V SA/Wa 359/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Bożena Zwolenik (spr.), Sędzia WSA - Krystyna Madalińska - Urbaniak, Sędzia WSA - Michał Sowiński, Protokolant st. specjalista - Monika Włochińska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 października 2019 r. sprawy ze skargi R. G. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy uchyla zaskarżoną decyzję. Decyzją z [...] kwietnia 2018r. nr [...] , Zakład Ubezpieczeń Społecznych ...Oddział w W., wskazując na art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 ust. 1-4 w związku z art. 32 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2017 r., poz. 1778 ze zm.), dalej: "u.s.u.s.", oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. nr 141, poz. 1365), dalej: "rozporządzenie MGPiPS", po rozpatrzeniu wniosku R. G. (dalej: "Wnioskodawca", "Strona", "Skarżący") o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek, odmówił umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na: a) ubezpieczenia społeczne okres 06/2016-12/2017 w łącznej kwocie 14 165,55 zł w tym z tytułu: - składek -13 283,55 zł - odsetek liczonych na dzień złożenia wniosku, tj. 26.02.2018 r. w wysokości - 882,00 zł, b) ubezpieczenie zdrowotne za okres 06/2016-12/2017 w łącznej kwocie 5 974,01 zł w tym z tytułu: - składek - 5 590,01 zł - odsetek liczonych na dzień złożenia wniosku, tj. 26.02.2018 r. w wysokości - 384,00 zł, c) Fundusz Pracy za okres 06/2016-12/2017 w łącznej kwocie 1 189,28 zł w tym z tytułu: - składek -1 167,28 zł - odsetek liczonych na dzień złożenia wniosku tj. 26.02.2018 r. w wysokości - 22,00 zł. Z uzasadnienia decyzji wynika, że w dniu 26 lutego 2018 r. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ... Oddział w W. wpłynął wniosek R. G. o umorzenie całości zadłużenia z tytułu składek za okres: 06/2016-12/2017. W uzasadnieniu wniosku wskazano, że z uwagi na bardzo ważne powody rodzinne Strona nie prowadziła działalności gospodarczej. Wnioskodawca podniósł, że z powodu konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym bratem J. G., nie mógł wykonywać działalności gospodarczej w N. i uzyskiwać dochodu. Strona poinformowała, że brat jest niepełnosprawny od urodzenia i opiekę nad nim sprawowała matka, która od 2014 r, została pacjentką Centrum Onkologii. Natomiast po śmierci matki Wnioskodawca, przejął opiekę nad bratem. Brat nie ma innej rodziny, która mogłaby sprawować ten obowiązek. Działalność gospodarcza Strony była jedynym źródłem dochodu i podstawą do ubezpieczenia. Działalność była wykonywana jednoosobowo, w niewielkim, dostosowanym do potrzeb fizycznych zakresie. Ponadto Wnioskodawca poinformował, że jest osobą niepełnosprawną od urodzenia, z orzeczoną III grupą inwalidzką. Nie posiada zdolności do wykonywania ciężkich prac oraz wymagających sprawności fizycznej obu rąk, a niepełnosprawność znacznie ogranicza możliwości zarobkowania. Podkreślił, że od roku 2015 r. nie osiąga żadnego dochodu, natomiast składki ZUS do maja 2016 r. były regulowane ze środków finansowych matki. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że Strona posiada majątek nieruchomy w postaci lokalu mieszkalnego stanowiącego odrębną nieruchomość, znajdującego się w W. przy ul. [...] w 1/2 części udziału. Ponadto posiada lokal mieszkalny o pow. 40,8000 m2 w N. Strona pobiera świadczenie pielęgnacyjne, natomiast brat J. G. ma wypłacane świadczenie rentowe. W toku postępowania organ rozważył możliwość umorzenia należności w oparciu o zapis art. 28 ust. 3 pkt. 5-6 u.s.u.s. stanowiący, że całkowita nieściągalność zachodzi między innymi wówczas, gdy Naczelnik Urzędu Skarbowego lub Komornik Sądowy stwierdzi brak majątku, z którego można by prowadzić skuteczną egzekucję. Tym samym nie można orzec o całkowitej nieściągalności zadłużenia, bowiem wobec Strony Dyrektor ... Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W.jako organ egzekucyjny prowadzi postępowanie egzekucyjne z tytułu zaległych składek. ZUS wskazał, że przy rozstrzyganiu przedmiotowej sprawy uwzględniony został również fakt, że Wnioskodawca posiada do uregulowania zadłużenie na rzecz innego wierzyciela w kwocie 1 870,00 zł, które nie jest spłacane. ZUS ocenił, że nie zostały spełnione przesłanki całkowitej nieściągalności wymienione w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., brak jest również podstaw do umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 3a i 3b rozporządzenia MGPiPS pomimo spełnienia przesłanki określonej w § 3 ust. 1 pkt 3 tegoż rozporządzenia. Jednym z kryteriów do umorzenia zaległości, określonych w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia jest przesłanka przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Organ stwierdził, że z przedstawionych dokumentów wynika, iż Strona posiada orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w N. o lekkim stopniu niepełnosprawności wydane na stałe. W orzeczeniu zamieszczono wskazania dotyczące odpowiedniego zatrudnienia - praca przystosowana do możliwości psychofizycznych. Strona pobiera świadczenie pielęgnacyjne, które jest świadczeniem pieniężnym mającym służyć jako zabezpieczenie bytu dla osób, które nie mogą pracować zarobkowo, z uwagi na konieczność opieki nad chorym członkiem rodziny. W związku z tym stan zdrowia Wnioskodawcy nie warunkuje uzyskiwania dochodu niezbędnego do spłaty zadłużenia wobec Zakładu. Jak ustalił ZUS, brat Strony J. G. posiada orzeczenie lekarza orzecznika ZUS o niezdolności do samodzielnej egzystencji wydane do dnia 31 stycznia 2023 r. Ponadto posiada orzeczenie Miejskiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w W. o znacznym stopniu niepełnosprawności wydane na stałe. W orzeczeniu wskazano na konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Wobec powyższego w ocenie Zakładu została spełniona przesłanka określona w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia MGPiPS. Jednocześnie ZUS uznał za niespełnioną przesłankę zawartą w § 3 ust. 1 pkt 1 ww. rozporządzenia. Jak podał, średniomiesięczny dochód na jednego członka rodziny wyniósł około 1 870,76 zł netto i jest powyżej minimum socjalnego określonego przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych dla dwuosobowego gospodarstwa pracowniczego w wysokości 1896,15 zł, tj. 948,08 zł na jedną osobę. Wskazano, iż minimum socjalne uwzględnia wydatki związane z edukacją, zakupem odzieży i obuwia, ochrony zdrowia, higieny osobistej, transportu i łączności, wobec czego należy mieć na uwadze, że Strona ma zapewnione środki finansowe, z których reguluje powyższe potrzeby. Dalej ZUS podał, że Strona ponosi koszty z tytułu miesięcznych opłat w kwocie 325,00 zł, opłaty eksploatacyjne w wysokości 384,00 zł, koszty leczenia - 400,00 zł oraz inne stałe wydatki - 50,00 zł. Ww. wydatki nie zostały udokumentowane. W świetle powyższych okoliczności organ stwierdził, iż aktualnie brak jest możliwości potwierdzenia, aby spłata należności z tytułu składek pozbawiłaby Stronę i brata możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. O powyższym świadczy również fakt, że Strona nie korzysta ze wsparcia Ośrodka Opieki Społecznej. Nadto ZUS podkreślił, że dostrzega trudną sytuację życiową i rodzinną Strony, jednakże opisywane okoliczności dotyczące przyczyn nie wykreślenia działalności gospodarczej z ewidencji, nie mogą być przesłanką do pozytywnego rozpatrzenia sprawy, a Zakład nie może ponosić odpowiedzialności za zaniedbania. Mimo sprawowania ciągłej opieki nad niepełnosprawnym bratem, 31 grudnia 2017 r. Strona dopełniła formalności związanych z zakończeniem działalności gospodarczej. Jednakże uczyniono