V SA/Wa 3536/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA - Krystyna Madalińska-Urbaniak (spr.), Sędzia WSA - Irena Jakubiec-Kudiura, Sędzia WSA - Beata Blankiewicz-Wóltańska, Protokolant - ref. staż. Justyna Gadzialska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 kwietnia 2015 r. sprawy ze skargi M.G. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] października 2014 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia zdrowotne 1) uchyla zaskarżoną decyzję, 2) zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz M.G. kwotę 240 zł (słownie: dwieście czterdzieści złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej w niniejszej sprawie jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ,,ZUS") z dnia [...] października 2014 r. nr [...], utrzymująca w mocy decyzję z dnia [...] września 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne. Rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym. Wnioskiem z dnia [...] stycznia 2013 r. M.G. (dalej: "Skarżąca") zwróciła się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych [...] Oddział w W. o umorzenie należności z tytułu zaległych składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres od 12.2002 r. do 09.2011 r. Zaległości w opłacaniu przedmiotowych składek powstały w związku z prowadzoną przez nią działalnością gospodarczą [...]. Uzasadniając wniosek Skarżąca powołała się na trudną sytuację rodzinną, materialną i zdrowotną. Wskazała, iż od czasu udaru mózgu jej męża, utrzymywała całą rodzinę (dwójka dzieci i chory mąż). Znaczne trudności dotknęły ją także z uwagi na poważną chorobę córki, jak również własne problemy zdrowotne. W dodatkowych wyjaśnieniach wskazała, że jej problemy ze zdrowiem trwają od momentu operacji onkologicznej. Decyzją z dnia [...] czerwca 2013 r. ZUS odmówił umorzenia należności z tytułu zaległych składek na ubezpieczenie zdrowotne oraz odsetek za zwłokę w zapłacie tych należności. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia ZUS przedstawił stan faktyczny oraz treść mających w sprawie zastosowanie przepisów prawa. Oceniając sytuację Skarżącej ustalił, że uzyskuje ona z tytułu emerytury dochód miesięczny w kwocie 825,80 zł netto, natomiast jej mąż, także z tytułu emerytury, uzyskuje dochód w wysokości 1.726,64 zł (netto). Ustalono także, że Skarżąca posiada mieszkanie własnościowe o powierzchni 53 m2 w W. Reasumując organ uznał, iż istnieje szansa na odzyskanie w całości należności z tytułu nieopłaconych składek w systemie ratalnym, przy określeniu rat w różnych wysokościach dogodnych do wpłaty. Pismem z dnia [...] lipca 2013 r. M.G. zwróciła się do ZUS o ponowne rozpatrzenie jej sprawy. Decyzji wydanej w I instancji zarzuciła naruszenie art. 107 § 3 kpa, poprzez niewskazanie przyczyn dla których organ odmówił wiarygodności i mocy dowodowej dowodom przedstawionym na okoliczność ciężkiej sytuacji życiowej, osobistej i materialnej. W uzasadnieniu argumentowała, że organ całkowicie pominął okoliczność przebytej w ostatnim czasie choroby nowotworowej Skarżącej, co wiązało się i nadal wiążę się ze znacznymi kosztami oraz szeregiem negatywnych konsekwencji w postaci załamania nerwowego i ogólnego załamania zdrowia. Odnosząc się do powoływanej przez organ okoliczności posiadania samochodu wskazała, iż pojazd ten jest niezbędny dla rehabilitacji jej męża. Skarżąca przedstawiła dalsze informacje oraz zaświadczenia odnoszące się do jej stanu zdrowia. Do pisma załączyła bezterminową kartę parkingową A.G. jako osoby niepełnosprawnej. Decyzją z dnia [...] września 2003 r. nr [...], ZUS ponownie rozpoznając sprawę uchylił wydaną w I instancji decyzję w części odmawiającej umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek za okres od czerwca 2003 r. do sierpnia 2003 r. i utrzymał decyzję w pozostałej części. Wyjaśniając motywy wydanej decyzji organ II instancji wskazał, iż brak jest podstaw do uwzględnienia złożonego wniosku ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną Skarżącej, bowiem dochód na jednego członka rodziny przewyższa minimum socjalne ustalone na podstawie danych Głównego Urzędu Statystycznego. W ocenie organu nie można również stwierdzić, iż choroba wnioskodawczyni lub też konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawia ją możliwości opłacenia przedmiotowej należności choćby w postaci układu ratalnego. Podkreślono przy tym, iż pomimo problemów zdrowotnych zarówno wnioskodawczyni, jak i jej mąż nie posiadają orzeczenia lekarskiego o stopniu niepełnosprawności, a uzyskiwany z tytułu emerytur dochód jest niezależny od stanu ich zdrowia. