności poprzez ustalenie składek członkowskich na odpowiednim poziomie. Trzeba jednocześnie zauważyć, że w niniejszej sprawie składka członkowska wynosi 30 zł, a ponieważ Stowarzyszenie liczy 64 członków, jego roczny dochód wynosi 1.920 zł. Co więcej członkowie ustalili, że składka za 2016 r. może zostać zapłacona do końca 2016 r. Należy podkreślić, że określenie wysokości składek członkowskich na poziomie uniemożliwiającym realizację zadań stowarzyszenia nie oznacza, że działalność stowarzyszenia ma być de facto finansowana ze Skarbu Państwa. Należy także dodać, że Stowarzyszenie nie wykazało, że podjęło działania w celu zgromadzenia środków na pokrycie kosztów niniejszego postępowania sądowego. W ocenie referendarza sądowego, działający w Stowarzyszeniu członkowie winni mieć świadomość konieczności finansowego zasilenia funduszy organizacji, poprzez uiszczanie składek w wysokości umożliwiającej skuteczne funkcjonowanie. Nie można zatem uznać za wystarczającą przesłankę przyznania prawa pomocy twierdzenia wnioskodawcy, że Stowarzyszenie nie posiada środków finansowych na pokrycie kosztów postępowania sądowego. Twierdzenie to nie odzwierciedla bowiem zdolności płatniczych strony skarżącej jako stowarzyszenia zwykłego osób fizycznych. Jego członkowie dysponują bowiem możliwościami na zdobycie środków finansowych koniecznych do prowadzenia sporów sądowych, co wyłącza możliwość uwzględnienia żądania wnioskodawcy. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej przewidując prawo obywateli do zrzeszania się m.in. w organizacje w formie stowarzyszeń, nie gwarantuje wszystkim organizacjom obywateli prawa do finansowania ich działalności przez Państwo (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 grudnia 2006 r. sygn. akt II OZ 1433/06 niepubl.). Nie można także pominąć i tego, iż na rachunku bankowym Stowarzyszenia zgodnie ze złożonym oświadczeniem, w dniu 21 stycznie 2016 r., była zdeponowana kwota 850 zł, a zatem kwota w wysokości cztery razy wyższej od wymaganego w sprawie wpisu sadowego. Ponadto Stowarzyszenie nie przedstawiło wszystkich dokumentów wskazanych w wezwaniu z 8 kwietnia 2015 r., w tym wyciągu z rachunku bankowego, odpisów deklaracji podatkowych, bilansu, rachunku zysków i strat. Podkreślić należy, że stowarzyszenia zwykłe muszą prowadzić taką samą księgowość jak stowarzyszenia nieprowadzące działalności gospodarczej i zarejestrowane w KRS. Wynika to z faktu, że ustawa z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości (tekst jedn. Dz.U. z 2013r., poz.330) nie wyłącza z obowiązków księgowych stowarzyszeń zwykłych. Obowiązują je również te same wymogi w zakresie sprawozdawczości. A więc, stowarzyszenia zwykłe muszą sporządzać roczne sprawozdanie finansowe ze swojej działalności, zgodne z rozporządzeniem ministra finansów o szczególnych zasadach rachunkowości organizacji nieprowadzących działalności gospodarczej i składać je do właściwego urzędu skarbowego wraz z roczną deklaracją CIT-8. Mając na względzie całość powyższej argumentacji, na podstawie art. 246 § 2 pkt 1 oraz art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.