V SA/Wa 3565/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący – sędzia WSA Monika Kramek po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 25 marca 2025 r. sprawy ze skargi (...) Okręgowej Izby Aptekarskiej w P. na decyzję Głównego Inspektora Farmaceutycznego z dnia 10 października 2024 r. nr POD.503.125.2022.SK.4 w przedmiocie uchylenia decyzji i umorzenia postępowania pierwszej instancji postanawia: 1) odrzucić skargę; 2) zwrócić (...) Okręgowej Izby Aptekarskiej w P. kwotę 1 000 zł (tysiąc złotych) uiszczoną tytułem wpisu od skargi, wpisaną do rejestru opłat sądowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie w dniu 18 listopada 2024 r., pod poz. 37988. Na podstawie zarządzenia z 18 grudnia 2024 r. wezwano pełnomocnika strony skarżącej do usunięcia braku formalnego skargi w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia skargi poprzez złożenie pełnomocnictwa procesowego do reprezentowania strony skarżącej przed sądami administracyjnymi, w oryginale bądź uwierzytelnionej kopii. Wezwanie z 31 stycznia 2025 r. do usunięcia braku formalnego skargi zostało przesłane na wskazany w skardze adres i doręczone pełnomocnikowi strony skarżącej w dniu 5 lutego 2025 r. (zwrotne potwierdzenie odbioru na k. 34 akt sądowych), mimo tego brak formalny skargi nie został usunięty w ustawowym terminie do 12 lutego 2025 r. Zgodnie z art. 28 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 i 1685; dalej zwanej "p.p.s.a.") osoby prawne oraz jednostki organizacyjne mające zdolność sądową dokonują czynności w postępowaniu przez organy albo osoby uprawnione do działania w ich imieniu. Stosownie do art. 29 p.p.s.a. organ osoby prawnej ma obowiązek wykazania swojego umocowania dokumentem przy pierwszej czynności w postępowaniu. W myśl art. 34 p.p.s.a. strony i ich organy lub przedstawiciele ustawowi mogą działać przed sądem osobiście lub przez pełnomocników, zaś zgodnie z art. 37 § 1 p.p.s.a. pełnomocnik obowiązany jest przy pierwszej czynności procesowej dołączyć do akt sprawy pełnomocnictwo z podpisem mocodawcy lub wierzytelny odpis pełnomocnictwa. Adwokat, radca prawny, rzecznik patentowy, a także doradca podatkowy mogą sami uwierzytelnić odpis udzielonego im pełnomocnictwa oraz odpisy innych dokumentów wykazujących ich umocowanie. Sąd może w razie wątpliwości zażądać urzędowego poświadczenia podpisu strony. Jak stanowi art. 57 § 1 p.p.s.a. skarga powinna czynić zadość wymaganiom pisma w postępowaniu sądowym. Wymagania te zostały określone m.in. w art. 46 § 3 p.p.s.a., zgodnie z którym do pisma należy dołączyć pełnomocnictwo lub jego wierzytelny odpis, jeżeli pismo wnosi pełnomocnik, który w danej sprawie nie złożył jeszcze tych dokumentów przed sądem. Z piśmiennictwa oraz utrwalonego już stanowiska sądów administracyjnych wynika, że pojęcie pełnomocnictwa należy rozumieć całościowo – jako komplet dokumentów niezbędnych do wykazania umocowania pełnomocnika do działania za mocodawcę (por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 maja 2009 r. o sygn. akt I GSK 608/08 – treść tego, jak i dalej powoływanych orzeczeń jest dostępna w centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie internetowej https://orzeczenia.nsa.gov.pl/). W przypadku złożenia skargi przez pełnomocnika działającego w imieniu osoby prawnej, pełnomocnik jest obowiązany oprócz pełnomocnictwa dołączyć dokument wykazujący umocowanie osób upoważnionych do działania w imieniu tej osoby prawnej. Zgodnie z art. 49 § 1 p.p.s.a. jeżeli pismo strony nie może otrzymać prawidłowego biegu wskutek niezachowania warunków formalnych, przewodniczący wzywa stronę o jego uzupełnienie lub poprawienie w terminie siedmiu dni pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania, chyba