V SA/Wa 358/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący – sędzia WSA Dorota Mydłowska po rozpoznaniu w dniu 8 października 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi R. D. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] listopada 2012 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności przypadających agencjom płatniczym w ramach Wspólnej Polityki Rolnej postanawia: przyznać prawo pomocy w zakresie całkowitym, tj. 1. zwolnić od kosztów sądowych, 2. ustanowić adwokata, o którego wyznaczenie zwrócić się do Okręgowej Rady Adwokackiej w Warszawie. W złożonym na urzędowym formularzu (PPF) wniosku o przyznanie prawa pomocy R. D. (dalej: "skarżący" lub "strona") wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego albo adwokata. W uzasadnieniu wskazał, że dysponuje dochodem z dotacji unijnych w wysokości 1000 zł miesięcznie. Uzyskiwaną dotację przeznacza na utrzymanie gospodarstwa w odpowiedniej kulturze rolnej, a ponadto na utrzymanie domu, zakup lekarstw oraz rehabilitację ze względu na stwierdzoną niepełnosprawność. Skarżący prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, posiada około 5 ha nieruchomości rolnej oraz ½ domu o powierzchni 150 m.kw. Zgodnie z oświadczeniem z majątku skarżącego jest prowadzona egzekucyjna w związku z zadłużeniem wobec banku w kwocie około 1.200.000 zł. Ponieważ złożone oświadczenia okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącego, zarządzeniem z 17 lipca 2013 r. wezwano skarżącego do udzielenia dodatkowych informacji oraz złożenia określonych dokumentów. W udzielonej odpowiedzi skarżący oświadczył, iż nie posiada rachunków bankowych, nie ciąży na nim obowiązek składania zeznań podatkowych, nie uzyskuje żadnych dochodów oprócz dopłat. Uzyskiwane dotacje wystarczają jedynie na podstawowe wydatki. W gospodarstwie rolnym uprawia trawę, nie posiada zwierząt i sprzętu rolniczego, a gospodarstwo jest w większości dzierżawione. Do pisma skarżący załączył nakaz płatniczy na łączne zobowiązanie pieniężne z tytułu podatku rolnego oraz podatku od nieruchomości za 2013 r. Postanowieniem z dnia 30 sierpnia 2013 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Skarżący nie dopełnił bowiem w sposób należyty ciążącego na nim obowiązku rzetelnego i wyczerpującego zaprezentowania swojej sytuacji finansowej. W sprzeciwie na powyższe postanowienie skarżący oświadczył w szczególności, iż cały dochód w wysokości 1000 zł miesięcznie przeznacza na utrzymanie domu i prowadzenie gospodarstwa, tj. opłacenie rachunków, zakup artykułów gospodarczych i żywności, leków, odzieży. itp. Ponadto skarżący odniósł się do poszczególnych elementów dokumentacji obrazującej jego sytuację materialną, których brak skutkował negatywnym rozpatrzeniem wniosku przez referendarza sądowego. Wyjaśnił m.in., iż jest dzierżawcą, a nie wydzierżawiającym części gospodarstwa rolnego wobec czego nie uzyskuje z tego tytułu żadnych świadczeń. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest – stosownie do treści przepisu art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi [Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.] – dalej: p.p.s.a., ponoszenie przez stronę kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Natomiast instytucja prawa pomocy stanowi od niej wyjątek i przyznanie prawa pomocy następuje tylko w określonych w cytowanej ustawie przypadkach. Treść i warunki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym określa art. 245 §3 i art. 246 §1 pkt 2 ustawy p.p.s.a. W myśl art. 245 §3 ustawy p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym, zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a, może być przyznane osobie fizycznej, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Określenie "gdy osoba fizyczna wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Zatem rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez wnioskodawcę. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stosowana jest w przypadkach osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną. Do osób tych można zaliczyć bezrobotnych, którzy nie pobierają zasiłku lub osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Ponadto ubiegający się o pomoc winien najpierw poczynić oszczędności we własnych wydatkach, a dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające – może zwrócić się o pomoc państwa. Udzielenie bowiem stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną przez siebie działalnością gospodarczą. Analiza podanych przez skarżącego okoliczności dokonana w związku z przepisami ustawy uzasadnia stwierdzenie, iż sytuacja materialna skarżącego jest trudna i stanowi pozytywną przesłankę do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Dokonując takiej oceny, kierowano się przede wszystkim tym, iż skarżący nie posiada wystarczającego źródła dochodu, które pozwoliłoby mu ponieść koszty związane z postępowaniem sądowym. Jedyny uzyskiwany przez niego dochód w wysokości 1000 zł miesięcznie jest pożytkowany na wydatki związane z koniecznym utrzymaniem, leczeniem i rehabilitacją, co nie pozwala na czynienie oszczędności przeznaczonych na koszty sądowe i zastępstwo profesjonalnego pełnomocnika. Ponadto wzięto pod uwagę, iż skarżący jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym oraz nie posiada oszczędności pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. W tym stanie rzeczy i na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.