V SA/Wa 362/21
WyrokWSA w Warszawie2021-12-22
Skład orzekający: Marek Krawczak, Jadwiga Smołucha, Tomasz Grzybowski
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy postanowienie wierzyciela w sprawie zarzutów zgłoszonych w postępowaniu zabezpieczającym, wydane po dniu 30 lipca 2020 r., podlega kontroli sądu administracyjnego na podstawie art. 3 § 2 pkt 3 PPSA w brzmieniu obowiązującym od tej daty?Ratio decidendi
Sąd uznał, że skarga na postanowienie wierzyciela w sprawie zarzutów zgłoszonych w postępowaniu zabezpieczającym, wniesiona po 30 lipca 2020 r., podlega kontroli sądu administracyjnego. Zmiana art. 3 § 2 pkt 3 PPSA od tej daty rozszerzyła zakres kontroli sądowej na postanowienia wydane w postępowaniu zabezpieczającym, na które przysługuje zażalenie, bez wyłączenia postanowień dotyczących stanowiska wierzyciela w sprawie zarzutów. W związku z tym, wcześniejsze postanowienie WSA odrzucające skargę jako niedopuszczalną zostało uchylone.Stan faktyczny
Spółka U. S.A. wniosła skargę na postanowienie KNF dotyczące stanowiska wierzyciela w sprawie zarzutów zgłoszonych w postępowaniu zabezpieczającym. WSA w Warszawie odrzucił skargę jako niedopuszczalną, uznając, że postanowienie KNF nie podlega kontroli sądowej. Spółka wniosła skargę kasacyjną, argumentując, że zmiana PPSA od 30 lipca 2020 r. uczyniła takie postanowienia zaskarżalnymi. NSA rozpoznał sprawę w trybie uproszczonym, uchylił postanowienie WSA o odrzuceniu skargi i postanowienie KNF, uznając skargę za dopuszczalną i zasadny zarzut niedopuszczalności zabezpieczenia.Rozstrzygnięcie
Uchylono postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 czerwca 2021 r. oraz postanowienie Komisji Nadzoru Finansowego z dnia ... lipca 2020 r. Zasądzono od Komisji Nadzoru Finansowego na rzecz U. S.A. kwotę 597 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Marek Krawczak, Sędzia WSA - Jadwiga Smołucha (spr.), Asesor WSA - Tomasz Grzybowski, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 22 grudnia 2021 r. sprawy ze skargi kasacyjnej U. S.A. z siedzibą w W. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 czerwca 2021 r. odrzucającego skargę wydanego w sprawie ze skargi U. S.A. z siedzibą w W. na postanowienie Komisji Nadzoru Finansowego z dnia ... lipca 2020 r. nr ... w przedmiocie stanowiska wierzyciela w sprawie zarzutów zgłoszonych w postępowaniu zabezpieczającym 1. uchyla postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 czerwca 2021 r., 2. uchyla zaskarżone postanowienie Komisji Nadzoru Finansowego, 3. zasądza od Komisji Nadzoru Finansowego na rzecz U. S.A. z siedzibą w W. kwotę 597 zł (pięćset dziewięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Postanowieniem z 10 czerwca 2021 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. odrzucił, jako niedopuszczalną, skargę U. S.A. z siedzibą w W. (poprzednio: W. Spółka Akcyjna, S. Spółka Akcyjna; dalej jako: strona, zobowiązana, spółka) na postanowienie Komisji Nadzoru Finansowego (dalej jako: KNF, Komisja, organ, wierzyciel) z ... lipca 2020 r. nr ...., którym utrzymano w mocy postanowienie z .... kwietnia 2020 r. nr .... w przedmiocie stanowiska wierzyciela w sprawie zarzutów spółki zgłoszonych w postępowaniu zabezpieczającym.
Skargę kasacyjną od postanowienia WSA złożyła U. S.A. Spółka podniosła, że odrzucona skarga podlegała kontroli sądu administracyjnego na podstawie art. 3 § 2 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej: p.p.s.a.), w brzmieniu obowiązującym od 30 lipca 2020 r., ponieważ została wniesiona po dacie wejścia w życie nowelizacji tego przepisu dokonanej ustawą z dnia 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw Dz. U. z 2019 r., poz. 2070).
Zaskarżone postanowienie KNF z .... lipca 2020 r. zapadło w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych.
