V SA/Wa 372/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirosława Pindelska (spr.), Sędzia WSA Jolanta Bożek, Asesor WSA Joanna Gierak, Protokolant Joanna Pietraś-Skobel, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 marca 2007 r. sprawy ze skargi E. G. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] września 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy 1) Stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji. 2) Stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku. Pismem z dnia 31 marca 2006 r. E. G. złożyła wniosek o umorzenie należności z tytułu składek na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych, Fundusz Ubezpieczeń Zdrowotnych oraz Fundusz Pracy za okres od czerwca 1999 r. do stycznia 2002 r. Uzasadniając wniosek skarżąca podniosła, że od momentu zaprzestania opłacania składek do ZUS była praktycznie bez pracy, a dodatkowo posiadała jeszcze długi spowodowane przez nieuczciwych kontrahentów. Wnioskodawczyni oświadczyła ponadto, iż pomimo pomocy miasta, stypendiów dla dwójki jej dzieci oraz pomocy społecznej często brakuje jej pieniędzy na opłacenie podstawowych rachunków. Dodatkowym obciążeniem finansowym jak i psychicznym jest dla niej choroba alkoholowa męża, który już od trzech lat leczy się w poradni uzależnień. W oświadczeniu z dnia 2 czerwca 2006 r. (karta 26 akt administracyjnych) E. G. zawarła listę swoich zobowiązań, które wobec Wspólnoty Mieszkaniowej "[...]" wynoszą 14260, 41 zł, wobec Banku [...]. wynoszą 17880,34, a wobec Banku [...]. 15386, 13 zł. Ponadto zobowiązania rodzinne opiewają na kwotę 7000 zł. Decyzją z dnia [...] czerwca 2006 r., nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych (określany dalej jako "Zakład") odmówił skarżącej umorzenia składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy za okres od czerwca 1999 r. do stycznia 2002 r. oraz odsetek za zwłokę. W uzasadnieniu organ powołał się na treść art. 28 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.); dalej: "u.s.u.s.", określających warunki umorzenia należności z uwagi na ich całkowitą nieściągalność, a także art. 28 ust. 3a u.s.u.s., przewidującego możliwość umorzenia należności pomimo braku całkowitej ich nieściągalności przy spełnieniu przesłanek określonych §3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), dalej: "rozporządzenie o umarzaniu składek". Organ podniósł, iż z przedstawionej przez wnioskodawczynię dokumentacji wynika, że przesłanki, o których mowa w §3 ust. 1 rozporządzenia o umarzaniu składek nie są spełnione. W szczególności - w ocenie Zakładu - w rozpoznawanej sprawie nie występuje sytuacja, w której opłacanie należności pozbawiłoby zobowiązaną i jej rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Nie poniosła ona bowiem strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej, nie występuje także sytuacja, w której przewlekła choroba zobowiązanej lub członka jej rodziny uniemożliwiałaby uzyskiwanie dochodu pozwalającego na opłacenie składek. Rozpoznając sprawę w następstwie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: "Prezes Zakładu") decyzją z dnia [...] września 2006 r., nr [...] utrzymał w mocy decyzję Zakładu z [...] czerwca 2006 r. (w decyzji II instancji omyłkowo wskazano nr [...] zamiast nr [...]). W uzasadnieniu Prezes Zakładu przedstawił argumentację analogiczną do tej zawartej w uzasadnieniu decyzji organu I instancji. Dodatkowo zauważył, że z przeprowadzonego w dniu 21 sierpnia 2006 r. wywiadu o stanie majątkowym wynika, że mąż dłużniczki pracuje za granicą, natomiast ona sama mimo iż podaje się za osobę bezrobotną nie jest osiągalna w miejscu zamieszkania nawet w godzinach wieczornych co sugeruje możliwość wykonywania przez nią pracy zarobkowej. Potwierdzeniem tej tezy jest - w opinii organu II instancji - fakt, iż od 2006 r. dłużniczka nie korzysta z pomocy Ośrodka Pomocy Rodzinie w O., nie jest również zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy w O.. Ponadto indagowani sąsiedzi zobowiązanej nie dostrzegli, aby była ona osobą biedną, nigdy też nie narzekała na niedostatek. Za odmową umorzenia należności przemawia także to, że zarówno E. G. jak i jej mąż odbyli kursy zawodowe finansowane przez Powiatowy Urząd Pracy w O.. Kursy te mają według Prezesa Zakładu umożliwić przekwalifikowanie się i rozpoczęcie własnej działalności gospodarczej. W skardze na powyższą decyzję E. G. wniosła o jej uchylenie, odnosząc się kolejno do argumentów przedstawionych przez Prezesa Zakładu w zaskarżonej decyzji. Skarżąca stwierdziła, że wbrew ustaleniom organu nadal jest zarejestrowana jako bezrobotna w Powiatowym