V SA/Wa 349/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący – sędzia WSA – Piotr Kraczowski po rozpoznaniu w dniu 9 września 2009 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu Z. C. od postanowienia referendarza sądowego z 25 maja 2009 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi Z. C. na decyzję Prezesa Agencji Rynku Rolnego z dnia [...] stycznia 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy cofnięcia kwoty indywidualnej oraz odmowy przyznania rekompensaty; p o s t a n a w i a: – odmówić przyznania prawa pomocy – Wnioskiem z 30 marca 2009 r. uzupełnionym na formularzem PPF z 17 kwietnia 2009 r. Z. C. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym (tj. zwolnieniem od kosztów sądowych). W uzasadnieniu wniosku, jak i w oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wskazał, iż samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, utrzymuje się z emerytury w wysokości 1061,44 zł. oraz dochodów ze sprzedaży mleka w wysokości 259,28 zł. Oświadczył, iż posiada dom o powierzchni [...] m2 (w budowie od 1985 r. – niezamieszkany), mieszkanie o powierzchni [...] m2, nieruchomość rolną o pow. [...] ha. Wnioskodawca stwierdził, iż nie posiada oszczędności pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. W związku z tym, iż złożone oświadczenia okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy, zarządzeniem z 27 kwietnia 2009 r. wezwano skarżącego do złożenia dodatkowych informacji poprzez udzielenie odpowiedzi na konkretne pytania, w terminie siedmiu dni pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Na powyższe wezwanie skarżący w zakreślonym terminie nie odpowiedział. Postanowieniem z 25 maja 2009 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy wskazując, że oświadczenie zawarte we wniosku skarżącego złożonym na urzędowym formularzu PPF, było niewystarczające do oceny czy skarżący nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Dlatego też niezbędne okazało się wezwanie skarżącego do nadesłania dokumentów i złożenia oświadczeń pozwalających na lepszą ocenę jego sytuacji majątkowej. W związku z tym, że wezwanie nie zostało przez skarżącego wykonane, referendarz sądowy uznał, iż skarżący nie wykazał, że ustawowa przesłanka przyznania tego prawa w odniesieniu do jego osoby wystąpiła. W tym stanie rzeczy nastąpił brak możliwości porównania wysokości obciążeń finansowych z jakimi skarżący powinien się liczyć w postępowaniu sądowym z jego rzeczywistymi możliwościami płatniczymi i w konsekwencji, brak ten wykluczył możliwość dokonania oceny czy zaistniały przesłanki uprawniające do udzielenia skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Pismem nadanym 8 czerwca 2009 r. skarżący wniósł sprzeciw od wymienionego powyżej postanowienia. W jego uzasadnieniu wskazał, iż wnosił o zwolnienie z uiszczenia wpisu sądowego, a nie ustanowienia adwokata, jak to wskazano w postanowieniu z 25 maja 2009 r. Podkreślił, iż całą swoją sytuację opisał już w wezwaniu, a zażądanych przez sąd wyjaśnień i dokumentów nie nadesłał, ponieważ ich zdobycie było kosztowne. Skarżący podkreślił, że umorzenie rolnikowi 200 zł. wpisu sądowego nie powinno stanowić wielkiego uszczerbku dla budżetu państwa, biorąc pod uwagę, że obecnie umarza się wielomilionowe sumy na Skarb Państwa. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, co następuje. W myśl art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.; zwanej dalej "p.p.s.a.") – w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Skuteczne wniesienie sprzeciwu powoduje usunięcie z obrotu prawnego orzeczenia referendarza sądowego, tj. postanowienia z 25 maja 2009 r. Jest ono traktowane – pod względem skutków prawnych – jako nieistniejące. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. – przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym, w niniejszej sprawie zwolnienia z kosztów sądowych w części dotyczącej wpisu sądowego, następuje gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z brzmienia powołanego wyżej przepisu jednoznacznie wynika, że jedyną przesłanką przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym jest wykazanie przez wnioskodawcę niemożności poniesienia pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Oznacza to, że żadne inne przesłanki nie mogą stanowić postawy przyznania tego prawa, w szczególności nie mogą to być okoliczności nie związane z sytuacją materialną skarżącego. Ponadto z przepisu tego wynika, iż na takiej osobie ciąży obowiązek udowodnienia, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Stosownie zaś do art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy, jako odstępstwo od tej zasady, stanowiące przerzucenie kosztów na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 p.p.s.a. Jak się podkreśla w orzecznictwie NSA (por. postanowienie z 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04, nie pub.) ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie skarżącej. Podane w niniejszej sprawie w formularzu PPF dane obrazujące sytuację majątkową skarżącego uznane zostały za niewystarczające do tego, by poprzez ich rozważenie mogła zostać sformułowana ocena wypełnienia przesłanki wymienionej w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., polegającej na ustaleniu, że poniesienie przez skarżącego kosztów postępowania stanowiłoby uszczerbek utrzymania koniecznego dla niego i rodziny. Dlatego skarżący został wezwaniem z 28 kwietnia 2009 r. zobowiązany do przedłożenia dodatkowych informacji. Skarżący na powyższe wezwanie nie odpowiedział, również w sprzeciwie z 8 czerwca 2009 r. nie przybliżył opisu swojej sytuacji majątkowej, stwierdzając, że przedstawił wszystko w zeznaniu (formularzu PPF), a zdobycie żądnych w wezwaniu dokumentów było dla niego kosztowne. Mając na uwadze powyższe okoliczności, przyjąć trzeba, że skarżący we wniosku o przyznanie prawa pomocy nie przedstawił w sposób rzetelny swojej sytuacji majątkowej, co spowodowało, że rzeczywiste możliwości finansowe skarżącego pozostały w sprawie niewyjaśnione, pomimo że niewątpliwie mają one bezpośredni wpływ na ocenę rozważanej niemożności poniesienia przez niego kosztów postępowania sądowego. Podana przez Skarżącego przyczyna nieudzielania odpowiedzi na wezwanie Sądu z 28 kwietnia 2009 r. (za wysoki koszt uzyskania dokumentów) nie zasługuje na aprobatę, zważywszy, iż w wezwaniu tym, po pierwsze – nie żądano jedynie dokumentów ale także udzielenia pisemnych informacji (m.in. wyjaśnień co do wielkości nieruchomości, informacji o dopłatach, wysokości wydatków, oszczędności itp.), a po drugie – sporządzenie kserokopii dokumentów (takich jak zeznanie PIT, czy odcinek emerytury), które skarżący powinien posiadać, nie jest kosztowne, poza tym skarżący miał możliwość ich nadesłania do wglądu Sądu. W związku z tym, iż w przypadku przyznania prawa pomocy koszty udzielonej pomocy pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach szczególnie uzasadnionych, ograniczonych do sytuacji, gdy skarżący nie ma możliwości pokrycia tych kosztów z posiadanych dochodów lub z dochodów możliwych do osiągnięcia. Uchylenie się skarżącego od obowiązku wykazania, że znajdują się w takiej właśnie sytuacji nie może zostać zaakceptowane, a zatem nie może prowadzić do wydania orzeczenia zgodnego ze złożonym żądaniem, albowiem oznaczałoby to oparcie się przy orzekaniu w przedmiocie rozdysponowania środków publicznych na fragmentarycznym stanie faktycznym, wybiórczo (korzystnie) zaprezentowanym przez podmiot składający wniosek o przyznanie prawa pomocy. Sąd nie miał możliwości porównania wysokości obciążeń finansowych z jakimi skarżący winien się liczyć w postępowaniu sądowym z jego rzeczywistymi możliwościami płatniczymi. W tym stanie rzeczy uznać należy, iż skarżący nie wykazał, że zachodzą przesłanki do zastosowania wobec niego prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie. Mając na uwadze powyższe, działając na podstawie art. 260 w związku z art. 245 § 1 i 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., Sąd orzekł, jak w sentencji