V SA/Wa 366/14

Referendarz sądowy Anna Nasiłowska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 10 czerwca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi A. G. na decyzję Dyrektora Mazowieckiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. z dnia (...) stycznia 2014 r. nr (...) w przedmiocie odmowa przyznania pomocy na zalesianie p o s t a n a w i a: odmówić przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. W złożonym na urzędowym formularzu (PPF) wniosku o przyznanie prawa pomocy A. G.(dalej "skarżąca"), reprezentowana przez pełnomocnika, wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. W uzasadnieniu wniosku skarżąca wskazała, że nie posiada żadnych środków pieniężnych, ponieważ nie uzyskuje dochodów z gospodarstwa rolnego. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wskazała, że jest właścicielem nieruchomości rolnej o powierzchni 12 ha. Innego majątku skarżąca nie wykazała. Strona prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem. Podstawą utrzymania rodziny jest dochód z wynagrodzenia za pracę uzyskiwany przez męża skarżącej w wysokości 3000 zł miesięcznie. Ponieważ oświadczenie złożone we wniosku o przyznanie prawa pomocy nie było wystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącej, na podstawie zarządzenia referendarza sądowego z 13 maja 2014 r. skarżąca, za pośrednictwem pełnomocnika, została wezwana do złożenia dodatkowych dokumentów oraz udzielenia dodatkowych informacji - w terminie 7 dni, pod rygorem rozpoznania wniosku na podstawie informacji i dokumentów posiadanych przez Sąd. W odpowiedzi na wezwanie pełnomocnik skarżącej oświadczył, że nie wykona wezwania, ponieważ wskazane tam dokumenty i żądane informacje naruszają sferę prywatności skarżącej oraz jej prawo do zachowania i ochrony życia prywatnego. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje. Stosownie do art. 199 ustawy z 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej powoływanej jako "p.p.s.a.", strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Na podstawie art. 243 § 1 oraz art. 245 § 1 p.p.s.a, Sąd może - na wniosek strony - przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Zgodnie z art. 245 § 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. Prawo pomocy w zakresie częściowym stosownie do art. 245 § 3 p.p.s.a. obejmuje natomiast zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie pełnomocnika. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Sąd może natomiast zwolnić osobę fizyczną z części kosztów postępowania, jeśli wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Literalna wykładnia powyższych regulacji nie pozostawia wątpliwości co do tego, iż inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki przemawiające za udzieleniem prawa pomocy, ciąży na ubiegającej się o takie prawo stronie. Godzi się zatem przyjąć, iż wprowadzając wyjątek od ogólnej zasady partycypowania w kosztach sądowych, ustawodawca nałożył obowiązek wykazania pozytywnych przesłanek na wnioskodawcę, zaś ocenę ich spełnienia pozostawił referendarzowi lub sądowi rozpatrującemu wniosek. Jednocześnie w sytuacji, gdy oświadczenie zawarte we wniosku jest niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego wnioskodawcy lub budzi wątpliwości, sąd na podstawie art. 255 p.p.s.a., ma prawo wezwać taką osobę do złożenia dodatkowego oświadczenia uzupełniającego, jak i potwierdzającego wykazywane przez nią okoliczności. Powyższy przepis znajduje swoje rozwinięcie w wydanym – na podstawie art. 256 p.p.s.a. – rozporządzeniu Rady Ministrów z 16 grudnia 2003 r., w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępniania urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnym oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. Nr 227, poz. 2245). Zgodnie z § 4 tego rozporządzenia, dokumentami źródłowymi, które w przypadkach budzących wątpliwości mogą potwierdzać przedstawione przez wnioskodawcę dane o jego majątku, dochodach i stanie rodzinnym, mogą być w szczególności: 1) odpisy zeznań podatkowych za ostatnie dwa lata kalendarzowe; 2) wyciągi i wykazy z posiadanych rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z okresu ostatnich trzech miesięcy; 3) wypisy z rejestrów urzędowych; 4) odpisy aktualnych bilansów; 5) zaświadczenia o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz otrzymywanych świadczeń z okresu ostatnich dwu lat; 6) zaświadczenie o sytuacji rodzinnej wnioskodawcy wydawane przez właściwą do spraw zdrowia lub opieki społecznej jednostkę organizacyjna gminy. W tym miejscu zauważyć należy również, iż zawarte w omawianym przepisie określenie "w szczególności", wskazuje na to, iż wymienione w jego kolejnych punktach dokumenty źródłowe, stanowią katalog otwarty, który może być rozszerzony, jeśli okaże się – z uwagi na stan sprawy – iż niezbędne jest złożenie innych dokumentów. Jeżeli chodzi natomiast o "dodatkowe oświadczenie", o którym mowa w art. 255 p.p.s.a., to wnioskodawcę można wezwać do podania takich informacji, które pozwolą na ocenę jego sytuacji majątkowej i rodzinnej, by można było ustalić w sposób rzetelny i odpowiadający istniejącemu stanowi rzeczy, czy w sprawie zachodzą przesłanki do udzielenia prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Podkreślić należy, iż instytucja prawa pomocy znajduje zastosowanie w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, czy wręcz znajdujących się w stanie ubóstwa. Zgodnie z utrwaloną linią orzecznictwa do osób tych zaliczyć można bezrobotnych, którzy nie pobierają zasiłku lub osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone. Odnosząc powyższe regulacje do rozpoznawanego wniosku stwierdzić należy, że oświadczenia złożone przez wnioskodawcę na urzędowym formularzu PPF z 30 kwietnia 2014 r. okazały się niewystarczające do oceny, czy nie jest ona w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (jako warunku udzielenia prawa pomocy we wnioskowanym zakresie). Dlatego skarżąca została wezwana do podania informacji pozwalających na lepszą ocenę jej sytuacji majątkowej oraz do złożenia określonych dokumentów. W szczególności ustalenia wymagało, czy skarżąca posiada zasoby pieniężne, zwłaszcza środki pieniężne zgromadzone na rachunku bankowym. Skarżąca, poprzez pełnomocnika, w odpowiedzi na wezwanie nadesłała do Sądu pismo, w którym oświadczyła, że nie przedstawi żadnych informacji dotyczących sytuacji majątkowej, ponieważ żądane informacje naruszają jej sferę prywatności. Należy powtórzyć, że w ramach postępowania o przyznanie sprawie prawa pomocy, regulowanego przepisami ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ustawodawca dopuścił przeprowadzenie dodatkowego postępowania (art. 255 p.p.s.a.) obejmującego możliwość wezwania strony skarżącej do przedstawienia dodatkowych informacji. Wywiązanie się z tego obowiązku zależy od woli strony skarżącej. Skarżąca powinna być jednak świadoma, że nieprzedstawienie wskazanych w wezwaniu dodatkowych informacji, może się wiązać z negatywnymi skutkami w zakresie postępowania o przyznanie prawa pomocy, o czym skarżąca została pouczona w wezwaniu wystosowanym na podstawie art. 255 p.p.s.a. Dlatego w rozpoznawanej sprawie uznać należy, iż skarżąca nie wykazała, że ustawowa przesłanka przyznania prawa pomocy w odniesieniu do jej osoby wystąpiła. Brak dodatkowych informacji uniemożliwił porównanie wysokości obciążeń finansowych z jakimi skarżąca powinna się liczyć w postępowaniu sądowym z jej rzeczywistymi możliwościami płatniczymi. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 postanowiono jak w sentencji.