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Skarżąca zarzucając, iż organ administracyjny dokonał nieprawidłowych ustaleń faktycznych, ponieważ pominął okoliczność wydania decyzji rentowej dotyczącej stopnia niepełnosprawności jej męża, wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 30 maja 2014 r. sygn. akt V SA/Wa 2568/13 uchylił zaskarżoną decyzję z powodu wydania jej z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd wskazał, że w rozważaniach organu zabrakło odniesienia do stanu zdrowia Skarżącej oraz jej męża, a więc należytego zbadania przesłanek określonych treścią § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), dalej: "rozporządzenie". Organ administracyjny ustalił, iż Skarżąca poważnie choruje od roku 2012, a jej mąż w roku 1994 przeszedł udar mózgu skutkujący trwałym niedowładem prawostronnym, afazją ruchową, zaburzeniami pamięci i mowy, jednakże poza wyliczeniem tych okoliczności w żadnym stopniu nie dokonał ich oceny. Sąd wskazał, że wyliczenia bardzo poważnych schorzeń przy jednoczesnym komentarzu, iż z uwagi na stały dochód pozostają one bez znaczenia dla oceny wniosku nie sposób uznać za pełne wyjaśnienie sprawy. Takie twierdzenie organu stanowiło o dowolności podjętej oceny, całkowicie sprzecznej z dopuszczalnym kryterium uznaniowości opinii organu. Jeśli – zgodnie z ustaleniami organu - Skarżąca oraz jej mąż cierpią na jedne z najpoważniejszych chorób znanych we współczesnej medycynie (nowotwór, następstwa udaru mózgu), to nie można tych okoliczności odnieść wyłącznie do kryterium stabilności dochodu. W kontekście powoływanego rozporządzenia MGPiPS regulującego zasady umarzania należności uznać trzeba, iż organ w ogóle nie dokonał oceny przesłanek z § 3 ust. 1 pkt 3) rozporządzenia. Odnosząc się do wskazywanej przez ZUS okoliczności braku orzeczenia lekarskiego o stopniu niepełnosprawności wnioskodawcy lub jego rodziny Sąd wskazał, iż organ dokonał błędnej oceny materiału dowodowego oraz zaniechał należytych ustaleń, co do stanu faktycznego w tym zakresie. Z jednej strony przyjął bowiem do materiału dowodowego zebranego w sprawie liczną dokumentację medyczną, a jednocześnie uznał, że brak jest dowodów wskazujących na niepełnosprawność wnioskodawczyni lub jej męża. Przyjęcie do materiału dowodowego - poza licznymi dokumentami wykazującymi powoływane przez Skarżącą schorzenia - kserokopii karty parkingowej osoby niepełnosprawnej (męża Skarżącej) pozostało, zdaniem Sądu, w jaskrawej sprzeczności z powoływanym twierdzeniem ZUS o braku dowodu dotyczącego stopnia niepełnosprawności. Nie powinno ulegać wątpliwości organu, iż bezterminowa karta parkingowa osoby niepełnosprawnej potwierdza twierdzenia Skarżącej dotyczące niepełnosprawności jej męża, a co za tym wskazujące na potrzebę sprawowania nad nim opieki. Organ w przypadku ewentualnych wątpliwości, co do omawianych okoliczności winien podjąć działania zmierzające do szczegółowego wyjaśnienia zwracając się np. o wskazanie podstawy (powodów) uzyskania karty parkingowej osoby niepełnosprawnej. Sąd stwierdził, iż organ, wbrew obowiązkowi wynikającemu z art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., nie rozpatrzył w sposób wyczerpujący zebranego w sprawie materiału dowodowego oraz nie dokonał prawidłowej oceny przesłanek określonych treścią przepisu § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia. Ocena organu sprowadzająca się do szczegółowego przedstawiania okoliczności faktycznych sprawy bez rozważenia tych ustaleń w kontekście przesłanek powoływanego przepisu była nieprawidłowa. Niezasadnie lub co najmniej przedwcześnie organ stwierdził, że brak jest informacji o stopniu niepełnosprawności męża Skarżącej uznając, iż okoliczność ta nie ma wpływu na ocenę wniosku. Sąd podkreślił, że organ nie zwrócił się do Skarżącej o konkretne informację w tej sprawie oraz pominął w swoich rozważaniach (choć zawarł w ustaleniach faktycznych) okoliczność posiadania przez męża Skarżącej karty parkingowej osoby niepełnosprawnej. Wskazać należy, iż zgodnie z ustawą Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2009 r. Nr 97 poz. 802) kartę parkingową można otrzymać na podstawie orzeczeń wydawanych przez Miejski Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności, to jest na podstawie orzeczenia o niepełnosprawności, bądź orzeczenia o niepełnosprawności, lub orzeczenia o wskazaniach do ulg i uprawnień. Ponownie orzekając w sprawie po wydaniu wyroku, ZUS utrzymał w mocy decyzję z 11 września 2014 r. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia ponownie przedstawił stan faktyczny oraz treść mających w sprawie zastosowanie przepisów prawa. Uzasadniając odmowę uwzględnienia wniosku organ wskazał, że zarówno Skarżąca jak i jej mąż osiągają dochód z pobieranych świadczeń emerytalnych. W stosunku do zadłużenia figurującego na koncie Skarżącej w ZUS nie było wszczęte postępowanie egzekucyjne, a więc nie można stwierdzić, że w trakcie prowadzenia egzekucji nie uzyska się kwot na pokrycie zadłużenia. Ponadto organ stwierdził, że Skarżąca wprawdzie zaprzestała wykonywać pozarolniczą działalności [...] września 2011 r., ale obecnie zarówno Skarżąca jak i jej mąż uzyskują dochód z tytułu pobieranych świadczeń emerytalnych w łącznej kwocie 2.624,52 zł netto, a więc w kwocie wyższej od minimum socjalnego, które wyniosło. dla dwuosobowego gospodarstwa emeryckiego w czerwcu 2014 r. – 1.789,76 zł. W ocenie organu nie można stwierdzić, iż choroba Skarżącej lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawia możliwości opłacenie należności. Stwierdził, że dochód małżonków jest stały i nie jest uzależniony od ich stanu zdrowia, pomimo posiadanego przez męża orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz. U. z 2014 r., poz. 1647) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej: "p.p.s.a."), sprowadzają się do kontroli zgodności zaskarżonej decyzji pod względem jej zgodności z prawem, to znaczy ustalenia, czy organ orzekający w sprawie prawidłowo zinterpretował i zastosował przepisy prawa w odniesieniu do właściwie ustalonego stanu faktycznego. W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarga M.G. jest zasadna bowiem zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem przepisów postępowania w stopniu dającym podstawę do jej uchylenia. Kluczowe znaczenie dla oceny zaskarżonej decyzji miało ustalenie, czy ZUS orzekając ponownie, po wyroku WSA w Warszawie z 30 maja 2014 r. sygn. akt V SA/Wa 2568/13 zastosował się do zaleceń i oceny prawnej zawartych w tym wyroku. Należy przypomnieć, że zgodnie z art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia. Stosownie do art. 170 p.p.s.a. orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i Sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. W wyroku z 30 maja 2014 r. sygn. akt V SA/Wa 2568/13 Sąd stwierdził, że oceniając zasadność wniosku o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne organ pominął w swoich rozważaniach wskazywane przez Skarżącą okoliczności dotyczące stanu zdrowia członków rodziny, szczególnie Skarżącej oraz jej męża. W ocenie Sądu nie można było uznać za wystarczające rozważenie wskazywanych okoliczności, jedynie poprzez ich powołanie w uzasadnieniu decyzji oraz wniosek, że z uwagi na stały dochód członków rodziny okoliczności te nie mogą wpłynąć na wynik sprawy. W kontekście powoływanego rozporządzenia MGPiPS regulującego zasady umarzania wnioskowanych należności Sąd stwierdził, że organ w ogóle nie dokonał oceny przesłanek z § 3 ust. 1 pkt 3) rozporządzenia. Ponadto w ocenie Sądu organ dokonał błędnej oceny materiału dowodowego oraz zaniechał należytych ustaleń co do stanu faktycznego w zakresie powoływanej przez Skarżącą niepełnosprawności męża. Sąd wskazał, że niezasadnie lub co najmniej przedwcześnie organ stwierdził, że brak jest informacji o stopniu niepełnosprawności męża Skarżącej uznając, iż okoliczność ta nie ma wpływu na ocenę wniosku, pomimo że organ nie zwrócił się do Skarżącej o konkretne informację w tej sprawie oraz pominął w swoich rozważaniach (choć zwarł w ustaleniach faktycznych) okoliczność posiadania przez męża Skarżącej karty parkingowej osoby niepełnosprawnej. Sąd stwierdził, iż organ, wbrew obowiązkowi wynikającemu z art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., nie rozpatrzył w sposób wyczerpujący zebranego w sprawie materiału dowodowego oraz nie dokonał prawidłowej oceny przesłanek określonych treścią przepisu § 3 ust. 1 pkt 3) rozporządzenia. Sąd wskazał, że organ ponownie rozpoznając sprawę, ma obowiązek ocenić wniosek Skarżącej w kontekście powołanych przez Sąd okoliczności tj. mając na uwadze poważne choroby Skarżącej i jej męża, wyjaśniając przy tym kwestię wpływu niepełnosprawności na ogólną sytuację rodziny, w tym sytuację finansową oraz jej potrzeby. Tymczasem