Decyzją Komisji z .... sierpnia 2019 r., znak ....., nałożona została na stronę kara pieniężna w kwocie 7 000 000,00 zł.
14 lutego 2020 r. organ wystawił zarządzenie zabezpieczenia nr ...., obejmujące w całości wskazaną w decyzji należność z tytułu kary. W treści zarządzenia zabezpieczenia organ wskazał jako okoliczności świadczące o możliwości utrudnienia bądź udaremnienia egzekucji przez zobowiązaną: dokonywanie przez zobowiązaną wyprzedaży majątku i inne okoliczności. W opisie wskazanych okoliczności organ podał, że 20.12.2019 r. zobowiązana zawarła z A. S.A. ugodę pozasądową, na mocy której zobowiązała się przekazać A. ... S.A. 3 000 000,00 zł tytułem wynagrodzenia za zarządzanie portfelem inwestycyjnym 3 funduszy inwestycyjnych zarządzanych i reprezentowanych przez zobowiązaną oraz kar umownych za niewykonanie zobowiązania do powierzenia A. .... S.A. 7 kolejnych funduszy zarządzanych i reprezentowanych przez zobowiązaną. W celu zabezpieczenia wykonania ugody zobowiązana poddała się rygorowi egzekucji wprost z aktu notarialnego w trybie art. 777 § 1 pkt 5 k.p.c., z całego majątku spółki, do kwoty 3 200 000,00 zł. Organ podniósł, że umowy o powierzenie zarządzania, których dotyczy ugoda zostały zawarte w trakcie czynności kontrolnych oraz wszczętego przez KNF postępowania o nałożenie sankcji i miały charakter pozorny, zaś zobowiązana miała świadomość wysokiego prawdopodobieństwa zastosowania przez KNF kar administracyjnych i ich wysokości. Organ podał, że na w wykonaniu ugody zobowiązana dokonuje regularnych przelewów na rzecz A. ... S.A. z dwóch rachunków bankowych o wskazanych numerach – w Banku Nowym BFG S.A. z siedzibą w Warszawie (poprzednio Podkarpacki Bank Spółdzielczy z siedzibą w S.) oraz w Millenium Bank S.A. - na których ma zdeponowane środki pieniężne. Organ podniósł, ze z uwagi na przymusową restrukturyzację Podkarpackiego Banku Spółdzielczego część zdeponowanych w nim środków zobowiązanej zostanie utracona.
Naczelnik P. M. Urzędu Skarbowego w W. wszczął na podstawie zarządzenia zabezpieczenia postępowanie zabezpieczające wobec majątku spółki. W ramach tego postępowania dokonano zajęcia zabezpieczającego rachunków bankowych spółki prowadzonych w następujących bankach:
- Bank Nowy BFG S.A. (zawiadomieniem z 18 lutego 2020 r., nr .............;
- BNP Paribas Bank Polska S.A. (zawiadomieniem z 18 lutego 2020 r., nr ............);
- mBank S.A. (zawiadomieniem z 18 lutego 2020 r., nr ............);
- Bank Millennium S.A. (zawiadomieniem z 18 lutego 2020 r., nr ............).
Pismem z 3 marca 2020 r. spółka złożyła zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania zabezpieczającego, na podstawie art. 33 § 1 pkt 1, 6 i 8 w zw. z art. 166b ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2019 r. poz. 1438, ze zm., dalej: "u.p.e.a."). Strona podniosła zarzuty: 1) dokonania zabezpieczenia pomimo nieistnienia obowiązku objętego zabezpieczeniem; 2) niedopuszczalności zabezpieczenia; 3) zastosowania zbyt uciążliwego środka zabezpieczającego w postaci zabezpieczenia wierzytelności z rachunku bankowego spółki. Zobowiązana wniosła o umorzenie postępowania zabezpieczającego, uchylenie zarządzenia zabezpieczenia i zastosowanych środków zabezpieczających. Wniosła też o zawieszenie postępowania zabezpieczającego do czasu wydania ostatecznego postanowienia w przedmiocie zgłoszonego zarzutu.
Postanowieniem z ..... kwietnia 2020 r. nr ...... wierzyciel (KNF) zajął stanowisko w sprawie zgłoszonych przez zobowiązaną zarzutów, w którym uznał za nieuzasadnione:
1. zarzut dokonania zabezpieczenia pomimo nieistnienia obowiązku objętego zabezpieczeniem złożony przez zobowiązaną na podstawie art. 33 § 1 pkt 1 u.p.e.a.;
2. zarzut niedopuszczalności zabezpieczenia złożony przez zobowiązaną na podstawie art. 33 § 1 pkt 6 u.p.e.a.;
3. zarzut zastosowania zbyt uciążliwego środka zabezpieczającego w postaci zabezpieczenia wierzytelności z rachunku bankowego spółki złożony przez zobowiązaną na podstawie art. 33 § 1 pkt 8 u.p.e.a.
W wyniku rozpoznania wniosku zobowiązanej o ponowne rozpatrzenie sprawy, KNF postanowieniem z ..... lipca 2020 r., nr ....., utrzymała w mocy własne postanowienie z 15 kwietnia 2020 r. W uzasadnieniu postanowienia KNF wyjaśniła, że podjęte postępowanie zabezpieczające wobec spółki nie zmierza do wykonania obowiązku, a jedynie ma zagwarantować skuteczność przyszłej egzekucji, a więc wykluczyć możliwość dokonania przez zobowiązaną rozporządzeń posiadanym majątkiem z naruszeniem prawnego interesu wierzyciela. Zdaniem organu konieczność uzyskania takiego zabezpieczenia zaktualizowała się w następstwie powzięcia informacji o podejmowanych przez spółkę czynnościach, które z wysokim prawdopodobieństwem mogą skutkować utrudnieniem, a nawet udaremnieniem egzekucji należności pieniężnej wynikającej z decyzji z ... sierpnia 2019 r. Odnosząc się do podniesionego zarzutu braku dokonania przez KNF ustaleń, że wystąpiły okoliczności stanowiące podstawę zastosowania zabezpieczenia oraz zarzutu zastosowania zbyt uciążliwego zabezpieczenia (mniej uciążliwym środkiem zabezpieczającym byłoby zajęcie wierzytelności, tj.: R. .... ... .., P. ...., P. ..., P. ... .. ..) wierzyciel podkreślił, że te wierzytelności nie mogą stanowić dostatecznej gwarancji realizacji w przyszłości egzekucji nałożonych na spółkę kar pieniężnych. W ocenie KNF sytuacja finansowa wskazanych funduszy, bardzo niska płynność znajdujących się w ich portfelach aktywów oraz ich złożona sytuacja prawna, będąca wynikiem nieprawidłowości w dotychczasowym zarządzaniu, pozwalają przyjąć, iż dochodzenie należności wynikających z posiadanych przez stronę wierzytelności wobec tych funduszy może być istotnie utrudnione i długotrwałe. W ocenie organu gwarancję realizacji egzekucji nałożonych na spółkę kar pieniężnych daje wyłącznie zabezpieczenie w postaci zajęcia rachunków bankowych posiadanych przez spółkę. W ocenie Komisji istnieje realne zagrożenie utrudnienia lub udaremnienia przez zobowiązanego egzekucji należności pieniężnej, wymierzonej temu podmiotowi decyzją z ........ sierpnia 2019 r. Zdaniem KNF zastosowany środek zabezpieczający w postaci zabezpieczenia wierzytelności z rachunku bankowego stanowi najmniej uciążliwy środek i realizuje zasadę efektywności zabezpieczenia, która ma zapewnić zaspokojenie zobowiązań o charakterze pieniężnym w znacznej wysokości.
