V SA/Wa 358/13

Referendarz sądowy Anna Nasiłowska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 30 sierpnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi R.D. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] listopada 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności przypadających agencjom płatniczym w ramach Wspólnej Polityki Rolnej p o s t a n a w i a: - odmówić przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata albo radcy prawnego. W złożonym na urzędowym formularzu (PPF) wniosku o przyznanie prawa pomocy R.D. (dalej: "skarżący" lub "strona") wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego albo adwokata. W uzasadnieniu wskazał, że dysponuje dochodem z dotacji unijnych w wysokości 1000 zł miesięcznie. Uzyskiwaną dotację przeznacza na utrzymanie gospodarstwa w odpowiedniej kulturze rolnej, a ponadto na utrzymanie domu, zakup lekarstw oraz rehabilitację ze względu na stwierdzoną niepełnosprawność. Skarżący prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, posiada około 5 ha nieruchomości rolnej oraz ½ domu o powierzchni 150 m.kw. Zgodnie z oświadczeniem z majątku skarżącego jest prowadzona egzekucyjna w związku z zadłużeniem wobec banku w kwocie około [...] zł. Ponieważ złożone oświadczenia okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącego, zarządzeniem z 17 lipca 2013 r. wezwano skarżącego do udzielenia dodatkowych informacji oraz złożenia określonych dokumentów. W udzielonej odpowiedzi skarżący oświadczył, iż nie posiada rachunków bankowych, nie ciąży na nim obowiązek składania zeznań podatkowych, nie uzyskuje żadnych dochodów oprócz dopłat. Uzyskiwane dotacje wystarczają jedynie na podstawowe wydatki. W gospodarstwie rolnym uprawia trawę, nie posiada zwierząt i sprzętu rolniczego, a gospodarstwo jest w większości dzierżawione. Do pisma skarżący załączył nakaz płatniczy na łączne zobowiązanie pieniężne za 2013 r. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje. Na podstawie art. 243 § 1 oraz art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 270), dalej powoływanej jako p.p.s.a., Sąd może – na wniosek strony - przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Stosownie do art. 258 § 1 p.p.s.a. czynności w zakresie postępowania o przyznanie prawa pomocy mogą wykonywać referendarze sądowi. Zgodnie z art. 245 § 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. Prawo pomocy w zakresie częściowym stosownie do art. 245 § 3 p.p.s.a. obejmuje natomiast zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie pełnomocnika. W niniejszej sprawie skarżący złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika, a więc o przyznanie prawa pomocy w całości. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, gdy osoba fizyczna wykaże (podkreślenie ref. sądowego), że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Sąd może natomiast zwolnić osobę fizyczną z części kosztów postępowania, jeśli wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). W sytuacji, gdy oświadczenie zawarte we wniosku budzi wątpliwości lub jest niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego wnioskodawcy, na podstawie art. 255 p.p.s.a., można wezwać skarżącego do złożenia dodatkowego oświadczenia uzupełniającego, jak i przedstawienia dokumentów potwierdzających wykazywane przez niego okoliczności. W przedmiotowej sprawie oświadczenie zawarte we wniosku złożonym na urzędowym formularzu PPF było niewystarczające do oceny, czy skarżący nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Dlatego też niezbędne okazało się wezwanie skarżącego do nadesłania dokumentów i złożenia oświadczeń pozwalających na lepszą ocenę jego sytuacji majątkowej. Skarżący nie dopełnił jednak w sposób należyty ciążącego na nim obowiązku rzetelnego i wyczerpującego zaprezentowania swojej sytuacji finansowej. Odpowiedział na wezwanie Sądu, ale nie dostarczył