że ustawa stanowi inaczej. Z art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. wynika, że uzupełnienie braków formalnych skargi następuje pod rygorem jej odrzucenia, a nie pozostawienia bez rozpoznania. Skarga złożona w niniejszej sprawie została podpisana przez radcę prawnego, który wskazał, że działa w imieniu strony skarżącej. Jak wskazano wyżej, niezałączenie dokumentu pełnomocnictwa procesowego – jest brakiem formalnym skargi. W takiej sytuacji Przewodniczący Wydziału wezwał pełnomocnika strony skarżącej do złożenia pełnomocnictwa procesowego. W wezwaniu jednoznacznie stwierdzono, że wskazany brak formalny ma być usunięty w terminie 7 dni (który wynika z art. 49 § 1 p.p.s.a.), i że nieusunięcie braku formalnego skargi w tym terminie spowoduje odrzucenie skargi na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. Sąd stwierdza, że w wynikającym z ustawy terminie (7 dni od doręczenia wezwania) nie został uzupełniony stwierdzony brak formalny skargi. W ocenie Sądu, odrzucenie skargi z powodu nieuzupełnienia wspomnianego braku formalnego skargi – mimo dotkliwości takiego rozstrzygnięcia – nie narusza zasady prawa do sądu oraz zasady proporcjonalności wyrażonej w art. 31 ust. 3 Konstytucji RP. W orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego przyjmuje się, że na treść prawa do sądu, wyrażoną w art. 45 ust. 1 Konstytucji składa się w szczególności: prawo dostępu do sądu (prawo uruchomienia procedury przed sądem jako organem o określonej charakterystyce – niezależnym, bezstronnym i niezawisłym), prawo do odpowiedniego ukształtowania procedury sądowej, zgodnie z wymogami sprawiedliwości i jawności, prawo do wyroku sądowego, a zatem prawo do uzyskania wiążącego rozstrzygnięcia danej sprawy przez sąd oraz prawo do odpowiedniego ukształtowania ustroju i pozycji organów rozpoznających sprawy (...). Zasada sprawiedliwości proceduralnej nie ma jednak charakteru absolutnego i może podlegać ograniczeniom, które wyczerpująco określa art. 31 ust. 3 Konstytucji. Granice ingerencji w konstytucyjne prawa i wolności wyznacza zasada proporcjonalności oraz koncepcja istoty poszczególnych praw i wolności. Ustawodawca dysponuje stosunkowo szerokim zakresem swobody kształtowania procedur sądowych, w tym ustanawiania wymogów formalnych, które zmierzają do uproszczenia czy przyspieszenia procedur. W orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego zwraca się uwagę, że formalizm procesowy jest nieodzownym elementem sprawnego i rzetelnego postępowania, koniecznym ze względu na inne wartości powszechnie szanowane w państwie prawnym, jak w szczególności bezpieczeństwo prawne, zasada legalizmu czy zaufanie do prawa (por. wyrok z 10 maja 2000 r. o sygn. K 21/99, OTK ZU nr 4/2000, poz. 109). Należy podzielić stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażone w uzasadnieniu uchwały z 18 grudnia 2013 r. o sygn. akt I OPS 13/13, że prawo do sprawiedliwego procesu sądowego, będące elementem prawa do sądu, gwarantuje stronom postępowania możliwość korzystania z praw i gwarancji procesowych oraz rzetelne i merytoryczne rozpatrzenie sprawy. Minimalne wymogi w zakresie rzetelnej procedury wyznacza z jednej strony nakaz podmiotowego, a nie przedmiotowego traktowania uczestników postępowania, z drugiej zaś – zakaz arbitralnego działania sądu. Sformalizowanie postępowania, chociaż nakłada na strony obowiązek dokonywania czynności w postępowaniu sądowoadministracyjnym w określonej formie i terminach to odgrywa także pozytywną rolę, gdyż pozwala oddzielić poszczególne czynności w postępowaniu, wskazać ich kolejność i sposób podejmowania. Naczelny Sąd Administracyjny zauważył, że uporządkowana procedura gwarantuje