V SA/Wa 3576/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący – Sędzia WSA Krystyna Madalińska-Urbaniak po rozpoznaniu w dniu 10 sierpnia 2017r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego w sprawie ze skargi J.K. na decyzję Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji z dnia ... czerwca 2015 r. nr ... w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości z tytułu opłat abonamentowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego. J.K. wniósł skargę na decyzję Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji z [...] czerwca 2015 r. nr [...], w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości z tytułu opłat abonamentowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 12 października 2016r. oddalił skargę. J.K. w terminie do wniesienia skargi kasacyjnej złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego. W uzasadnieniu powyższego wniosku wnioskodawca podał, iż gospodarstwo domowe prowadzi z żoną, nie posiada nieruchomości, zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. W rubryce nr 10 formularza oświadczył, iż osiąga dochody z tytułu emerytury (2.711,45 zł) i umowy zlecenia (1.641,94 zł), a jego żona otrzymuje świadczenie emerytalne w wysokości 1.442,64 zł miesięcznie. Wnioskodawca przedstawił również miesięczne wydatki swoje i żony, na które składają się: kredyty i pożyczki, w tym karty kredytowe (3.273,89 zł), czynsz najmu (278,32 zł), media (478 zł), opał (160 zł), koszty leczenia (250 zł), ubezpieczenie (146,10 zł). Skarżący podniósł ponadto, iż wraz z żoną znaleźli się w "spirali zadłużenia". Wskazał, iż jest inwalidą, nie jest w stanie przemieszczać się między miejscem zamieszkania a W. Celem doprecyzowania sytuacji majątkowej wnioskodawcy, pismem z 7 lutego 2017r. (odebranym w dniu 13 lutego 2017r. k. 113 akt sądowych) wezwano go wezwano go do udzielenia dodatkowych informacji oraz złożenia określonych dokumentów. W odpowiedzi na powyższe wezwanie wnioskodawca wyjaśnił, że nie posiadają z żoną jakichkolwiek zasobów pieniężnych, majątku i nie korzystają w pomocy opieki społecznej. Rodzina i osoby trzeci udzielają im wsparcia w organizacji życia codziennego i załatwianiu niezbędnych spraw, ale małżonkowie nie otrzymują od tych osób pomocy finansowej. Wnioskodawca wymienił również koszty miesięcznego utrzymania i wyjaśnił, że nie przedstawia wszystkich wskazanych w wezwaniu dokumentów z uwagi na krótki termin określony w wezwaniu i ciężką chorobę żony. Ponadto wyjaśnił, że nie może wskazać dochodu uzyskanego w 2016 r., ponieważ nie otrzymał jeszcze wszystkich rozliczeń niezbędnych do złożenia zeznania podatkowego. Skarżący nadesłał wyciągi z rachunków bankowych: własnego oraz żony, zeznania podatkowe PIT-37 za lata 2014-2015, decyzje w sprawie waloryzacji emerytur w 2016r. oraz orzeczenie o stopniu niepełnosprawności wraz z wyrokiem Sądu Rejonowego w S. z [...] października 2014r. w sprawie zaliczenia Skarżącego do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności na stałe. Postanowieniem starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 28 marca 2017r. odmówiono wnioskodawcy przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Jak wyjaśnił referendarz sądowy miesięczny dochód rodziny przekracza zadeklarowane wydatki, co powoduje w jego ocenie, że Skarżącemu nie przysługuje prawo pomocy. Ponadto w ocenie autora postanowienia Skarżący odpowiedział w sposób nie pełny na wezwanie do przedłożenia dokumentów oraz złożenia dodatkowych dokumentów. Przede wszystkim Skarżący nie udokumentował spłaty kredytów, pożyczek, kart kredytowych i nie przedstawił umów w przedmiocie wskazanych zobowiązań. Nie przedstawił również umów zlecenia i ubezpieczenia oraz nie udokumentował wydatków ponoszonych na miesięczne utrzymanie rodziny (np. faktury, rachunki czy informacje o wysokości czynszu). Sprzeciw od powyższego postanowienia wniósł J.K., w którym wskazał na naruszenie szeregu przepisów prawa w związku z wydanym przez tut. Sąd wyrokiem. Wyjaśnił również, że nie ma ustawionych automatycznych przelewów spłaty zobowiązań, gdyż wszelkich spłat dokonuje tylko gotówką po uprzednim jej pobraniu z bankomatu. Znalazł się jak podkreślił, w spirali zadłużenia i nie jest w stanie zapłacić pełnomocnikowi rynkowej kwoty wynagrodzenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Biorąc pod uwagę, że postępowanie sądowe zostało wszczęte przed 15 sierpnia 2015 r. w niniejszej sprawie zastosowanie ma art. 260 p.p.s.a. w brzmieniu sprzed nowelizacji, zgodnie z którym w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie przysługuje zażalenie. Sąd nie wypowiada się więc o zasadności zaskarżonego sprzeciwem postanowienia i nie dokonuje merytorycznego rozpoznania sprzeciwu. Skutkiem wniesionego przez skarżącego sprzeciwu jest utrata mocy zakwestionowanego postanowienia i konieczność merytorycznego rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy. Na podstawie art. 245 § 1-3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm. – dalej p.p.s.a.