V SA/Wa 358/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący - sędzia WSA Jolanta Bożek po rozpoznaniu w dniu 15 lipca 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi D. S. na pismo Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] października 2009 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania pomocy finansowej ze środków unijnych p o s t a n a w i a: - odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym tj. ustanowienia adwokata; Postanowieniem dnia 16 marca 2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę D.S. na pismo Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. W dniu [...] kwietnia 2010 r. (data nadania w placówce pocztowej) skarżący wystąpił – na urzędowym formularzu PPF – z wnioskiem o ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wniosku wskazał, iż w związku z wieloma inwestycjami w gospodarstwie, których musiał dokonać, aby funkcjonowało ono zgodnie z wymogami unijnymi jest bardzo obciążony płaceniem rat kredytów i wysokich odsetek. Jego gospodarstwo jako jedyne w Gminie zajmuje się produkcją bydła mlecznego. Jest to bardzo ciężka praca o bardzo niskim dochodzie, cena mleka nie pokrywa kosztów produkcji. Skarżący wyjaśnił, iż pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną, dwójką dzieci oraz matką. Zamieszkują w domu o pow.[...] m², skarżący posiada gospodarstwo rolne o pow. [...] ha, jak również zabudowania gospodarcze w postaci stodoły i obory. Skarżący nie posiada żadnych oszczędności pieniężnych ani przedmiotów wartościowych, jego syn posiada samochód osobowy rok prod. [...]. Dochody w gospodarstwie domowym określono w wysokości [...] zł (produkcja mleczna – [...] zł, renta żony i matki – [...], zł dochody z pracy syna –[...] zł). W dodatkowym oświadczeniu złożonym na wezwanie referendarza sądowego skarżący wskazał, iż w związku z planowanymi inwestycjami w gospodarstwie na zakupione maszyny planował wziąć kredyt. Obecnie zakupił jedną maszynę – kombajn zbożowy, na który zaciągnął kredyt, kolejną maszynę miał zakupić po otrzymaniu dofinansowania, całość inwestycji planował spłacać ze środków pochodzących z gospodarstwa. Wydatki na utrzymanie domu i rodziny są wysokie i kształtują się miesięcznie: tel. komórkowy [...] zł, tel. Stacjonarny [...] zł, energia [...] zł, woda [...] zł, jak również szereg innych opłat ubezpieczenia, podatki, bieżące naprawy maszyn. Dochody syna pochłania on sam, gdyż spłaca kredyt samochodowy, większość czasu spędza w jednostce w wojskowej gdzie mieszka i pracuje. Na stałe w gospodarstwie domowym skarżącego przebywa jego matka, która jest schorowana i wymaga opieki drugiej osoby, znaczna cześć jej emerytury jest przeznaczona na leki. Renta chorobowa żony również jest w części przeznaczana na zakup leków a w części na utrzymanie rodziny. W związku z powyższym nie stać ich na wynajęcie adwokata. Do oświadczenia skarżący dołączył m.in. fakturę za energię elektryczną za okres od 18 czerwca 2008 r. do 15 czerwca 2009 r. opiewająca na kwotę [...] zł, decyzję dot. przyznania renty dla małżonki skarżącego w kwocie [...] zł, odcinek renty matki, zaświadczenie o szacunkowej dochodowości gospodarstwa rolnego, decyzję w sprawie łącznego zobowiązania pieniężnego, kopie umów kredytowych, decyzje w sprawie płatności do gruntów rolnych, wyciągi z posiadanych rachunków bankowych. W wyniku rozpoznania wniosku referendarz sądowy postanowieniem z 7 czerwca 2010r. odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. ustanowienia adwokata. W uzasadnieniu podkreślił, m.in., iż zobowiązania cywilnoprawne (raty kredytu, pożyczki) nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego, a w konsekwencji uzasadniać skorzystanie z instytucji prawa pomocy, chyba że służą one i są związane z zaspokajaniem podstawowych potrzeb życiowych skarżącego i jego rodziny (wyżywienie, ubranie i leczenie- niskie kredyty konsumpcyjne). Zaciągnięte przez skarżącego zobowiązania finansowe dotyczą inwestycji w gospodarstwie rolnym i są wyłącznie spowodowane chęcią jego rozwoju, świadczą również o tym, iż skarżący posiada wysoką zdolność kredytową. Pismem z dnia [...] czerwca 2010r. skarżący złożył sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego wnosząc o pozytywne rozpatrzenie jego wniosku. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje: Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest – stosownie do treści przepisu art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270), dalej: p.p.s.a., ponoszenie przez stronę kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Natomiast instytucja prawa pomocy stanowi od niej wyjątek i przyznanie prawa pomocy następuje tylko w określonych w cytowanej ustawie przypadkach. Rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez wnioskodawcę. Wniesienie sprzeciwu na postanowienie referendarza sądowego skutkuje tym, iż traci ono moc, a wniosek strony skarżącej podlega ponownemu rozpatrzeniu (art. 260 p.p.s.a.).. Mając na uwadze powyższe, Sąd przeanalizował wniosek złożony na urzędowym formularzu PPF z [...] kwietnia 2010 r. wraz z twierdzeniami podniesionymi w sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego, z uwzględnieniem zarówno obciążeń finansowych, jakie strona skarżąca będzie zobowiązana ponieść w postępowaniu, jak i jej możliwości finansowych. Biorąc pod uwagę powyższe oraz znajdujący się w aktach sprawy materiał dowodowy, Sąd uznał, iż wniosek strony skarżącej nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 244 §1 ustawy p.p.s.a. - prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego (...). W myśl art. 245 §1 ustawy p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Zgodnie z §3 powołanego przepisu prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego (...). Prawo pomocy w zakresie częściowym, zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a., zostaje przyznane osobie fizycznej, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Określenie "gdy osoba fizyczna wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Spełnienie tej przesłanki obliguje do przyznania prawa pomocy w stosownym zakresie. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stosowana jest zatem w przypadkach osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną. Do osób tych można zaliczyć bezrobotnych, którzy nie pobierają zasiłku lub osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Powyższy przepis znajduje swoje rozwinięcie w wydanym - na podstawie art. 256 p.p.s.a. - rozporządzeniu Rady Ministrów z 16 grudnia 2003 r., w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępniania urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnym oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. Nr 227, póz. 2245). Zgodnie z § 4 tego rozporządzenia, dokumentami źródłowymi, które w przypadkach budzących wątpliwości mogą potwierdzać przedstawione przez wnioskodawcę dane o jego majątku, dochodach i stanie rodzinnym, mogą być w szczególności: 1) odpisy zeznań podatkowych za ostatnie dwa lata kalendarzowe; 2) wyciągi i wykazy z posiadanych rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z okresu ostatnich trzech miesięcy; 3) wypisy z rejestrów urzędowych; 4) odpisy aktualnych bilansów; 5) zaświadczenia o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz otrzymywanych świadczeń z okresu ostatnich dwu lat; 6) zaświadczenie o sytuacji rodzinnej wnioskodawcy wydawane przez właściwą do spraw zdrowia lub opieki społecznej jednostkę organizacyjna gminy. Zawarte w omawianym przepisie określenie "w szczególności", wskazuje na to, iż wymienione w jego kolejnych punktach dokumenty źródłowe, stanowią katalog otwarty, który może być rozszerzony, jeśli okaże się - z uwagi na stan sprawy - iż niezbędne jest złożenie innych dokumentów. Jeżeli chodzi natomiast o "dodatkowe oświadczenie", o którym mowa w art. 255 p.p.s.a., to wnioskodawcę można wezwać do podania takich informacji, które pozwolą na ocenę jego sytuacji majątkowej i rodzinnej, by można było ustalić w sposób rzetelny i odpowiadający istniejącemu stanowi rzeczy, czy w sprawie zachodzą przesłanki do udzielenia prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Jednakowoż podkreślić należy, iż instytucja prawa pomocy znajduje zastosowanie w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, czy wręcz znajdujących się w stanie ubóstwa. Zgodnie z utrwaloną linią orzecznictwa do osób tych zaliczyć można bezrobotnych, którzy nie pobierają zasiłku lub osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone. Podkreślenia wymaga, iż to wnioskodawca - na którym spoczywa ciężar wykazania uprawnienia do skorzystania z wyjątkowej instytucji prawa pomocy - winien z należytą starannością zapoznać się z treścią wezwania oraz udzielić odpowiedzi na zadane pytania i złożyć wskazane w nim dokumenty, zaś w razie gdyby okazało się to niemożliwe bądź znacznie utrudnione winien wyjaśnić przyczyny takiego braku. Mając na uwadze powyższe, stwierdzić należy, że skarżący prowadzi gospodarstwo rolne dużych rozmiarów. Z zaświadczenia Urzędu Miasta i Gminy w T. wynika, iż skarżący jest podatnikiem łącznego zobowiązania pieniężnego z tytułu gospodarstwa rolnego i na dzień 29 kwietnia 2010 r. posiada gospodarstwo o powierzchni [...] ha przeliczeniowych (własność [...] ha, dzierżawa [...] ha). Szacunkowy dochód z gospodarstwa rolnego określono w wysokości [...] zł , skarżący nie zalega z zapłatą podatku rolnego. Ponadto uzyskuje on pomoc w postaci dopłat do gruntów i upraw – za rok 2009 r. – [...] zł. Skarżący uzyskuje również zwrot podatku akcyzowego zawartego w cenie oleju napędowego wykorzystywanego do produkcji rolnej do wysokości kwoty [...] zł. Mając powyższe na uwadze wskazać należy, iż dochody w gospodarstwie domowym skarżącego, składającego się z czterech osób (syn pozostaje poza gospodarstwem domowym skarżącego i utrzymuje się sam z dochodów z pracy) wynoszą miesięcznie [...] zł (dochód z gospodarstwa, dopłat oraz świadczeń rentowych). Taka wysokość dochodu przy wskazanych miesięcznych kosztach utrzymania w wysokości około [...] zł (telefony, energia, woda, podatek) oraz wydatkach na leczenie, których dokładnie nie określono nie uzasadnia przyznania prawa pomocy. Skarżący nie wykazał bowiem w swoim oświadczeniu by wszystkie środki finansowe pozostające w jego dyspozycji były pożytkowane na niezbędne wydatki (bieżące, konieczne) związane z zaspokajaniem podstawowych potrzeb życiowych. Skarżący spłaca co prawda kredyty (pożyczki): - na zakup maszyn rolniczych w B., którego saldo wynosi obecnie [...] zł, a termin spłaty przypada na 15.02.2013 r. Zgodnie z harmonogramem spłat do spłaty pozostały 3 raty: 15.02.2011 r. ([...] zł), 15.02.2012 r. ([...] zł) i 15.02.2013 r. ([...] zł). - na wznowienie produkcji rolnej poprzez zakup rzeczowych środków do produkcji rolnej – kwota kredytu [...] zł, terminy i wysokość spłat: 13.05.2011 r. ([...] zł), 15.05.2012 ([...] zł), 15.05.2013 r. ([...] zł). Obecnie skarżący spłaca wyłącznie odsetki, które maksymalnie wynoszą [...] zł miesięcznie. -kredyt preferencyjny na utworzenie lub urządzenie gospodarstwa rolnego przez osoby, które nie przekroczyły 40 roku życia, saldo kredytu [...] zł, do spłaty 3 raty po [...] zł w terminach 15.11.2010, 15.11.2011 i 22.11.2012. - na zakup kombajnu [...] CHF (raty dwa razy w roku po [...] CHF tj. około [...] zł), jednakże obecnie miesięczne obciążenie z tytułu spłacania rat wynosi około [...] zł (skarżący spłaca rocznie z tytułu ww. kredytów i pożyczek ok. [...] zł). Zauważyć na marginesie należy, iż zobowiązania cywilnoprawne (raty kredytu, pożyczki) nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego, a w konsekwencji uzasadniać skorzystanie z instytucji prawa pomocy, chyba że służą one i są związane z zaspokajaniem podstawowych potrzeb życiowych skarżącego i jego rodziny (wyżywienie, ubranie i leczenie- niskie kredyty konsumpcyjne). Zaciągnięte przez skarżącego zobowiązania finansowe dotyczą inwestycji w gospodarstwie rolnym i są wyłącznie spowodowane chęcią jego rozwoju, świadczą również o tym, iż skarżący posiada wysoką zdolność kredytową. W przedmiotowej sprawie wnioskodawca ma możliwość - przy umiejętnym dysponowaniu posiadanymi środkami pieniężnymi - przeznaczenia ich części na wynagordzenie profesjonalnego pełnomocnika, bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania, o którym mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Prawo pomocy jest instytucją przewidzianą dla osób znajdujących się w stanie ubóstwa, czego – na podstawie zebranego materiału dowodowego - nie można powiedzieć o wnioskodawcy. W tym stanie rzeczy - na podstawie art. 254 § 1 i art. 260 p.p.s.a. - orzeczono jak w sentencji postanowienia.