Na postanowienie KNF z ..... lipca 2020 r. spółka wywiodła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie i zarzuciła zaskarżonemu postanowieniu naruszenie:
1. art. 34 § 1 w zw. z art. 33 § 1 pkt 1 u.p.e.a. w zw. z art. 166b u.p.e.a. poprzez uznanie za nieuzasadniony zarzutu z art. 33 § 1 pkt 1 u.p.e.a., pomimo istnienia podstaw do jego uwzględnienia, w szczególności z uwagi na brak przymiotu ostateczności decyzji, z której wynika obowiązek objęty zabezpieczeniem, co przesądza o braku obowiązku podlegającego zabezpieczeniu;
2. art. 130 § 2 w zw. z art. 127 § 3 oraz 16 § 1 k.p.a. poprzez uznanie, iż decyzja podlegająca zaskarżeniu (nieostateczna) wywiera skutki prawne poprzez powstanie obowiązku podlegającemu zabezpieczeniu, pomimo iż w świetle tych przepisów decyzja taka nie wywiera żadnych skutków prawnych;
3. art. 34 § 1 w zw. z art. 33 § 1 pkt 6 w zw. z art. 166b u.p.e.a. poprzez uznanie za nieuzasadniony zarzutu z art. 33 § 1 pkt 6 u.p.e.a., pomimo istnienia podstaw do jego uwzględnienia, w szczególności w postaci zaistnienia przesłanek skutkujących wyłączeniem możliwości stosowania zabezpieczenia, ze względu na niespełnienie przesłanek określonych w art. 154 § 1 u.p.e.a., a także brak należności podlegającej zabezpieczeniu;
4. art. 34 § 1 w zw. z art. 33 § 1 pkt 8 u.p.e.a. w zw. z art. 126 k.p.a. w zw. z art. 18 w zw. z art. 166b u.p.e.a. poprzez sformułowanie stanowiska w zakresie zarzutu Spółki z art. 33 § 1 pkt 8 u.p.e.a. pomimo iż Komisja nie była uprawniona do sformułowania stanowiska w zakresie tego zarzutu;
5. art. 34 § 1 w zw. z art. 33 § 1 pkt 8 w zw. z art. 166b u.p.e.a. poprzez uznanie za nieuzasadniony zarzutu zastosowania zbyt uciążliwego środka zabezpieczającego w postaci zabezpieczenia wierzytelności z rachunku bankowego spółki, pomimo iż zabezpiecza on należność nieistniejącą, a ponadto jest nadmiernie uciążliwy dla spółki oraz pomimo alternatywnych środków, które możliwe były do zastosowania w miejsce zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego spółki.
Skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego go postanowienia z ..... kwietnia 2020 r. i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi.
Postanowieniem z ..... czerwca 2021 r. sygn. akt V SA/Wa 362/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę zobowiązanej uznając, że podlega ona odrzuceniu na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm. dalej p.p.s.a.). W uzasadnieniu sąd wskazał, że zgodnie z art. 3 § 2 pkt 3 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej obejmuje orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie, z wyłączeniem postanowień wierzyciela o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu oraz postanowień, przedmiotem których jest stanowisko wierzyciela w sprawie zgłoszonego zarzutu. Sąd stwierdził również, że zaskarżone postanowienie dotyczy właśnie stanowiska wierzyciela – Komisji Nadzoru Finansowego odnośnie zarzutów zgłoszonych przez spółkę, z tego więc względu wniesiona skarga na to rozstrzygnięcie nie podlega kognicji sądu, w związku z czym podlega ona odrzuceniu.
Spółka wniosła skargę kasacyjną od postanowienia WSA w Warszawie, domagając się jego uchylenia w całości i rozpoznania skargi poprzez uchylenie postanowienia KNF z .... lipca 2020 r. oraz poprzedzającego go postanowienia z ..... kwietnia 2020 r., ewentualnie uchylenia postanowienia sądu w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania sądowi I instancji oraz zasądzenia zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Zaskarżonemu postanowieniu skarżąca kasacyjnie spółka zarzuciła naruszenie:
1. art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. poprzez nieprawidłowe zastosowanie tego przepisu i w konsekwencji odrzucenie skargi, z uwagi na niedopuszczalność wniesienia skargi, pomimo iż skarga była dopuszczalna i podlegała rozpoznaniu, w związku z czym przepis art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. nie powinien znaleźć zastosowania, co stanowiło konsekwencję błędnego przyjęcia, że postanowienie KNF z .... lipca 2020 r. nie podlegało zaskarżeniu na gruncie art. 3 § 2 pkt 3 p.p.s.a., pomimo iż postanowienie KNF z ..... lipca 2020 r. (sygn. .....) stanowiło postanowienie wydane w postępowaniu zabezpieczającym, na które przysługuje zażalenie, w związku z czym podlegało kontroli przez sąd administracyjny;
2. art. 52 § 1 oraz art. 3 § 2 pkt 3 p.p.s.a. w zw. z art. 34 § 2 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w brzmieniu obowiązującym na dzień poprzedzający wejście w życie przepisów ustawy z 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2019 r., poz. 2070; dalej: ustawa zmieniająca), tj. 29 lipca 2020 r., w zw. z art. 25 ustawy zmieniającej, poprzez błąd wykładni polegający na nieprawidłowym przyjęciu, że postanowienie w przedmiocie stanowiska wierzyciela w sprawie zgłoszonego zarzutu wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które przysługuje zażalenie, a na które skarga została wniesiona po dniu 29 lipca 2020 r., nie podlega kontroli przez sąd administracyjny, pomimo iż w świetle art. 3 § 2 pkt 3 p.p.s.a. o treści obowiązującej od 30 lipca 2020 r. postanowienie takie podlega kontroli sądowej, a jednocześnie z art. 25 ustawy zmieniającej a contrario wynika, że do postępowań sądowych w sprawach dotyczących postępowań egzekucyjnych i zabezpieczających, wszczętych na podstawie p.p.s.a. po dniu wejścia w życie ustawy zmieniającej, stosuje się przepisy p.p.s.a. w brzmieniu nadanym ustawą zmieniającą, co oznacza, że do postępowań tych znajduje zastosowanie art. 3 § 2 pkt 3 p.p.s.a. w brzmieniu nadanym tą ustawą.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej oraz zasądzenie na rzecz organu zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 179a p.p.s.a. jeżeli przed przedstawieniem skargi Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu wojewódzki sąd administracyjny stwierdzi, że w sprawie zachodzi nieważność postępowania, albo podstawy skargi są oczywiście usprawiedliwione, uchyla zaskarżony wyrok lub postanowienie rozstrzygając na wniosek strony również o zwrocie kosztów postępowania kasacyjnego i na tym samym posiedzeniu ponownie rozpoznaje sprawę. Od wydanego orzeczenia przysługuje skarga kasacyjna.
W myśl art. 119 pkt 3 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.
Uznając za oczywiście usprawiedliwione podstawy skargi kasacyjnej w zakresie nieprawidłowego zastosowania art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. , Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 179a p.p.s.a. uchylił zaskarżone postanowienie o odrzuceniu skargi i ponownie rozpoznał sprawę. Na podstawie art. 206 p.p.s.a. sąd odstąpił od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, mając na uwadze, iż organ w odpowiedzi na skargę na postanowienie KNF nie wnosił o jej odrzucenie, a postanowienie o odrzuceniu skargi było wynikiem błędnej oceny sądu dotyczącej okoliczności, które sąd wziął pod uwagę z urzędu.
Art. 3 § 2 pkt 3 p.p.s.a. został znowelizowany ustawą z dnia 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2019 r. poz. 2070, zwanej dalej ustawą zmieniającą) i od 30 lipca 2020 r. przyjął brzmienie: kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które przysługuje zażalenie. Przy czym w myśl art. 25 ustawy zmieniającej, do postępowań sądowych w sprawach dotyczących postępowań egzekucyjnych i zabezpieczających, wszczętych na podstawie ustawy zmienianej w art. 7 i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy stosuje się przepisy dotychczasowe. Ponieważ skarga w rozpoznawanej sprawie została wniesiona po dniu 30 lipca 2020 r., w sprawie nie mógł być zastosowany przepis art. 3 § 2 pkt 3 p.p.s.a. w brzmieniu obowiązującym przed 30 lipca 2020 r., wyłączającym skargę na postanowienia wierzyciela, przedmiotem których jest stanowisko wierzyciela w sprawie zgłoszonego zarzutu. W konsekwencji sąd przy ponownym rozpoznaniu sprawy uznał skargę na postanowienie w sprawie stanowiska wierzyciela za dopuszczalną.
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (dalej: p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Sąd administracyjny nie rozstrzyga merytorycznie o zgłoszonych przez stronę żądaniach tylko bada jego legalność, a w przypadku stwierdzenia, że zaskarżone rozstrzygnięcie zostało wydane z naruszeniem prawa, o którym mowa w art. 145 p.p.s.a., uchyla je lub stwierdza jego nieważność.
Zgodnie z art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2019 r. poz. 2070 z późn. zm.) do postępowań egzekucyjnych wszczętych na podstawie ustawy zmienianej w art. 1 i niedokończonych przed dniem wejścia w życie ustawy nowelizującej stosuje się przepisy dotychczasowe. Zgodnie z art. 13 ust. 6 ww. ustawy, do postępowań zabezpieczających wszczętych na podstawie ustawy zmienianej w art. 1 i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy przepisy ust. 1-5 stosuje się odpowiednio. W rozpoznawanej sprawie postępowanie zabezpieczające wszczęte zostało przed 30 lipca 2020 r., zatem mają w niej zastosowanie przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w brzmieniu obowiązującym wejściem w życie nowelizacji wprowadzonych ustawą zmieniającą z 11 września 2019 r.
Zgodnie z art. 166b u.p.e.a. w postępowaniu zabezpieczającym stosuje się odpowiednio przepisy działu I i art. 168d, a zatem również art. 33 i 34 u.p.e.a., dotyczące wnoszenia i trybu rozpatrywania zarzutów. Wobec powyższego zobowiązanemu, wobec którego wszczęto czynności związane z zabezpieczeniem, przysługuje prawo wniesienia zarzutów. W postępowaniu zabezpieczającym zarzuty można składać tylko z przyczyn enumeratywnie wymienionych w art. 33 § 2 u.p.e.a., przy czym, że zarzuty określone w art. 33 u.p.e.a. nie mogą być stosowane wprost, gdyż art. 166b u.p.e.a. stanowi o odpowiednim stosowaniu tego przepisu.
Zgodnie z art. 34 § 1 i 1a u.p.e.a., warunkiem wydania przez organ egzekucyjny postanowienia w sprawie zgłoszonych zarzutów było zajęcie stanowiska przez wierzyciela. Postanowienie zawierające stanowisko wierzyciela w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym wydaje się w ramach współdziałania organów, o którym mowa w art. 106 § 1 k.p.a. i ma charakter wiążący dla organu egzekucyjnego. Przy czym zgodnie z art. 34 u.p.e.a. przy egzekucji obowiązków o charakterze pieniężnym, zarzuty zgłoszone na podstawie art. 33 pkt 1-7, 9 i 10 organ egzekucyjny rozpatruje po uzyskaniu stanowiska wierzyciela. Zatem przepisy wprost wskazują, że przy zgłoszeniu zarzutu zastosowania zbyt uciążliwego środka w zakresie świadczeń pieniężnych, organ egzekucyjny działa samodzielnie i nie jest związany opinią wierzyciela.
Przesłanki zastosowania zabezpieczenia określa art. 154 § 1 u.p.e.a., który stanowi, że organ egzekucyjny dokonuje zabezpieczenia należności pieniężnej lub wykonania obowiązku o charakterze niepieniężnym, jeżeli brak zabezpieczenia mógłby utrudnić lub udaremnić egzekucję, w szczególności jeżeli stwierdzono:
- brak płynności finansowej zobowiązanego,
- unikanie wykonania przez zobowiązanego obowiązku przez nieujawnianie zobowiązań powstających z mocy prawa lub nierzetelne prowadzenie ksiąg podatkowych,
- dokonywanie przez zobowiązanego wyprzedaży majątku,
- niezłożenie oświadczenia, o którym mowa w art. 39 § 1 ustawy - Ordynacja podatkowa, mimo wezwania do jego złożenia albo niewykazanie w złożonym oświadczeniu wszystkich rzeczy lub praw podlegających ujawnieniu.
Stosownie do art. 155a § 1 pkt 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny dokonuje zabezpieczenia na wniosek wierzyciela i na podstawie zarządzenia zabezpieczenia wydanego przez wierzyciela. W art. 154 § 2 u.p.e.a. przewidziano możliwość zabezpieczenia należności pieniężnej niewymagalnej, tj. przed terminem płatności należności pieniężnej lub przed terminem wykonania obowiązku o charakterze niepieniężnym, stąd podstawą wystawienia zarządzenia zabezpieczenia może być również orzeczenie nakładające na stronę obowiązek podlegający wykonaniu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, który nie jest wymagalny, czyli także decyzja wydana przez organ I instancji, niebędąca decyzją ostateczną. Sąd składzie rozpoznającym niniejszą sprawę podziela też stanowisko wypracowane w orzecznictwie sądowym, że w postępowaniu zabezpieczającym nie jest dopuszczalne zgłoszenie zarzutu nieistnienia obowiązku (por. wyrok NSA w Warszawie z 27.07.1995 r., III SA 1286/94; wyrok NSA z 20.12. 2005 r., II FSK 264/05). Ponadto zgodnie z art. 34 § 1a u.p.e.a. jeżeli zarzut zobowiązanego jest lub był przedmiotem rozpatrzenia w odrębnym postępowaniu administracyjnym, podatkowym lub sądowym albo zobowiązany kwestionuje w całości lub w części wymagalność należności pieniężnej z uwagi na jej wysokość ustaloną lub określoną w orzeczeniu, od którego przysługują środki zaskarżenia, wierzyciel wydaje postanowienie o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu. W rozpoznawanej sprawie zarzut nieistnienia obowiązku został przez skarżącą sformułowany w warunkach odpowiadających dyspozycji art. 34 § 2 pkt 3 lit. a) u.p.e.a., ponieważ toczyło się wówczas postępowanie z wniosku skarżącej o ponowne rozpoznanie sprawy zakończonej decyzją nakładająca karę pieniężną, w oparciu o którą zostało wydane zarządzenie zabezpieczenia. Kontrolowane postępowanie zabezpieczające nie może prowadzić do weryfikacji zgodności z prawem orzeczenia stanowiącego podstawę podejmowanych czynności zabezpieczenia, jeżeli orzeczenie określające dany obowiązek pozostaje w obrocie prawnym.
Natomiast zasadny jest podniesiony przez stronę zarzut niedopuszczalności zabezpieczenia, wobec braku dostatecznego wykazania przez organ istnienia przesłanek zastosowania zabezpieczenia określonych w art. 154 § 1 u.p.e.a., a mianowicie, że brak zabezpieczenia mógłby utrudnić lub udaremnić egzekucję. Zaskarżone postanowienie w sprawie stanowiska wierzyciela nosi w tym zakresie cechę dowolności i arbitralności, ponieważ organ ograniczył się jedynie do wskazania zawieranych przez zobowiązaną umów, dotyczących świadczenia na rzecz spółki odpłatnych usług zarządzania portfelem inwestycyjnym funduszy zarządzanych i reprezentowanych przez spółkę oraz stwierdzenia, że były to umowy pozorne, natomiast organ w żaden sposób nie przedstawił okoliczności, które miałyby świadczyć o prawnej wadliwości tych umów. W szczególności organ nie wykazał, by usługi będące przedmiotem kwestionowanych umów w rzeczywistości nie były świadczone lub by ustalone w tych umowach wynagrodzenie było nieekwiwalentne w stosunku do faktycznej wartości rynkowej tych usług, albo też by zawarcie tych umów było nieracjonalne z punktu widzenia prowadzonej przez spółkę działalności gospodarczej. Podnoszone przez organ okoliczności zawierania umów na zakup usług w okresie, w którym prowadzone było w stosunku do spółki postępowanie kontrolne, w wyniku którego została wydana decyzja o nałożeniu na spółkę kary pieniężnej, oraz sama znaczna wysokość ustalonego w tych umowach wynagrodzenia, nie mogą przesądzać o tym, iż w istocie celem tych umów było wyzbycie się przez spółkę majątku. Samo rozpoczęcie czynności kontrolnych w spółce nie mogło ograniczać jej w prowadzeniu jej działalności gospodarczej, w tym zawierania umów, z którymi wiązało się wydatkowanie środków. Również zachowanie zobowiązanej, polegające na zawarciu i realizacji ugody pozasądowej dotyczącej zapłaty wynagrodzenia innemu podmiotowi za świadczone usługi, nie można co do zasady uznać za zachowanie zmierzające do wyprowadzenia majątku ze spółki, w sytuacji gdy organ w żaden sposób nie wykazał by wierzytelności, których dotyczyła ugoda zawarta przez zobowiązaną w rzeczywistości nie istniały.
W tym stanie rzeczy, sąd działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. orzekł o uchyleniu zaskarżonego postanowienia KNF, wobec uznania, że zostało wydane z naruszeniem art. 7, 77 § 1, 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a., mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a. Na zasądzoną kwotę kosztów postępowania składa się: opłata od skargi 100 zł, wynagrodzenie adwokata w wysokości 480 zł i opłata od pełnomocnictwa w wysokości 17 zł.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 23.07.2026. · Źródło