to dopiero po kilkunastu miesiącach, w trakcie których generowało się zadłużenie z tytułu składek. Rozpoznając wniosek Strony o ponowne rozpatrzenie sprawy, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z [...] lipca 2018 r. nr [...], wskazując na art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r. poz. 1257 z późn. zm.), dalej: "K.p.a.", w związku z art. 83 ust. 4 u.s.u.s. - utrzymał w mocy decyzję z [...] kwietnia 2018r. o odmowie umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek. Uzasadniając decyzję organ powtórzył argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Podkreślił, że na nieruchomości położonej w W. przy ul. [...], Zakład dokonał zabezpieczenia części należności i dokonał wpisu hipoteki z tytułu nieopłaconych składek obejmujący okres 06/2016-12/2016. Ponadto istnieje możliwość dokonania zabezpieczenia pozostałej części zadłużenia także na nieruchomości położonej w N. przy ul. [...]. ZUS ocenił, że ewentualna egzekucja nie zagrozi egzystencji Strony, bowiem wskazana nieruchomość nie jest jedynym miejscem zamieszkania. Ponadto powierzchnia lokalu przekracza 150% powierzchni przyjętej dla definicji lokalu zamiennego (lokal, którego kryteria określa ustawa o ochronie praw lokatorów), gdyż w przypadku gospodarstwa jednoosobowego przypada powyżej 20 m2 powierzchni łącznej pokoi. Nadto z uzasadnienia wynika, że organ potwierdził, że stan zdrowia członka rodziny Wnioskodawcy wpływa na możliwość uzyskiwania dochodu umożliwiającego spłatę zaległości składkowych i za spełnioną uznano przesłankę zawartą w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia MGPiPS. Jak podkreślono stan zdrowia członka rodziny, wobec którego orzeczono niezdolność do samodzielnej egzystencji, wymaga stałej i długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby warunkuje uzyskiwanie przez Pana dochodu niezbędnego do spłaty zadłużenia wobec Zakładu. W obszernej skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie R. G. wymienił błędy w ustaleniach faktycznych ZUS i na tej podstawie ocenił, że zaskarżona decyzja wydała została z naruszeniem prawa, w szczególności art. 28 ust. 3 a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i § 3 ust.1 rozporządzenia 31 lipca 2003 r. Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Pismem z 9 kwietnia 2019 r. Skarżący podtrzymał argumentację przedstawioną w skardze oraz wskazał na istotne, w jego ocenie błędy w ustaleniach faktycznych w zakresie ustalenia jego sytuacji majątkowej. Do pisma złożył m.in. informację o stanie zdrowia brata. Pismem z 7 maja 2019 r. Skarżący złożył dodatkowe wyjaśnienia w sprawie. Do pisma załączył postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z ... września 2019 r. nr [...] oraz [...] kwietnia 2019 r. nr [...] dotyczące umorzenia kosztów egzekucyjnych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.), dalej: "p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Oznacza to, iż zadaniem wojewódzkiego sądu administracyjnego jest zbadanie legalności zaskarżonej decyzji pod względem jej zgodności z prawem, to znaczy ustalenie, czy organy orzekające w sprawie prawidłowo zinterpretowały i zastosowały przepisy prawa w odniesieniu do właściwie ustalonego stanu faktycznego. Wskazać również należy, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Przeprowadzona kontrola legalności zaskarżonej decyzji wykazała, że zaskarżona decyzja narusza przepisy postępowania w stopniu uzasadniającym uwzględnienie skargi. Z akt sprawy wynika, że w dniu 26 lutego 2018 r. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ... Oddział w Warszawie wpłynął wniosek R. G. o umorzenie całości zadłużenia z tytułu składek za okres: 06/2016-12/2017. Organ decyzją z [...] kwietnia 2018 r. odmówił umorzenia zadłużenia z tytułu składek, a po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Rozpatrując wniosek o umorzenie należności ZUS działa w ramach uznania administracyjnego, które charakteryzuje się tym, że organ administracji publicznej ma możliwość wyboru pozytywnego lub negatywnego dla strony rozstrzygnięcia. Wydanie aktu uznaniowego poprzedzać winno należyte zgromadzenie i przeanalizowanie materiału dowodowego, prawidłowe ustalenie stanu faktycznego i przeprowadzenie wnioskowania opartego na zasadach logicznego rozumowania i doświadczenia życiowego. Wszystkie te elementy winny znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu podjętej decyzji (por. wyrok WSA w Warszawie z 2 września 2014 r. sygn. akt V SA/Wa 2494/13). Na podstawie art. 123 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, w sprawach uregulowanych niniejszą ustawą stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że ustawa stanowi inaczej. Oznacza to, że w niniejszym postępowaniu zastosowanie znajduje m.in. przepis art. 24 § 1 pkt 5 K.p.a., zgodnie z którym, pracownik organu administracji publicznej podlega wyłączeniu od udziału w postępowaniu w sprawie, w której brał udział w wydaniu zaskarżonej decyzji. Mając na uwadze powyższe regulacje, Sąd w pierwszej kolejności zobowiązany był zbadać, czy postępowanie zakończone zaskarżoną decyzją było prowadzone w sposób nienaruszający art. 24 § 1 pkt 5 K.p.a. Przez "branie udziału w wydaniu zaskarżonej decyzji" należy rozumieć podejmowanie przez pracownika organu administracji publicznej czynności procesowych, przewidzianych w przepisach prawa, niezbędnych do załatwienia sprawy w formie decyzji, a także jeżeli pracownik został upoważniony do wydania decyzji w imieniu organu lub pełni funkcję organu – załatwienie sprawy w drodze decyzji. W ocenie Sądu, w świetle omawianego przepisu, osoba biorąca udział w wydaniu decyzji w I instancji nie może brać udział w postępowaniu drugoinstancyjnym, którego celem jest ocena prawidłowości tej decyzji. W takim przypadku może zachodzić uzasadniona obawa, że pracownik, który był osobiście zaangażowany w określonym sposobie załatwienia sprawy nie będzie obiektywny przy ocenie postępowania i ewentualnym uchyleniu takiej decyzji. Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy wskazać należy, że na oryginale decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ... Oddział w W. z dnia [...] kwietnia 2018 r., która zapadła w pierwszej instancji widnieje podpis Zastępcy Naczelnika Wydziału Realizacji Dochodów – B. G. Natomiast na decyzji z dnia [...] lipca 2018 r., która została wydana po złożeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy w drugiej instancji, widnieje podpis tej samej osoby. W ocenie Sądu takie działanie organu narusza przepis art. 24 § 1 pkt 5 K.p.a., wskazany wyżej pracownik powinien zostać wyłączony od udziału w postępowaniu w drugiej instancji w sprawie, w której brał udział w wydaniu zaskarżonej decyzji. W związku z powyższym Sąd stwierdza, że nie może się ostać w porządku prawnym decyzja, która podjęta została w postępowaniu, w którym pozbawiono Skarżącego bezstronnego rozpatrzenia jej sprawy, tj. bez udziału pracowników biorących udział przy rozpatrywaniu sprawy w pierwszej instancji. Uchybienie to daje podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 3 K.p.a.), a w konsekwencji do uchylenia zaskarżonej decyzji w oparciu o przepis art. 145 § 1 pkt 1 lit b) p.p.s.a. Wobec stwierdzenia powyższego naruszenia Sąd uznał, że zaskarżona decyzja narusza przepisy postępowania, a naruszenie to ma istotny wpływ na wynik sprawy. W konsekwencji charakteru stwierdzonej wadliwości Sąd uznał za przedwczesne wypowiadanie się o zarzutach skargi. Z wyłożonych względów Sąd uchylił zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) p.p.s.a., o czym orzekł w sentencji wyroku.