uczestnikom postępowania pewność prawa i jego przewidywalność. Przepisy formalne zapewniają bezpieczeństwo prawne i przejrzystość postępowania. Pełnią one funkcję ochronną dla wszystkich uczestników postępowania, zapewniają bezstronność osiąganą przez jednakowe wymagania formalne stawiane obu stronom procesu. Obowiązek dopełnienia wymagań formalnych przez stronę, które nie są nadmierne i służą celom postępowania sądowego, nie może być postrzegany jako ograniczenie prawa do sądu.". W wyroku z 8 kwietnia 2014 r. (o sygn. SK 22/11; publ. OTK-A 2014/4/37) Trybunał Konstytucyjny wyraźnie stwierdził, że postanowienia Konstytucji nie wykluczają ustanowienia określonych wymogów formalnych, zmierzających do przyspieszenia postępowania, a formalizm procesowy – sam w sobie – jest niezbędny w demokratycznym państwie prawnym dla zapewnienia sprawności i rzetelności postępowania, ponieważ brak rygorów formalnych niechybnie prowadziłby do arbitralności rozstrzygnięć i destrukcji wymiaru sprawiedliwości. Podkreślenia wymaga, że stwierdzenie ww. braku formalnego skargi nie skutkowało "automatycznym" odrzuceniem skargi; pełnomocnik strony skarżącej został bowiem wezwany do usunięcia tego braku, a odrzucenie skargi było skutkiem niewykonania tego wezwania. W tym miejscu należy dodatkowo podkreślić, że wobec występowania profesjonalnego pełnomocnika, lecz niewykazanie dokumentem pełnomocnictwa procesowego do reprezentowania strony skarżącej przed sądami administracyjnymi, tut. Sąd nie ma podstaw prawnych, aby skierować wezwanie do usunięcia ww. braku skargi do strony skarżącej. Skoro skarga została sporządzona i wniesiona przez profesjonalnego pełnomocnika w osobie radcy prawnego, który wskazał w skardze, że zastępuje stronę skarżącą, to Sąd, w świetle art. 28 § 1, art. 29, art. 34 i art. 37 § 1 w zw. z 49 w zw. z art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. prawidłowo wezwał pełnomocnika do złożenia pełnomocnictwa procesowego do reprezentowania strony skarżącej przed sądami administracyjnymi, i nie był zobowiązany, z uwagi na nieusunięcie przez niego w wyznaczonym terminie braku formalnego skargi, do pominięcia tego pełnomocnika i wzywania samej strony skarżącej do podpisania skargi. Wezwanie strony skarżącej do podpisania skargi osobiście przez osobę upoważnioną do działania imieniem strony skarżącej prowadziłoby do uprzywilejowania stron korzystających z usług profesjonalnych pełnomocników względem stron, które z takiej możliwości nie korzystają. W przypadku stron, które występują przed sądem administracyjnym bez pełnomocnika profesjonalnego, skarga, której brak formalny (np. w postaci braku podpisu pod skargą) nie zostanie uzupełniony w wyznaczonym terminie, zostanie odrzucona na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. bez ponownego wezwania. Posiadanie profesjonalnego pełnomocnika ma być dla strony korzyścią ze względu na posiadaną przez tego pełnomocnika wiedzę i doświadczenie zawodowe, a nie dlatego, że stwarza dla sądu dodatkowe obowiązki względem obowiązków wobec stron, które takiego pełnomocnika nie mają (zob. postanowienie NSA z 5 lipca 2022 r. o sygn. akt II OZ 403/22 oraz postanowienia z 23 maja 2017 r. o sygn. akt II GZ 367/17 i z 28 lipca 2021 r. o sygn. akt II OZ 422/21). Sąd w niniejszej sprawie nie podziela odmiennych poglądów wyrażonych w części orzeczeń Naczelnego Sądu Administracyjnego, według których jeżeli osoba, która powołując się na udzielone jej pełnomocnictwo, sporządziła i podpisała skargę, a pełnomocnictwa tego w wyznaczonym przez sąd terminie nie przedstawiła, to zachodzi sytuacja braku podpisania skargi, skutkująca obowiązkiem sądu wezwania strony do podpisania skargi. Sąd nie ma kompetencji do uznania, że