V SA/Wa 362/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Michał Sowiński ( spr.), Sędzia WSA - Andrzej Kania, Asesor WSA - Piotr Kraczowski, Protokolant - Barbara Zielińska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 czerwca 2008 r. sprawy ze skargi R. P. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2007 r. znak [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na bezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku. Wnioskiem z dnia [...] czerwca 2007 r. R. P. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: "Zakład) o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. W uzasadnieniu powołał się na bardzo trudną sytuację materialną. Zaznaczył, iż sam wychowuje czternastoletniego syna, który jest częściowo niepełnosprawny i wymaga dodatkowej opieki i uwagi. Wyjaśnił, iż wspólnie z synem zamieszkuje w wynajmowanych lokalach, gdzie ceny najmu są bardzo wysokie, zaś jedynym źródłem dochodu jest prowadzona działalność gospodarcza w formie punktu sprzedaży drobnodetalicznej "R.", gdzie obroty są jednak bardzo małe. Dodatkowo podniósł, iż była żona nie płaci alimentów, zaś egzekucja komornicza należności jest nieskuteczna. Decyzją z dnia [...] października 2007 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 ust. 1-4, art. 30 oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.); dalej: "u.s.u.s.", Zakład odmówił umorzenia zaległych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i FGŚP. W uzasadnieniu, po przytoczeniu treści art. 28 ust. 2-3 u.s.u.s, organ wskazał, iż dla podjęcia decyzji o umorzeniu, musi zostać udowodnione, ze w danej sytuacji zachodzi całkowita nieściągalność należności z tytułu składek, która oznacza nie tylko brak możliwości egzekwowania długu w obecnym stanie, ale również brak szansy na jego wyegzekwowanie w przyszłości. Organ wskazał również na treść art. 28 ust. 3a u.s.u.s., przewidującego możliwość umorzenia należności pomimo braku całkowitej ich nieściągalności przy spełnieniu przesłanek określonych § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365) dalej: "rozporządzenie o umarzaniu składek". Zakład wyjaśnił, iż na podstawie przeprowadzonej analizy stwierdzono, iż w sytuacji wnioskodawcy nie została spełniona żadna z przesłanek określonych w rozporządzeniu o umarzaniu składek. Rozpoznając sprawę w następstwie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: "Prezes Zakładu") decyzją z dnia [...] grudnia 2007 r. znak [...] utrzymał w mocy decyzję Zakładu z dnia [...] października 2007 r. W uzasadnieniu wskazano, iż perspektywa poprawy aktualnej trudnej sytuacji płatnika nie daje obecnie podstaw do zastosowania art. 28 u.s.u.s., bowiem fakt prowadzenia działalności gospodarczej i uzyskiwanie z tego tytułu dochodów, pozwala na stopniową realizację przedmiotowych wierzytelności składkowych, stanowiąc jednocześnie o wyłączeniu przesłanki całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. Oceniono, iż w przedmiotowej sprawie istnieje możliwość zawarcia układu ratalnego, pozwalającego na spłatę należności składkowych i rozplanowanie związanych z tym wydatków. W skardze na powyższą decyzję R. P. zaznaczył, iż nie stać go aby spłacać zarazem zaległości i bieżące składki, zaś z dóbr materialnych już nic wartościowego nie posiada. Podkreślił, iż został wraz z synem wyeksmitowany z mieszkania byłej żony, co powoduje, iż jest zmuszony korzystać z pomocy socjalnej. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko i argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Należy zauważyć, iż decyzje w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek są decyzjami uznaniowymi. Podkreślenia wymaga jednak, iż uznaniowy charakter decyzji nie zwalnia organu od obowiązku przeprowadzenia prawidłowego postępowania oraz wydania decyzji spełniającej wymogi określone w art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), dalej: "k.p.a.". Wręcz przeciwnie, organ prowadząc postępowanie, w wyniku którego ma zostać wydana decyzja uznaniowa, ma obowiązek wypełnić zawarty w art. 7 k.p.a. nakaz dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz określony w przepisie art. 77 § 1 k.p.a. obowiązek zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego. Dokonana w postępowaniu ocena dowodów w oparciu o art. 80 k.p.a. nie może nosić cech dowolności. Wszelkie zaś istotne dla sprawy ustalenia i wnioski winny zostać zawarte w motywach podjętego rozstrzygnięcia. W powyższym kontekście, wskazać należy, że Naczelnik Urzędu Skarbowego w K. postanowieniem z dnia [...] czerwca 2005 r. umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone w stosunku do zobowiązanego: R. P. z uwagi na brak