V SA/Wa 376/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Mirosława Pindelska (spr.), Sędzia WSA - Dorota Mydłowska, Asesor WSA - Danuta Dopierała, Protokolant - Michał Petranik, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 września 2007 r. sprawy ze skargi S. D. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] września 2006 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy; 1. Oddala skargę. 2. Zasądza ze Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokat K. T. z Kancelarii Adwokackiej przy ulicy [...], kwotę 292,80 zł (dwieście dziewięćdziesiąt dwa złote osiemdziesiąt groszy) tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w tym tytułem opłaty kwotę 240 zł (dwieście czterdzieści złotych), tytułem 22% podatku od towarów i usług kwotę 52,80 zł (pięćdziesiąt dwa złote osiemdziesiąt groszy). Przedmiotem skargi z 7 października 2006 r. wniesionej przez S. D. jest decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] września 2006 r., nr [...] znak sprawy ([...] ) utrzymująca w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nr [...] z [...] lipca 2006 r. o odmowie umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, oraz Fundusz Pracy. Skarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym: Pismem z dnia 26 czerwca 2006 r. S. D. złożyła do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych - Oddział w P., wniosek o umorzenie jej zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne. We wniosku wnioskodawczyni wskazała, iż w związku z egzekucją z jej świadczenia przedemerytalnego zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek przez jej męża – W. D. nastąpiło drastyczne pogorszenie sytuacji bytowej jej rodziny. Zainteresowana zaznaczyła, iż po potrąceniach łącznie ze spłatami kredytu bankowego zostaje jej do dyspozycji 350,00 zł. Ponadto podkreśliła, iż znacznie pogorszył się jej stan zdrowia w związku z tym jest zmuszona systematycznie wykupywać kosztowne leki. Dodatkowo zaznaczyła, iż jej dzieci mogą być zmuszone do przerwania dalszego kształcenia. Decyzją z dnia [...] lipca 2006 r., nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w P. odmówił umorzenia należności z tytułu zaległych składek. W uzasadnieniu decyzji organ stwierdził, że w odrębnym postępowaniu administracyjno- sądowym została ustalona odpowiedzialność wnioskodawczyni za składki jej męża, ustalenia te są prawomocne. Ponadto podkreślił, iż rozpatrywany wniosek nie spełnia warunków zawartych w dyspozycji art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. Nr 137, poz. 887 ze zm.; powoływanej dalej jako "u.s.u.s.") nie potwierdza bowiem istnienia przesłanek stwierdzających całkowitą nieściągalność należności. Ponadto Zakład wskazał, iż należności z tytułu składek dochodzone są w trybie egzekucyjnym w formie zajęcia świadczenia przedemerytalnego. Prowadzone postępowanie jest skuteczne, dokonywane są miesięczne potrącenia w wysokości 202,39 zł. Organ zaznaczył, iż wnioskodawczyni posiada nieruchomość położoną w P. przy ul. [...] oznaczonej w ewidencji jako działka gruntu nr [...] o pow. [...] ha, KW nr [...]. Na wskazanej nieruchomości Oddział może dokonać zabezpieczenia hipotecznego długu. Zainteresowana pobiera świadczenie przedemerytalne w wysokości [...] zł brutto, a dodatkowo od dnia 1 lipca 2006 r. została zatrudniona w [...] Stowarzyszeniu [...] w P. Na utrzymaniu jej pozostaje 2 dzieci w wieku 20 i 21 lat. Córka M. została zaliczona okresowo do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności zgodnie z orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności nr [...] z dnia [...] maja 2005 r. Decyzją z dnia [...] września 2005 r., Dyrektor MOPS w P. przyznał zasiłek rodzinny na córkę M. w wysokości [...] miesięcznie oraz dodatek na kształcenie i rehabilitację dziecka niepełnosprawnego w wysokości [...] zł miesięcznie na okres od 1 września 2005 r. do 31 sierpnia 2006 r. Natomiast decyzją z dnia [...] czerwca 2005 r. Dyrektor MOPS w P. przyznał zasiłek pielęgnacyjny na córkę M. w wysokości [...] zł miesięcznie w okresie od 1 czerwca 2005 r. do 31 maja 2007 r. Organ wskazał, iż należności z tytułu składek mogą być spłacane w ramach układu ratalnego, o który ubiega się mąż wnioskodawczyni- główny zobowiązany zgodnie z wnioskiem z dnia 23 czerwca 2006 r. Zakład zaznaczył, iż przedawnienie należności z tytułu nieopłaconych składek może być dochodzona przez okres co najmniej kilku lat. Pismem z 9 sierpnia 2006 r., S. D. wniosła o ponowne rozpatrzenie jej sprawy. W treści pisma zainteresowana wskazała, iż sytuacja w której się znalazła uniemożliwia jej rodzinie życie nawet na granicy minimum egzystencji. Miesięczne opłaty jakie ponosi stanowią sumę około 430,00 zł, natomiast miesięczny dochód wynosi 827,34 zł . Po opłaceniu podstawowych wydatków pozostaje 480,00 zł co stanowi 160 zł na osobę miesięcznie. Decyzją z [...] września 2006 r., nr [...] znak sprawy ([...]) Prezes Zakładu utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2006 r. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ podniósł, iż w sprawie zobowiązanej nie zachodzą przesłanki całkowitej nieściągalności określone w art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Należności z tytułu składek dochodzone dotychczas były w trybie egzekucyjnym w formie zajęcia świadczenia przedemerytalnego. Prezes Zakładu zaznaczył, iż od dnia 3 sierpnia 2006 r. zawieszono postępowanie egzekucyjne ze świadczenia przedemerytalnego na czas realizacji układu ratalnego przez męża wnioskodawczyni. Uregulowanie należności z tytułu składek przez męża wnioskodawczyni spowoduje wygaśnięcie zobowiązania także w stosunku do niej samej. Organ rentowy podkreślił, iż zainteresowana posiada majątek w postaci zabudowanej nieruchomości położonej w P. przy ulicy [...] oznaczonej w ewidencji jako działka gruntu o powierzchni [...] ha , KW nr [...]. Na wskazanej nieruchomości może dokonać zabezpieczenia hipotecznego długu. Prezes Zakładu podkreślił, iż podejmując decyzje w sprawie umorzenia bierze pod uwagę nie tylko możliwości płatnicze osoby zobowiązanej, ale także stan finansów ubezpieczeń społecznych. Organ zaznaczył, iż ZUS dysponując pieniędzmi z budżetu państwa winien postępować z największą ostrożnością, ważąc z jednej strony interes finansów ubezpieczeń społecznych, a z drugiej uwzględniać interes zobowiązanego. Organ rentowy wskazał, iż wnioskodawczyni pobiera świadczenie przedemerytalne w wysokości [...] zł brutto, a dodatkowo od dnia 1 lipca 2006 r. została zatrudniona w [...] Stowarzyszeniu [...] w P. z wynagrodzeniem [...] zł w wymiarze 1/10 czasu pracy. Ponadto organ wskazał, iż zobowiązana przebywa pod stałą opieką lekarską z powodu nerwicy depresyjno-lękowej i wymaga systematycznego przyjmowania leków, ponadto prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z dziećmi w wieku 21 i 22 lata. Córka zainteresowanej M. jest studentką pierwszego roku Wydziału [...] Uniwersytetu [...] w O. Ponadto została zaliczona okresowo do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności zgodnie z orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności nr [...] z dnia [...] maja 2005 r. Decyzją z dnia [...] września 2005 r, Dyrektor MOPS w P. przyznał zasiłek rodzinny na córkę M. w wysokości [...] miesięcznie oraz dodatek na kształcenie i rehabilitację dziecka niepełnosprawnego w wysokości [...] zł miesięcznie na okres 01 września 2005 r. do 31 sierpnia 2006 r. Natomiast decyzją z dnia [...] czerwca 2005 r. Dyrektor MOPS w P. przyznał zasiłek pielęgnacyjny na córkę M. w wysokości [...] zł miesięcznie w okresie od 01 czerwca 2005 r. do 31 maja 2007 r. Organ wskazał także, iż zobowiązana mimo trudności finansowych realizuje i opłaca wszelkie rachunki, ponadto od sierpnia 2006 r. Zakład wstrzymał potrącenia z