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie m.in. radcy prawnego. Z kolei prawo pomocy z zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przesłanki regulujące przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej zawarte są w art. 246 §1 pkt 1 i 2 p.p.s.a., zgodnie z którymi przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje w przypadku gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym Sąd przyznaje, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podkreślić należy, że prawo pomocy jest instytucją wyjątkową, stanowiącą odstępstwo od ogólnej zasady odpłatności postępowania wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. Może być więc przyznane jedynie wtedy, gdy strona nie posiada żadnych obiektywnych możliwości poniesienia kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika profesjonalnego. Ten zakres pomocy zarezerwowany jest dla osób ubogich, znajdujących się w wyjątkowo trudnej sytuacji, uniemożliwiającej wyłożenie jakichkolwiek środków na pokrycie kosztów sądowych bądź ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika (bądź obu tych pomocy) i takiej, w której wnioskodawca nie ma potencjalnych możliwości na zdobycie tychże środków. Okoliczności braku środków powinny być zatem wiarygodnie udokumentowane, ponieważ zwolnienie od ponoszenia ciężaru postępowania sądowego stanowi w istocie przerzucenie tego ciężaru na współobywateli. Jest to zatem instytucja umożliwiająca prowadzenie sprawy sądowej osobom ubogim. Konkludując wskazać trzeba, że instytucja przyznania prawa pomocy została stworzona w celu zapewnienia realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom znajdującym się w wyjątkowo trudnej sytuacji majątkowej, nie posiadającym środków na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa, czyli faktycznie przez innych obywateli i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Komentarz B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, wyd. Zakamycze 2005, s. 594). Biorąc pod uwagę sytuację majątkową J.K. uznać należy, iż nie jest uzasadnione przychylenie się do wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Brak jest podstaw do przyjęcia, że wnioskodawca jest osobą na tyle ubogą, że jego rzeczywiste zdolności płatnicze uniemożliwiają wywiązanie się z obowiązku partycypowania w kosztach postępowania sądowego oraz uniemożliwiają mu ustanowenie pełnomocnika z wyboru. Z wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że wnioskodawca uzyskuje wraz z małżonką M.K. miesięczny dochód w wysokości 5.796,03 zł, na który składa się jego emerytura w wysokości 2711,45 zł oraz dochód z umowy zlecenia w wysokości 1641,94 oraz emerytura małżonki w kwocie 1442,64 zł. Przypomnieć trzeba, iż ocena zasadności wniosku o prawo pomocy polega na dokonaniu porównania wysokości obciążeń finansowych w postępowaniu sądowym z rzeczywistymi możliwościami płatniczymi wnioskującej strony, biorąc pod uwagę jej wydatki niezbędne dla utrzymania siebie oraz rodziny. Na podstawie danych zawartych we wniosku (nie potwierdzonych np. fakturami, rachunkami itp. do przedłożenia których był zobowiązany wezwaniem z 7 lutego 2017r.) należy stwierdzić, iż posiadanie przez Skarżącego oraz jego małżonkę stałego źródła dochodu w wysokości 5796,03 zł, przy stałych opłatach na bieżące utrzymanie w kwocie 4586,31 zł (czynsz – 278,32 zł; media – 478,00 zł; opał – 160,00 zł; koszty leczenia – 250,00 zł; ubezpieczenie – 146,10 zł; kredyty i pożyczki – 3273,89 zł) pozwala na uznanie, iż Skarżący z pozostałej kwoty 1.442,64 zł (dochód 5.796,03 zł – wykazane wydatki 4.586,31 zł) jest w stanie pokryć koszty sądowe oraz koszty ustanowienia radcy prawnego w sprawie niniejszej, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i małżonki. Do chwili obecnej wnioskodawca pokrył wszystkie koszty sądowe. W ocenie Sądu przedstawione okoliczności w żadnym wypadku nie świadczą o trudnej sytuacji finansowej wnioskodawcy. Skarżącego z całą pewnością nie można uznać za osobę ubogą znajdującą się w trudnej sytuacji materialnej bądź pozbawioną środków do życia, co kwalifikowałoby go do przyznania prawa pomocy. Co do zasady bowiem prawo pomocy nie powinno być udzielane osobom, które otrzymują stałe miesięczne dochody, w wysokości znacznie przewyższającej kwotę ewentualnych kosztów sądowych. Niewątpliwie koszty sądowe nie mogą być stawiane na ostatnim miejscu pod względem kolejności ich zaspokajania, po spłacie kredytów, dlatego też część posiadanych dochodów powinna być przeznaczona na ich poniesienie. Prawo pomocy stanowi bowiem instytucję szczególną, zarezerwowaną wyłącznie dla podmiotów znajdujących się w trudnej sytuacji finansowej, uniemożliwiającej pokrycie kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. Wnioskodawca natomiast nie udowodnił, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Sąd uznał, że w tym stanie rzeczy pokrycie przez Skarżącego kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika w niniejszej sprawie mieści się w zakresie możliwościach płatniczych wnioskodawcy. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 245 § 1 - 2, art. 246 § 1 pkt 1, art. 255 oraz art. 260 (w brzmieniu sprzed nowelizacji) p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.