V SA/Wa 369/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Joanna Zabłocka, Sędzia WSA - Jolanta Bożek (spr.), Sędzia WSA - Dorota Mydłowska, Protokolant - Izabela Zdzieszyńska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 kwietnia 2008 r. sprawy ze skargi J. P. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] listopada 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne; uchyla zaskarżoną decyzję. Pismem z dnia 25 czerwca 2007 r. (data wpływu do organu) J. P.złożył wniosek o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne. W uzasadnieniu wnioskodawca podniósł, że jest emerytem dodatkowo prowadzącym działalność gospodarczą, polegającą na świadczeniu usług transportowych. Oświadczył, że od marca 2007 r. nie opłacał na bieżąco składek, jednak było to spowodowane nieznajomością nowych regulacji dotyczących zasad podlegania ubezpieczeniom społecznym przez emerytów, rencistów, czy rolników prowadzących dodatkowo działalność gospodarczą. Od uzyskania informacji w ZUS o konieczności zarejestrowania się jako płatnik podlegający obowiązkowo ubezpieczeniu zdrowotnemu bieżąco dokonuje wpłat składek. Wnioskodawca zwrócił również uwagę na trudną sytuację materialną swojej rodziny oraz na podeszły wiek i zły stan zdrowia. Zaznaczył także, że ma wraz z żoną na utrzymaniu ciężko chorego syna. Decyzją z dnia [...] sierpnia 2007 r., nr [...]Zakład Ubezpieczeń Społecznych (określany dalej jako "Zakład") odmówił wnioskodawcy umorzenia składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres VI 1999 r. - XII 2002 r., III - XII 2003 r., IX, X 2004 r., VIII - XII 2005 r., VIII 2006 r. - III 2007 r. w łącznej kwocie [...] zł. Zdaniem organu w rozpoznawanej sprawie nie można było stwierdzić całkowitej nieściągalności i w konsekwencji brak było podstaw do umorzenia należności. Organ nie znalazł również podstaw do umorzenia zaległych należności w oparciu o art. 28 ust. 3a ustawy z 13 października o systemie ubezpieczeń społecznych [(Dz. U. Nr 13, poz. 887 ze zm.) - dalej u.s.u.s. Rozpoznając sprawę w następstwie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: "Prezes Zakładu") decyzją z dnia [...] listopada 2007 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję Zakładu. Prezes Zakładu stwierdził, że po powtórnej analizie zgromadzonej dokumentacji nie znaleziono okoliczności uzasadniających uchylenie decyzji o odmowie umorzenia należności z tytułu składek. Uzasadniając swoje stanowisko organ wskazał, że z zaświadczeń lekarskich dołączonych do wniosku wynika, że tylko syn wnioskodawcy wymaga opieki innych osób. Opieki takiej nie wymaga natomiast żona wnioskodawcy. Ustalił również, że zobowiązany utrzymuje się z renty w kwocie [...] zł oraz dodatku pielęgnacyjnego w kwocie [...] zł. Żona pobiera emeryturę w kwocie [...] zł. We wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje syn, który pobiera rentę w wysokości [...] zł. Ponadto zobowiązany posiada gospodarstwo rolne o pow. [...] ha fizycznych. Zamieszkuje wraz z żoną i synem w domu jednorodzinnym murowanym, stanowiącym własność jego i żony. Posiada również samochód ciężarowy STAR Nr rej. [...], rok prod. 1986 oraz ciągnik rolniczy Ursus C-330 rok prod. 1981. Organ zakwestionował wysokość miesięcznych wydatków rodziny zobowiązanego uznając wskazane przez niego koszty miesięcznego utrzymania za zbyt wysokie. Na koniec organ odniósł się do kwestii przedawnienia dłużnych należności. Wyjaśnił, że w świetle ustawy z dnia 6 lutego 1997 r. o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym (Dz.U. Nr 28, poz. 153 z późn. zm.) należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne ulegały przedawnieniu z upływem 5 lat, licząc od dnia, w którym składka stała się wymagalna. Bieg terminu przedawnienia przerywało odroczenie terminu płatności, rozłożenie spłaty należności na raty i każda inna czynność zmierzająca do ściągnięcia należności z tytułu składek, jeżeli o czynności tej został zawiadomiony dłużnik. Należności z tytułu składek nie można było jednak dochodzić jeżeli od terminu ich wymagalności upłynęło 10 lat. Zdaniem Prezesa Zakładu w okresie od 01.04.2003 r. do 30.06.2004 r. należności przedawniały się na ww. zasadach. Na podstawie tych przepisów wygasły składki na ubezpieczenie zdrowotne za okres od I 1999 r. do V 1999 r. w kwocie [...] zł i naliczane od nich odsetki, których bieg 5 letniego terminu przedawnienia nie został przerwany. W tym przypadku bieg terminu przedawnienia nie został przerwany. Natomiast w okresie od 01.07.2004 r. do 30.09.2004 r. na mocy art. 33 ust.2 ustawy o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia (Dz.U. Nr 73, poz.660 z późn. zm.), należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne ulegają przedawnieniu na zasadach określonych w przepisach o systemie ubezpieczeń społecznych. Zgodnie z art. 93 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. Nr 210. poz. 2135 z późn. zm.) do przedawnienia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne stosuje się zasady określone w przepisach o systemie ubezpieczeń społecznych, to jest art. 24 ust. 4-6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, w mysi którego należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat. Zatem dziesięcioletni okres przedawnienia dla składek na ubezpieczenie zdrowotne obowiązuje od 01.07.2004 r. J. P. osobiście jak i przez swojego pełnomocnika złożył skargę na powyższą decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. W skardze sporządzonej przez pełnomocnika wniesiono o uchylenie