wszystkich informacji i dokumentów, o które był wzywany na podstawie art. 255 p.p.s.a. W konsekwencji, nie jest możliwe dokonanie oceny sytuacji materialnej w jakiej znajduje się skarżący i ustalenie, czy skarżący spełnia ustawowe przesłanki do skorzystania z prawa pomocy. Skarżący wyjaśnił, że nie posiada rachunków bankowych. Złożone wyjaśnienia nie są jednak wiarygodne, ponieważ skarżący oświadczył równocześnie, że jedynym jego dochodem są świadczenia z tytułu dopłat, a te są przesyłane przez właściwe organy na konta bankowe beneficjentów, a więc warunkiem otrzymania dopłaty jest posiadanie rachunku bankowego. Skarżący nie przedstawił również innych dokumentów wskazanych w wezwaniu: zaświadczenia z urzędu gminy o dochodach z gospodarstwa rolnego oraz dokumentów wskazujących na wysokość wydatków na utrzymanie domu i prowadzenie gospodarstwa. Skarżący nie złożył żadnych wyjaśnień dotyczących powierzchni posiadanych gruntów rolnych, pomimo wykazanych w wezwaniu wątpliwości. Z akt sprawy wynika bowiem, że płatności jakie otrzymywał tylko z tytułu przedsięwzięć rolnośrodowiskowych dotyczyły [...] ha, podczas gdy we wniosku zadeklarował, że ma jedynie 5 ha. Skarżący wyjaśnił, że otrzymuje dopłaty w kwocie 1000 zł miesięcznie, ale nie udokumentował ich wysokości oraz nie wskazał z jakiego tytułu są przyznawane (rolnośrodowiskowe, poprawa dobrostanu zwierząt, czy inne dopłaty). Wyjaśnił natomiast, że w posiadanym gospodarstwie uprawia trawę, nie posiada zwierząt i sprzętu rolniczego, a gospodarstwo jest "w większości dzierżawione". Do pisma załączył nakaz płatniczy na łączne zobowiązanie pieniężne za 2013 r. Z akt sprawy wynika ponadto, że skarżący jest osobą niepełnosprawną (umiarkowany stopień niepełnosprawności - orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z [...] grudnia 2007 r., k-21 akt administracyjnych). Zasadne jest przyjęcie, że w uwagi na stwierdzoną niepełnosprawność skarżący może mieć ograniczone możliwości podjęcia pracy. Nie wyjaśnił jednak, czy w związku z orzeczeniem o niepełnosprawności otrzymuje jakiekolwiek świadczenie pieniężne. Skarżący oświadczył, że jego gospodarstwo jest dzierżawione, nie wyjaśnił jednak, czy otrzymuje z tego tytułu jakąkolwiek zapłatę (w formie pieniężnej albo w innej formie - umowa dzierżawy jest umową odpłatną). Nie jest również wyjaśnione z jakiego tytułu komornik sądowy prowadzi wobec skarżącego postępowanie egzekucyjne zmierzające do wyegzekwowania [...] zł długu wobec banku P. B.. Podkreślenia wymaga, że rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy, należy mieć na uwadze, że to na skarżącym spoczywa obowiązek wyjaśnienia oraz udokumentowania sytuacji majątkowej uzasadniającej przyznanie prawa pomocy. Wnioskodawca – na którym spoczywa ciężar wykazania uprawnienia do skorzystania z wyjątkowej instytucji prawa pomocy – winien z należytą starannością zapoznać się z treścią wezwania oraz udzielić odpowiedzi na zadane pytania i złożyć wskazane w nim dokumenty, zaś w razie gdyby okazało się to niemożliwe bądź znacznie utrudnione winien wyjaśnić przyczyny takiego braku. Referendarz sądowy natomiast ocenia przedstawione informację i nie spoczywa na nim obowiązek udowadniania, że strona środki na pokrycie kosztów sądowych jednak posiada. Podkreślić należy, że wszystkie dane, o które skarżący został poproszony w wezwaniu z 17 lipca 2013 r. są niezbędne do oceny możliwości finansowych. Nieudzielenie pełnej odpowiedzi na postawione pytania (w formularzu i dodatkowym wezwaniu), uniemożliwia dokonanie oceny możliwości ponoszenia przez niego kosztów postępowania. Ponieważ wezwanie nie zostało przez wnioskodawcę prawidłowo (w pełni wykonane) uznać należy, że skarżący nie wykazał, iż ustawowa przesłanka przyznania prawa pomocy w odniesieniu do jego osoby wystąpiła. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a., należało orzec jak w sentencji.