Urzędzie Pracy. Fakt, iż nie korzysta z pomocy Ośrodka Pomocy Rodzinie w O. uzasadnia upokorzeniami jakich tam doznała. Odnośnie wywiadu majątkowego przeprowadzonego przez organ skarżąca podnosi, że był on przeprowadzany w okresie wakacyjnym kiedy wyjechała do rodziny na wieś aby pomóc jej w żniwach i w ten sposób odwdzięczyć się za udzieloną pomoc. Dodatkowo zauważa, że o fakcie wyjazdu poinformowała pracownika organu, który zapewnił, że podczas jej nieobecności nie będą podejmowane żadne nowe czynności. Analizując zawarty w zaskarżonej decyzji argument jakoby sąsiedzi oświadczyli, że nie widać aby była osobą biedną, podejrzewa, że wywiad przeprowadzono wśród osób obcych, które nie znają jej trudnej sytuacji. Skarżąca oświadcza ponadto, że jej mąż nie pracuje i nigdy nie pracował za granicą. Podsumowując skarżąca zauważa, że wnioski z wywiadu majątkowego są błędne a nawet kłamliwe, natomiast uzasadnienie zaskarżonej decyzji oparte jest wyłącznie na domysłach, a nie na dowodach. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek podejmując rozstrzygnięcie Sąd uwzględnił okoliczności, które nie zostały w niej podniesione. Możliwość taką stwarza art. 134 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; powoływanej dalej jako p.p.s.a.) stanowiący, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że Sąd, dokonując oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji ma prawo i obowiązek uwzględnić również okoliczności, wprawdzie nie wskazane w skardze jako zarzut, ale mające wpływ na tę ocenę. Zgodnie z art. 123 u.s.u.s. w sprawach uregulowanych tą ustawą, a do takich należy umarzanie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego [(Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) - dalej: k.p.a.)], chyba że ustawa stanowi inaczej. Analogiczne unormowanie zawiera także art. 180 § 1 k.p.a. stanowiący, że w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych stosuje się przepisy Kodeksu, chyba że przepisy dotyczące ubezpieczeń ustalają odmienne zasady postępowania w tych sprawach. Stosownie zaś do art. 83 ust. 4 u.s.u.s. od decyzji Zakładu w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego. Nie budzi zatem wątpliwości, iż w sprawach umarzania należności decyzje wydawane są przez dwa różne organy, tj. w pierwszej instancji - Zakład, a następnie przez Prezesa Zakładu. Złożenie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy w tym przypadku (odmiennie niż przy decyzjach podejmowanych przez np. ministra) ma ten skutek, że sprawa podlega rozpatrzeniu przez inny organ. W sprawie niniejszej decyzję organu pierwszej instancji podpisała z upoważnienia Prezesa Zakładu Dyrektor Oddziału Zakładu G. H. Organem pierwszej instancji był jednakże Zakład. Zgodnie zaś z art. art. 73 ust. 1 u.s.u.s. Prezes Zakładu kieruje Zakładem i reprezentuje go na zewnątrz. Ta sama osoba - pracownik organu pierwszej instancji, podpisała również decyzję wydaną po rozpatrzeniu sprawy przez inny organ (Prezesa Zakładu), ponownie rozpatrujący sprawę w postępowaniu, do którego stosuje się przepisy o postępowaniu odwoławczym. W rezultacie ta sama osoba podpisała obie wydane w niniejszej sprawie decyzje, pochodzące od różnych organów. Przepis art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. stanowi, że pracownik organu administracji publicznej podlega wyłączeniu od udziału w postępowaniu w sprawie, w której brał udział w niższej instancji w wydaniu zaskarżonej decyzji. W świetle tego przepisu G. H. nie mogła zatem podpisać decyzji w imieniu Prezesa Zakładu, działającego jako organ ponownie rozpatrujący sprawę. Wydanie decyzji ostatecznej, z upoważnienia organu, przez pracownika lub organ administracji publicznej, który podlega wyłączeniu stanowi rażące naruszenie przepisów proceduralnych. Zdaniem Sądu takie naruszenie wystąpiło w niniejszej sprawie. Zaskarżona decyzja podpisana została przez pracownika podlegającego wyłączeniu. Dlatego też przedwczesną jest wypowiedź Sądu co do prawidłowości dokonanej przez organy rentowe oceny istnienia przesłanek umorzenia należności obciążających skarżącą oraz ocena zasadności zarzutów skargi w tym zakresie. Uchylenie decyzji nastąpiło wyłącznie z przyczyn proceduralnych i nie oznacza, że wniosek skarżącej o umorzenie należności uznano za zasadny bądź niezasadny. Kwestia ta stanie się przedmiotem ponownej kompleksowej oceny Prezesa Zakładu. Biorąc powyższe pod uwagę Sąd na podstawie art. 134 §1 i art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. orzekła jak w sentencji. Zakres w jakim uchylona decyzja nie podlega wykonaniu określono w oparciu o art. 152 p.p.s.a.