V SA/Wa 3576/15

Starszy referendarz sądowy Anna Nasiłowska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 28 marca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego w sprawie ze skargi J.K. na decyzję Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji z dnia [...] czerwca 2015 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości z tytułu opłat abonamentowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. J. K., dalej: "Wnioskodawca" lub "Skarżący" wystąpił z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy, poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. Wnioskodawca wskazał, iż gospodarstwo domowe prowadzi z żoną, nie posiada nieruchomości, zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. W rubryce nr 10 formularza oświadczył, iż osiąga dochody z tytułu emerytury (2.711,45 zł) i umowy zlecenia (1.641,94 zł), a jego żona otrzymuje świadczenie emerytalne w wysokości 1.442,64 zł miesięcznie. Wnioskodawca przedstawił również miesięczne wydatki swoje i żony, na które składają się: kredyty i pożyczki, w tym karty kredytowe (3.273,89 zł), czynsz najmu (278,32 zł), media (478 zł), opał (160 zł), koszty leczenia (250 zł), ubezpieczenie (146,10 zł). W uzasadnieniu Skarżący podniósł, iż wraz z żoną znaleźli się w "spirali zadłużenia". Wskazał ponadto, iż jest inwalidą, nie jest w stanie przemieszczać się między miejscem zamieszkania a W., ponosi koszty leczenia. W związku z tym, iż złożone oświadczenia okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych Skarżącego, zarządzeniem z dnia 2 lutego 2017 r. wezwano go do udzielenia dodatkowych informacji oraz złożenia określonych dokumentów. Odpowiadając na wezwanie Skarżący wyjaśnił, iż nie posiadają z żoną jakichkolwiek zasobów pieniężnych, majątku i nie korzystają w pomocy opieki społecznej. Rodzina i osoby trzeci udzielają im wsparcia w organizacji życia codziennego i załatwianiu niezbędnych spraw, ale małżonkowie nie otrzymują od tych osób pomocy finansowej. Wnioskodawca wymienił również koszty miesięcznego utrzymania i wyjaśnił, że nie przedstawia wszystkich wskazanych w wezwaniu dokumentów z uwagi na krótki termin określony w wezwaniu i ciężką chorobę żony. Ponadto wyjaśnił, że nie może wskazać dochodu uzyskanego w 2016 r., ponieważ nie otrzymał jeszcze wszystkich rozliczeń niezbędnych do złożenia zeznania podatkowego. Skarżący nadesłał wyciągi z rachunków bankowych: własnego oraz żony, zeznania podatkowe PIT-37 za lata 2014-2015, decyzje w sprawie waloryzacji emerytur w 2016 r. oraz orzeczenie o stopniu niepełnosprawności wraz z wyrokiem Sądu Rejonowego w S. z 21 października 2014 r. w sprawie zaliczenia Skarżącego do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności na stałe. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje. Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest – stosownie do treści przepisu art. 199 ustawy z 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2016 r. Nr 718 ze zm.; dalej: "p.p.s.a.") – ponoszenie przez stronę kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy stanowi wyjątek od tej zasady i może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.), a w zakresie częściowym, jeśli wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Literalna wykładnia powyższych regulacji nie pozostawia wątpliwości co do tego, iż inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki przemawiające za udzieleniem prawa pomocy, ciąży na ubiegającej się o takie prawo stronie. Godzi się zatem przyjąć, iż wprowadzając wyjątek od ogólnej zasady partycypowania w kosztach sądowych, ustawodawca złożył obowiązek wykazania pozytywnych przesłanek na wnioskodawcę, zaś ocenę ich spełnienia pozostawił referendarzowi lub sądowi rozpatrującemu wniosek. W niniejszej sprawie Skarżący złożył wniosek o zwolnienie od części kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika, a więc o przyznanie prawa pomocy w części. W sytuacji, gdy oświadczenie zawarte we wniosku budzi wątpliwości lub jest niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego wnioskodawcy, na podstawie art. 255 p.p.s.a., można wezwać stronę do złożenia dodatkowego oświadczenia uzupełniającego, jak i przedstawienia dokumentów potwierdzających wykazywane okoliczności. Ponieważ oświadczenie zawarte we wniosku złożonym na urzędowym formularzu PPF było niewystarczające do oceny, czy Skarżący nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.) niezbędne okazało się wezwanie Skarżącego do nadesłania dokumentów i złożenia oświadczeń pozwalających na lepszą ocenę jego sytuacji majątkowej. Przypomnieć należy, iż wnioskodawca – na którym spoczywa ciężar wykazania uprawnienia do skorzystania z wyjątkowej instytucji prawa pomocy – winien z należytą starannością zapoznać się z treścią wezwania, udzielić odpowiedzi na zadane pytania i złożyć wskazane w nim dokumenty, zaś w razie gdyby okazało się to niemożliwe bądź znacznie utrudnione winien wyjaśnić przyczyny takiego braku. Zauważyć należy, że w rozpoznawanej sprawie Sąd I instancji oddalił złożoną skargę, która została przez Skarżącego opłacona (wpis – 200 zł). Skarżący uiścił również opłatę kancelaryjną z tytułu wniosku o sporządzenie i doręczenia uzasadnienia do wydanego wyroku (100 zł). Obecnie rozpoznanie sprawy przez Sąd II instancji - o ile Skarżący wniesie skargę kasacyjną - zależy od uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 100 zł (§ 3 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi; Dz. U. z 2003 Nr 221, poz. 2193) oraz opłacenia profesjonalnego pełnomocnika, który sporządzi skargę kasacyjną. Przystępując do rozpoznania wniosku wskazać należy, że miesięczny dochód Skarżącego wykazany na urzędowym formularzu PPF wynosi 4.353,39 zł. Jego żona otrzymuje emeryturę w kwocie 1.442,64 zł. Łączny dochód dwuosobowego gospodarstwa domowego wynosi 5.796,03 zł. Oświadczone przez Wnioskodawcę koszty miesięcznego utrzymania wynoszą 4.586,31 zł. Wskazać więc należy, że miesięczny dochód rodziny przekracza zadeklarowane wydatki o kwotę 1.209,72 zł, co w kontekście przepisów określających zasady przyznania prawa pomocy może być wystarczające aby stwierdzić, że Skarżącemu prawo pomocy nie należy się. Niezależnie od powyższego zwrócić należy uwagę na inne okoliczności, które uzasadniają odmowę przyznania prawa pomocy. Analizując przedstawione zestawienie miesięcznych kosztów utrzymania stwierdzić należy, że nie każdy zadeklarowany wydatek należy traktować jako niezbędny dla utrzymania rodziny. Szczególnie wydatków niezbędnych nie stanowią koszty spłaty kredytów, pożyczek, kart kredytowych. Wydatkiem takim nie jest również koszt ubezpieczenia. Trudno bowiem uznać, że osoba uboga, a do takich osób jest adresowana pomoc państwa określana jako "prawo pomocy" spożytkuje pieniądze na opłatę ubezpieczenia, które jest usługą pożyteczną i przydatną, ale nie obowiązkową. Odnosząc się do wydatków na kredyty, pożyczki, karty kredytowe wskazać należy, że wskazane zobowiązania pieniężne nie korzystają z pierwszeństwa zaspokojenia przez kosztami sądowymi. W postanowieniu z dnia 9 lutego 2005 r. o sygn. akt OZ 1363/04 Naczelny Sąd Administracyjny podniósł, iż fakt spłaty zaciągniętych kredytów nie stanowi przesłanki uzasadniającej przyznanie prawa pomocy. Sąd podkreślił przy tym, iż koszty postępowania należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie domowym, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Kredyty