majątku ruchomego podlegającego zajęciu, będącego własnością lub współwłasnością zobowiązanego, z którego można by skutecznie prowadzić egzekucję. Zaistniała zatem sytuacja prawna przewidziana w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s., zgodnie z którym całkowita nieściągalność należności z tytułu składek zachodzi, gdy naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Okoliczność ta powinna być uwzględniona przez organ orzekający w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek. Pomimo tego, organ, znając treść postanowienia Naczelnika US z dnia [...] czerwca 2005 r., nie przyjął, że w sytuacji skarżącego zaszła całkowita nieściągalność, poprzestając na stwierdzeniu, iż fakt prowadzenia działalności gospodarczej i uzyskiwanie z tego tytułu dochodów stanowi o wyłączeniu przesłanki całkowitej nieściągalności zobowiązań składkowych. Analizowany przepis nie daje jednak podstaw do weryfikacji przez Prezesa Zakładu ustaleń Naczelnika US w przedmiocie braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Również inne przepisy u.s.u.s. nie upoważniają Prezesa Zakładu do kwestionowania ustaleń Naczelnika US w omawianym zakresie. Dopiero zatem zmiana stanowiska Naczelnika US, w formie przewidzianej prawem, pozwoliłaby organowi na przyjęcie tezy, że w sprawie nie występuje całkowita nieściągalność. Dodatkowo zauważyć należy, iż również z wykazu majątku z dnia [...] maja 2007 r., złożonego przez skarżącego przed Sądem Rejonowym w K. na wniosek Zakładu o nakazanie dłużnikowi wyjawienia majątku, wynika, iż wnioskodawca nie posiada środków, które pozwoliłyby na uregulowanie zaległości. Mając powyższe na względzie, należy zatem uznać, iż organ orzekający, dokonując wadliwych ustaleń w zakresie stanu faktycznego, uchybił obowiązkom wynikającym z treści art. 7, art. 77, art. 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a., w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Rozpoznając sprawę ponownie organ winien ustalić czy w sytuacji majątkowej zobowiązanego zaszły zmiany, które pozwalałyby na wszczęcie ponownej egzekucji, czy też nadal aktualność zachowuje postanowienie Naczelnika US stwierdzające bezskuteczność prowadzonej egzekucji. W przypadku potwierdzenia wcześniejszego stanowiska, organ powinien wydać rozstrzygnięcie w granicach uznania administracyjnego, kierując się dyrektywami interpretacyjnymi wynikającymi z wyrażonej w art. 7 k.p.a. zasady ogólnej uwzględniania interesu społecznego i słusznego interesu obywateli, mając przy tym na względzie, iż w świetle przedstawionych przez wnioskodawcę dokumentów, samodzielna egzystencja jego rodziny jest możliwa jedynie przy wsparciu jednostek pomocy społecznej. Sytuacja, w której zapłata zaległości powoduje konieczność sięgania przez zobowiązanego, pozbawionego możliwości zaspokojenia swoich niezbędnych potrzeb materialnych, do środków pomocy państwa, nie jest bowiem zgodna z interesem tego obywatela, jednocześnie nie jest również zgodna z interesem publicznym. W przypadku zaś braku przesłanki całkowitej nieściągalności, organ winien dokonać analizy stanu faktycznego sprawy pod kątem przepisu § 3 ust. 1 pkt 1 ww. rozporządzenia o umarzaniu składek, wskazującego jako przesłankę umorzenia okoliczność negatywnego wpływu zapłaty zaległych składek na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych ubezpieczonego i jego rodziny. Organ odwoławczy miałby zatem obowiązek ponownego, szczególnie wnikliwego, wyjaśnienia sytuacji majątkowej skarżącego i ustalenia, czy zapłata składek rzeczywiście może zagrozić jego egzystencji. W ocenie Sądu, Prezes Zakładu powinien w takiej sytuacji ustalić wysokość osiąganych przez skarżącego dochodów oraz wysokość ponoszonych przez niego wydatków i dać temu wyraz w uzasadnieniu decyzji (podkreśl. Sądu). W rozpoznanej sprawie organ odwoławczy obowiązku tego nie wykonał. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji nie dokonano należytej analizy dochodów rodziny skarżącego oraz wydatków, jakie są oni zmuszeni ponosić. W konsekwencji, jako przedwczesne i nie znajdujące oparcia w należycie ustalonym stanie faktycznym sprawy, ocenić należy stwierdzenie organu, iż skarżący nie udowodnił swej trudnej sytuacji ekonomicznej. Sąd wskazuje, iż w ponownie prowadzonym postępowaniu, poza koniecznością wyeliminowania powyższych wadliwości w rozpatrzeniu i rozstrzygnięciu sprawy, ocena zebranych w sprawie dowodów powinna odbyć się stosownie do dyspozycji art. 80 k.p.a. Uzasadnienie decyzji winno natomiast odpowiadać rygorom określonym w art. 107 § 3 k.p.a., dając jasny obraz motywów rozstrzygnięcia. Wobec powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji.