V SA/Wa 3453/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący – Sędzia WSA – Tomasz Zawiślak po rozpoznaniu w dniu 17 marca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. K. na postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] października 2014 r. nr [...] w przedmiocie stanowiska wierzyciela wobec zarzutów zgłoszonych w postępowaniu egzekucyjnym postanawia: odmówić przyznania prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W złożonym na urzędowym formularzu (PPF) wniosku o przyznanie prawa pomocy J. K. (dalej: "skarżący" lub "strona") wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych. Z oświadczenia skarżącego o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że skarżący prowadzi gospodarstwo domowe z żoną i niepełnoletnim synem, a podstawę miesięcznego utrzymania rodziny stanowią dochody uzyskiwane przez żonę skarżącego w wysokości 2.400 zł. (pensja) oraz "chorobowe" skarżącego w wysokości brutto 1300 zł. Wyjaśnił, że rodzina utrzymuje się z pensji żony, gdyż skarżący jak wskazał jest od 5 miesięcy na zwolnieniu lekarskim. Podał również, że ma kredyt w banku na sumę 50,000 zł. a także zablokowane konto karą w wysokości 80,000 zł. Skarżący posiada mieszkanie o powierzchni 92 m.kw. Innego majątku, w tym oszczędności skarżący nie wykazał. W chwili obecnej jest po operacji biodra i czeka na wszczepienie endoprotezy. Ponieważ oświadczenia zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz złożone wyjaśnienia okazały się niewystarczające do oceny stanu majątkowego skarżącego, wezwano skarżącego – zgodnie z zarządzeniem z 23 stycznia 2015r. - do udzielenia dodatkowych informacji oraz złożenia dodatkowych dokumentów w terminie 7 dni tj. do: 1. pełnych wyciągów i wykazów z posiadanych przez skarżącego oraz osoby pozostające ze skarżącym we wspólnym gospodarstwie domowym rachunków bankowych - z okresu od 1 listopada 2014 r. do dnia otrzymania wezwania, a w przypadku ich likwidacji – dokumentu potwierdzającego ten fakt wraz z historią rachunku z ostatnich 3 miesięcy, 2. odpisów zeznań podatkowych skarżącego oraz osób pozostających ze skarżącym we wspólnym gospodarstwie domowym za lata 2013-2014, 3. zaświadczeń o wysokości wynagrodzeń, emerytur, honorariów, zasiłków i innych należności oraz otrzymywanych świadczeń z okresu ostatniego roku przez skarżącego oraz osoby pozostające we wspólnym gospodarstwie domowym, 4. szczegółowego wskazania i udokumentowania wysokości wydatków składających się na bieżące utrzymanie (np. opłaty za mieszkanie, media, leczenie) skarżącego oraz osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym, 5. umów kredytowych wraz z harmonogramem spłat oraz dokumentów potwierdzających spłatę rat kredytu, 6. innych dokumentów, które mogłyby potwierdzić wykazywaną sytuację materialną wnioskodawcy i niemożność uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 100 zł. W odpowiedzi skarżący nadesłał do Sądu umowy kredytowe, harmonogram spłaty kredytu mieszkaniowego, faktury dokumentujące zakup gazu i energii elektrycznej oraz bankowe potwierdzenia zapłaty wydatków i kosztów utrzymania rodziny (usługi teleinformatyczne, telefon, gaz), a także zajęcie egzekucyjne na rachunku bankowym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W myśl art. 245 § 3 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat i wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Rozpoznając wniosek należy mieć na uwadze zarówno wysokość kosztów sądowych od uiszczenia których jest uzależniona realizacja prawa do Sądu, wysokość dochodów oraz majątku posiadanego przez Skarżącego, jak również kwoty niezbędnych wydatków składających się na bieżące utrzymanie. W niniejszej sprawie skarżący jest zobowiązany do uiszczenia wpisu sądowego w wysokości 100 zł tj. w wysokości określonej w § 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z 16 grudnia 2003r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.). Sąd stwierdza, że skarżący nie wykonał zarządzenia z 23 stycznia 2015r. Skarżący nie dostarczył informacji i dokumentów, o które był wzywany na podstawie art. 255 p.p.s.a. W konsekwencji, nie jest możliwe dokonanie oceny sytuacji materialnej w jakiej znajduje się skarżący i ustalenie, czy skarżący spełnia ustawowe przesłanki do uzyskania prawa pomocy. Skarżący nadesłał jedynie historię rachunku konta uwzględniając tylko przelewy na wskazany rachunek, z pominięciem wydatków poczynionych z konta. Zabrakło struktury tych wydatków i pełnego ich obrazu. Z nadesłanego dokumentu wynika, że żona skarżącego – M. K. posiada dwa konta o nr [...] oraz o nr [...], z których na bieżąco jest zasilane konto skarżącego. Jednakże mimo wezwań skarżący wyciągów z tych rachunków nie nadesłał. Wśród dokumentów zostały załączone jedynie faktury za korzystanie z gazu (nadpłata w wysokości 710,61 zł.), z energii elektrycznej (nadpłata w wysokości 422,82 zł.), wezwania do zapłaty na rzecz V. S.A. (Internet, telewizja, telefon) w wysokości 84 zł miesięcznie oraz na rzecz O. S.A. w wysokości ok. 100 zł miesięcznie. Skarżący udokumentował również wysokość miesięcznych rat z tytułu spłaty kredytu mieszkaniowego (407,50 zł). Skarżący nadesłał do Sądu potwierdzenie zajęcia egzekucyjnego na rachunku bankowym. Nie przedstawił natomiast własnych zeznań podatkowych, ani zeznań podatkowych żony i nie udokumentował miesięcznych dochodów rodziny, co mógłby uczynić nadsyłając na przykład zaświadczenia o dochodach, potwierdzenia wypłaty zasiłku chorobowego, wyciągi z rachunków bankowych, uwzględniające przychody i wydatki. Skarżący udokumentował jedynie koszty utrzymania rodziny. Z formularza PPF wynika, że rodzina uzyskuje również dochody, co także należało udokumentować. Podkreślić należy, że wszystkie dane, o które skarżący został wezwany są niezbędne do oceny możliwości partycypowania w kosztach sądowych. Skarżący nie wykazał, iż ustawowa przesłanka przyznania prawa pomocy w odniesieniu do jego osoby wystąpiła. Nieudzielenie pełnej odpowiedzi na postawione pytania (w formularzu i dodatkowym wezwaniu), uniemożliwia dokonanie oceny możliwości ponoszenia przez niego kosztów sądowych. W orzecznictwie podnosi się, że kwestia posiadania środków pieniężnych (w szczególności oszczędności zgromadzonych na rachunku bankowym) jest istotna dla oceny możliwości finansowych strony ubiegającej się o prawo pomocy, wobec czego wyjaśnienia w tym zakresie winny być zgodne ze stanem rzeczywistym i wyczerpujące, tj. w pełni obrazować stan jej pieniężnego posiadania (por. postanowienie NSA z 24 stycznia 2007 r., sygn. akt. I GZ 3/07; orzeczenia NSA dostępne są na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Dla rozpoznania wniosku o prawo pomocy nie jest tylko istotne jaka jest wysokość środków zgromadzonych na rachunku bankowym, ale również jak wygląda obrót tymi środkami, czy strona nie wyzbywa się środków w związku z wezwaniem do złożenia oświadczenia w tym zakresie, bądź też jakie są przyczyny, że posiadając stałe źródło dochodów nie dysponuje zasobami pieniężnymi w danym okresie. Wyjaśnić należy wnioskodawcy, iż występując o prawo pomocy winien liczyć się z tym, iż będzie zobowiązany do wyczerpującego przedstawienia swojej sytuacji majątkowej. Wskazane na wstępie regulacje uprawniają do żądania złożenia nie tylko dodatkowego oświadczenia, ale przede wszystkim do żądania przedłożenia określonych dokumentów (art. 255 p.p.s.a.). Okoliczność, że wnioskodawca nie ujawnia istotnych informacji na temat majątkowego posiadania powoduje, że nie sposób ustalić w sposób rzeczywisty jego sytuacji finansowej i wpływa negatywnie na ocenę jego wniosku. Niezależnie od powyższego wyjaśnić należy, że rozpoznając prawo pomocy brane są pod uwagę wyłącznie wydatki niezbędne dla utrzymania, do których nie można zaliczyć zobowiązań pieniężnych z tytułu zaciągniętych pożyczek czy kredytów. Nie można bowiem przyjąć, że takie zobowiązania mają charakter priorytetowy przed kosztami sądowymi. Jak to już prezentowano w orzecznictwie, strona, która realizuje swoje zobowiązania w taki sposób, że wyzbywa się zdolności do zapłaty kosztów sądowych – preferencyjnie traktując inne zobowiązania – nie może prawnie skutecznie podnieść ewentualnego zarzutu, iż odmowa zwolnienia jej od kosztów sądowych jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądami (v. postanowienie s. apel. z 9 lipca 1992 r., sygn. I ACz 393/92 publ. Wokanda 93 2/32). Przedstawione wątpliwości powodują, iż nie można dokonać oceny, czy wnioskodawca spełnia ustawowe przesłanki do udzielenia prawa pomocy. Ocena zasadności wniosku o prawo pomocy polega na dokonaniu porównania wysokości obciążeń finansowych w postępowaniu sądowym z rzeczywistymi możliwościami płatniczymi wnioskującej strony. Skoro wnioskodawca nie udzielił pełnych informacji w tym zakresie, to dokonanie takiego porównania staje się niemożliwe. W konsekwencji powoduje to, że wniosek nie może zostać uwzględniony. Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, ponieważ wiąże się z przeniesieniem ciężaru ponoszenia wydatków w indywidualnej sprawie sądowej jednego obywatela na współobywateli, gdyż to z ich środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia z obowiązku ich ponoszenia. W konsekwencji, w razie nie wykazania omawianego uprawnienia, próbę przeniesienia ciężaru dotyczącego wnioskującej strony na Skarb Państwa należy oceniać negatywnie. W tym stanie rzeczy i na podstawie art. 254 § 1 p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowił jak w sentencji.