nieuzupełniony istotny brak formalny skargi (jakim jest brak pełnomocnictwa procesowego do reprezentowania strony skarżącej przed sądami administracyjnymi) może stać się innego rodzaju brakiem formalnym (brakiem podpisu strony pod skargą), który w dalszym ciągu podlegałby uzupełnieniu. Odrzucenie skargi w realiach niniejszej sprawy przez Sąd nie może być utożsamione z odebraniem stronie skarżącej prawa do sądu. Możliwość merytorycznego rozpoznania sprawy uzależniona jest od dopuszczalności skargi, a więc m.in. spełnienia warunków formalnych skargi, dlatego sam wzgląd na konstytucyjne prawo do sądu nie może uzasadniać konwersji jednego braku formalnego w inny, skoro wezwanie do usunięcia braku formalnego zostało sformułowane w sposób czytelny wraz z określeniem skutku uchybienia ustawowemu terminowi. Wyłącznie wadliwa czynność procesowa profesjonalnego pełnomocnika strony w zakresie uzupełnienia braku skargi w postaci wykazania przez pełnomocnika procesowego prawa do reprezentowania strony skarżącej przed sądami administracyjnymi doprowadziła do odrzucenia skargi. Ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika powinno być gwarancją dla strony, że będzie należycie reprezentowana w toczącym się postępowaniu. Za błędy i zaniechania pełnomocnika ustanowionego w sprawie odpowiedzialność ponosi jego mocodawca. Mocodawca, w tym przypadku strona skarżąca, ponosi więc ryzyko ujemnych skutków niestarannego zachowania się swego pełnomocnika. Należy też zauważyć, że ciężar nałożony na stronę postępowania przed sądem administracyjnym w postaci obowiązku wykazania prawa do reprezentowania strony skarżącej przed sądami administracyjnymi nie jest nadmierny. W tych okolicznościach nie sposób uznać, że w sprawie doszło do naruszenia prawa do sądu (por. postanowienie NSA z 17 sierpnia 2022 r. o sygn. akt II OZ 436/22). Wobec powyższego, prawidłowo Sąd skierował wezwanie do pełnomocnika o uzupełnienie braku formalnego skargi jw. i po bezskutecznym upływie terminu do wykonania wezwania, obowiązany jest skargę odrzucić, nie wzywając uprzednio strony skarżącej do podpisania skargi (por. orzeczenia NSA: z 25 października 2010 r. o sygn. akt I FSK 916/10; z 13 marca 2012 r. o sygn. akt I FSK 628/11; z 11 lutego 2014 r. o sygn. akt II GSK 138/14; z 12 czerwca 2014 r. o sygn. akt I FSK 426/14; z 22 maja 2014 r. o sygn. akt I FSK 490/14; z 14 października 2014 r. o sygn. akt II GSK 2009/14; z 17 listopada 2014 r. o sygn. akt I FSK 1505/14; z 17 listopada 2014 r. o sygn. akt I FSK 1509/14; z 22 kwietnia 2015 r. o sygn. akt II OSK 825/15; z 7 czerwca 2016 r. o sygn. akt II GZ 553/16; z 24 stycznia 2017 r. o sygn. akt I OSK 2110/16; z 23 marca 2017 r. o sygn. akt II GZ 205/17; z 30 marca 2017 r. o sygn. akt II GZ 233/17; z 9 lutego 2018 r. o sygn. akt I OZ 103/18; z 9 października 2018 r. o sygn. akt I OZ 906/18; z 27 lutego 2019 r. o sygn. akt I OZ 156/19, z 25 sierpnia 2021 r. o sygn. akt I FZ 89/21; z 26 kwietnia 2022 r. o sygn. akt I OZ 128/22; z 29 czerwca 2022 r. o sygn. akt I GZ 209/22; z 17 stycznia 2024 r. o sygn. akt II OZ 1/24; z 18 lipca 2024 r. o sygn. akt I OZ 376/24). W tej sytuacji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zobowiązany był skargę odrzucić, o czym orzekł – na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 i § 3 p.p.s.a. – w punkcie 1 sentencji postanowienia. Stosownie zaś do treści przepisu art. 232 § 1 pkt 1 p.p.s.a., sąd z urzędu zwraca stronie cały uiszczony wpis od pisma odrzuconego lub cofniętego. W myśl § 2 cyt. przepisu postanowienie w przedmiocie zwrotu wpisu może być wydane na posiedzeniu niejawnym. Mając to ma uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowił, jak w punkcie 2 sentencji postanowienia.