w decyzji wydanej po ponownym rozpoznaniu sprawy w związku z orzeczeniem Sądu z dnia z 30 maja 2014 r. sygn. akt V SA/Wa 2568/13 ZUS ponownie przedstawił stan faktyczny oraz treść mających w sprawie zastosowanie przepisów prawa oraz stwierdził, że powołane we wniosku argumenty oraz zgromadzone w sprawie dokumenty nie stanowią podstawy do umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek w oparciu o obowiązujące przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Organ ponownie wskazał, że Skarżąca wraz z mężem uzyskują stałe dochody z tytułu świadczeń emerytalnych w łącznej kwocie 2 624,52 zł netto, a więc wyższej od minimum socjalnego. Uznał, że nie można stwierdzić, iż choroba Skarżącej lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawia możliwości opłacenie należności chociażby w formie układu ratalnego. Pomimo posiadanego przez męża Skarżącej orzeczenia o stopniu niepełnosprawności wydanego przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności przy Starostwie Powiatu W., dochód rodziny jest stały i nie jest uzależniony od stanu zdrowia Skarżącej oraz jej małżonka. Oceniając zaskarżoną decyzję w świetle realizacji przez organ wytycznych Sądu wyeksponowanych w wyroku z dnia z 30 maja 2014 r. sygn. akt V SA/Wa 2568/13, do wykonania których organ był zobowiązany w związku z treścią art. 153 oraz art. 170 p.p.s.a. stwierdzić należy, że organ z żadnym stopniu nie wywiązał się z tego obowiązku. Organ nie ocenił wniosku w kontekście wskazanych przez Sąd okoliczności tj. poważnych dolegliwości zdrowotnych Skarżącej i jej męża oraz wpływu niepełnosprawności męża na ogólną sytuację i potrzeby rodziny. Obowiązek rozważenia tych okoliczności wynikał wprost ze wskazań co do dalszego postępowania, wyrażonych w wyroku z 30 maja 2014 r. sygn. akt V SA/Wa 2568/13. Podkreślić stanowczo należy, że za realizację tego obowiązku nie można uznać jedynie wskazania przez organ w decyzji na problemy zdrowotne Skarżącej i jej męża i bezpośrednie wyprowadzenie z powołanych okoliczności wniosku, że choroba Skarżącej, konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, nie pozbawia możliwości opłacenie należności chociażby w formie układu ratalnego, a orzeczenie o stopniu niepełnosprawności nie wpływa na dochód rodziny (dochód jest stały) i nie jest uzależniony od stanu zdrowia. Z uzasadnienia decyzji nie wynika, jakie przesłanki doprowadziły organ do wskazanych konstatacji. W ocenie Sądu organ ponownie w nie dokonał oceny przesłanek z § 3 ust. 1 pkt 3) rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Warto w tym miejscu odwołać się do uzasadnienia wyroku Sądu z dnia 28 listopada 2013 r. w zakresie, jakim Sąd wskazał, że nie sposób uznać za pełne wyjaśnienie sprawy przez organ, wyliczenia bardzo poważnych schorzeń przy jednoczesnym komentarzu, iż z uwagi na stały dochód pozostają one bez znaczenia dla oceny wniosku. Kryterium stabilności dochodu nie może stanowić jedynego wyznacznika odmowy uwzględnienia wniosku. Powtórzyć należy, że organ powinien, po dokładnym wyjaśnieniu stanu faktycznego sprawy, rozważyć i wyważyć interes społeczny i słuszny interes strony, przy czym analizując "słuszny interes strony" należy uwzględnić także sytuację ekonomiczną strony, w tym nie tylko wysokość dochodów, ale również zakres wydatków. W świetle powyższego należało przyjąć, że postępowanie organu było niezgodne nie tylko z art. 153 p.p.s.a., lecz również z art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., bowiem organ nie rozpatrzył w sposób wyczerpujący zebranego w sprawie materiału dowodowego oraz nie dokonał prawidłowej oceny przesłanek określonych treścią przepisu § 3 ust. 1 pkt 3) rozporządzenia. Ocena organu sprowadzająca się do szczegółowego przedstawiania okoliczności faktycznych sprawy bez rozważenia tych ustaleń w kontekście przesłanek powoływanego przepisu jest nieprawidłowa. Ponownie rozpatrując sprawę ZUS zobligowany będzie do uwzględnienia oceny prawnej wyrażonej w niniejszym wyroku oraz do przeprowadzenia postępowania z poszanowaniem powyższych przepisów k.p.a. oraz art. 153 p.p.s.a. i art. 170 p.p.s.a. Ustalenia organu i analiza odnosząca się do spornej w sprawie okoliczności powinny znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji, które powinno być sporządzone zgodnie z wymogami art. 107 § 3 k.p.a. Uwzględniając stwierdzone naruszenia prawa Sąd orzekł - na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. - jak w sentencji wyroku.