decyzji Prezesa ZUS i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania bądź uchylenie tej decyzji i stwierdzenie, że w zakresie składek za okres od VI 1999 r. do XII 2001 r. należności uległy przedawnieniu. Powodem uchylenia zaskarżonej decyzji miałoby być naruszenie przepisów o właściwości albowiem do rozpatrywania spraw z zakresu ubezpieczeń społecznych w odwołaniu od decyzji ZUS właściwym jest Sąd Okręgowy Sąd Pracy Ubezpieczeń Społecznych a nie Sądy Administracyjne, a także naruszenie przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w zakresie przedawnienia. Natomiast w skardze sporządzonej przez skarżącego osobiście zwrócono na ciężką sytuację finansową rodziny skarżącego związaną m.in. z koniecznością zakupu drogich leków dla nieuleczalnie chorego syna, który wymaga stałej opieki i dowożeniem go do lekarzy specjalistów. Skarżący podniósł również zarzut przedawnienia zaległych składek. Oświadczył także, iż z dniem [...] grudnia 2007 r. zlikwidował działalność gospodarczą, ponieważ nie uzyskiwał z niej żadnych dochodów. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko i argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek podejmując rozstrzygnięcie Sąd uwzględnił okoliczności, które nie zostały w niej podniesione. Możliwość taką stwarza art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; powoływanej dalej jako "p.p.s.a.") stanowiący, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że Sąd, dokonując oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji ma prawo i obowiązek uwzględnić również okoliczności, wprawdzie nie wskazane w skardze jako zarzut, ale mające wpływ na tę ocenę. Sąd stwierdził, iż decyzja Prezesa Zakładu wydana została z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Zgodnie z art. 123 u.s.u.s. w sprawach uregulowanych tą ustawą, a do takich należy umarzanie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) (dalej: "k.p.a."), chyba że ustawa stanowi inaczej. Analogiczne unormowanie zawiera także art. 180 §1 k.p.a. stanowiący, że w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych stosuje się przepisy Kodeksu, chyba że przepisy dotyczące ubezpieczeń ustalają odmienne zasady postępowania w tych sprawach. Stosownie zaś do art. 83 ust. 4 u.s.u.s. od decyzji Zakładu w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego. Nie budzi zatem wątpliwości, iż w sprawach umarzania należności decyzje wydawane są przez dwa różne organy, tj. w pierwszej instancji - Zakład, a następnie przez Prezesa Zakładu działającego w imieniu Zakładu. Złożenie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy w tym przypadku (odmiennie niż przy decyzjach podejmowanych przez np. ministra) ma ten skutek, że sprawa podlega rozpatrzeniu przez inny organ. W sprawie niniejszej decyzję organu pierwszej instancji podpisał z upoważnienia Prezesa Zakładu Kierownik Oddziału Zakładu w R. R. M. Organem pierwszej instancji był jednakże Zakład. Zgodnie zaś z art. art. 73 ust. 1 u.s.u.s. Prezes Zakładu kieruje Zakładem i reprezentuje go na zewnątrz. Ta sama osoba - pracownik organu pierwszej instancji, podpisała również decyzję wydaną po rozpatrzeniu sprawy przez inny organ (Prezesa Zakładu), ponownie rozpatrujący sprawę w postępowaniu, do którego stosuje się przepisy o postępowaniu odwoławczym. W rezultacie ta sama osoba podpisała obie wydane w niniejszej sprawie decyzje, pochodzące od różnych organów. Przepis art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. stanowi, że pracownik organu administracji publicznej podlega wyłączeniu od udziału w postępowaniu w sprawie, w której brał udział w niższej instancji w wydaniu zaskarżonej decyzji. Zatem w świetle tego przepisu R. M. nie mógł podpisać decyzji w imieniu Prezesa Zakładu, działającego jako organ ponownie rozpatrujący sprawę. Wydanie decyzji ostatecznej, z upoważnienia organu, przez pracownika lub organ administracji publicznej, który podlega wyłączeniu stosownie do art. 24, 25 i 27 k.p.a., stanowi przesłankę wznowienia postępowania przewidzianą w art. 145 § 1 pkt 3 k.p.a. Zdaniem Sądu przesłanka ta wystąpiła w niniejszej sprawie. Zaskarżona decyzja podpisana została przez pracownika podlegającego wyłączeniu dlatego też przedwczesną jest wypowiedź Sądu co do prawidłowości dokonanej przez organy rentowe oceny istnienia przesłanek umorzenia należności obciążających skarżącego. Uchylenie decyzji nastąpiło wyłącznie z przyczyn proceduralnych i nie oznacza, że wniosek skarżącego o umorzenie należności uznano za zasadny bądź niezasadny. Kwestia ta stanie się przedmiotem ponownej kompleksowej oceny Prezesa Zakładu. Na koniec Sąd dostrzega, iż całkowicie chybione i niepotrzebne jest wskazanie "Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych" w nagłówku decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wydanej w dniu 17 sierpnia 2007 r. Nie Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wydał bowiem tą decyzję a Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Zgodnie zaś z art. 107 § 1 k.p.a. decyzja winna zawierać oznaczenie organu, który ją wydał. Chociaż w sentencji ww. decyzji stwierdzono, że "...Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmawia umorzenia należności..." to jednak wskazanie Prezesa Zakładu w nagłówku decyzji mogło wprowadzić skarżącego w błąd. Podsumowując należy stwierdzić, że zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. W tym stanie rzeczy Sąd uchylił tą decyzję na podstawie art. 134 §1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) p.p.s.a.