zaciągnięte przez Skarżącego nie mogą być traktowane priorytetowo w stosunku do obowiązku ponoszenia kosztów postępowania sądowego. Uwzględnienie zobowiązań o charakterze prywatnoprawnym przy rozpoznawaniu wniosku o prawo pomocy mogłoby godzić w konstytucyjną zasadę równości wobec prawa innych obywateli, którzy będąc w takiej samej sytuacji życiowej i zarobkowej nie zaciągają tego rodzaju zobowiązań. Nie podważając prawa każdego obywatela do swobodnego kształtowania swojej sytuacji majątkowej, nie można jednak zaakceptować postawy polegającej na zaciąganiu szeregu zobowiązań finansowych o charakterze prywatnym (kredyty, pożyczki) i jednoczesnym występowaniu o pomoc państwa przy założeniu a priori jej zasadności, z uwagi na brak środków finansowych wynikający z konieczności zaspokojenia takich zobowiązań. Innymi słowy rzecz ujmując, Skarżący ma prawo do zadłużenia, a także do wystąpienia z wnioskiem o prawo pomocy, jednakże powoływanie się na konieczność zaspokojenia zadłużenia przed kosztami sądowymi nie znajduje racji bytu zarówno w świetle instytucji prawa pomocy, jak też konstytucyjnych wartości gwarantujących równe traktowanie wszystkich obywateli (art. 32 Konstytucji RP). W orzecznictwie znane jest również stanowisko, zgodnie z którym, skoro strona jest w stanie wygospodarować środki na spłatę kredytu, to winien także wywiązać się z obowiązku poniesienia opłat sądowych. Sąd podkreślił przy tym, iż koszty postępowania należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie domowym, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Oprócz powyższego wskazać należy, że Skarżący odpowiedział na wezwanie do przedłożenia dokumentów oraz złożenia dodatkowych dokumentów, ale nie można uznać, że udzielona odpowiedź, a w szczególności przedłożone dokumenty stanowią pełne wykonanie wezwania z 7 lutego 2017 r. W tym zakresie zauważyć należy, iż Wnioskodawca przedstawił rachunki bankowe, ale ich analiza wskazuje, że nie są to rachunki obciążane płatnościami z tytułu kredytów i pożyczek. Skarżący nie udokumentował spłaty kredytów, pożyczek, kart kredytowych i nie przedstawił umów w przedmiocie wskazanych zobowiązań. Nie przedstawił również umów zlecenia i ubezpieczenia oraz nie udokumentował wydatków ponoszonych na miesięczne utrzymanie rodziny. Wskazać należy, że Skarżący argumentował, że nie przedstawia wszystkich dokumentów o które był wzywany z uwagi na chorobę żony oraz wyznaczony krótki termin do wykonania wezwania. Zauważyć jednak należy, że wskazane dokumenty powinny znajdować się w dyspozycji Wnioskodawcy, są to bowiem umowy których stroną jest Skarżący lub dokumenty potwierdzające wysokość kosztów utrzymania rodziny, np. faktury, rachunki, informacje o wysokości czynszu. Mając na uwadze powyższe rozważania, stwierdzić należy, że małżonkowie nie należą do osób pozbawionych środków do życia, a niewątpliwie do takich przypadków powinno sprowadzać się udzielenie prawa pomocy. W zeznaniu podatkowym PIT-37 za 2015 rok małżonkowie wykazali dochód w wysokości 80.587,18 zł, w roku 2014 w wysokości 78.971,68 zł. Powtórzyć należy, że małżonkowie posiadają stałe źródło utrzymania z tytułu wypłacanych świadczeń emerytalnych, a Skarżący uzyskuje dochód z tytułu umowy zlecenia. Ponadto zadeklarowane dochody są wyższe od oświadczonych miesięcznych wydatków (do których Skarżący zaliczył nie uznawane za niezbędne koszty obsługi zobowiązań prywatnych). Nie pozostaje bez znaczenia fakt, że Skarżący nie wywiązał się w pełnym zakresie z obowiązku złożenia dokładnych informacji oraz dokumentów wskazanych w wezwaniu z 7 lutego 2017 r. W związku z powyższym, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.