jej świadczenia przedemerytalnego i obecnie świadczenie to wypłacane jest pełnej wysokości. Prezes Zakładu wskazał, iż sytuacja majątkowa oraz rodzinna w jakiej znajduje się zobowiązana jest trudna, gdzie wysokość otrzymywanego świadczenia i wynagrodzenia za pracę ma istotny wpływ na pomniejszenie zdolności do zapłaty dochodzonej kwoty. W ocenie organu stałe źródła dochodu, wsparcie finansowe ze strony uprawnionych organów oraz realizacja zawartej umowy ratalnej przez małżonka zobowiązanej W. D. może doprowadzić do zapłaty należności z tytułu składek i nie pozbawi przy tym jej rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Organ rentowy zaznaczył, iż zapewniono stronie na każdym etapie postępowania możliwość czynnego udziału w postępowaniu, wypowiedzenia się do co do zebranych dowodów oraz możliwości zapoznania się z aktami sprawy. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Prezesa Zakładu z [...] października 2006 r., S. D. wskazała, iż cierpi na nerwicę depresyjno-lękową i z tego tytułu ponosi koszty na leczenie. Zainteresowana zaznaczyła, iż przymusowa egzekucja długów spowodowała trudną sytuację bytową jej rodziny. Skarżąca podniosła, iż na utrzymanie rodziny pozostaje jej miesięcznie 160 zł na osobę. Zaznaczyła, iż w sytuacji zwarcia umowy ratalnej oraz regulowania przez jej męża zobowiązań wobec ZUS egzekucja jej świadczenia emerytalnego jest krzywdząca, a samo zawieszenie wobec niej egzekucji nie zapewnia poczucia bezpieczeństwa prawnego, gdyż nie wie czy egzekucja nie zostanie wobec niej ponownie wszczęta co odbija się na jej zdrowiu i życiu jej rodziny. W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o oddalenie skargi, powołując argumentację jak w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych; Dz. U. Nr 153, poz. 1269). W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny (w tym przypadku – decyzję) konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a – c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm./; powoływanej dalej jako "p.p.s.a."), lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Badając niniejszą sprawę w ramach powyższych przepisów i w oparciu o akta sprawy, zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a., Sąd nie dopatrzył się takich naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji. Oceniając treść zaskarżonej decyzji należy wskazać, iż zgodnie z art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.), mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wyliczonych w ust. 3 tego artykułu. W przepisie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. ustawodawca wskazał siedem przypadków, w których zachodzi całkowita nieściągalność należności z tytułu składek (treść tych przepisów przytoczona została w uzasadnieniu decyzji organu pierwszej instancji). Wyliczenie zawarte w tym przepisie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia. W uchwale z dnia 6 maja 2004 r. (sygn. akt II UZP 6/04, OSNP 2004/16/285) Sąd Najwyższy wskazał między innymi, że " (...) Przepis art. 28 ust. 2 u.s.u.s. (...) jest oparty na konstrukcji tzw. "uznania administracyjnego", co oznacza, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi rentowemu, który w przypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek, zachodzącej w przypadkach wymienionych w art. 28 ust. 3 tejże ustawy, może, ale nie musi umorzyć zaległości. Norma zawarta w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. wyraźnie wskazuje na brak obowiązku umorzenia należnych składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności, stanowiąc, że w takim wypadku mogą być one umorzone.". Natomiast przy braku całkowitej nieściągalności, ustalanej według kryteriów wskazanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., organ podejmujący decyzję na podstawie art. 28 ust. 2 tej ustawy pozbawiony jest w ogóle prawnej możliwości umorzenia należności z tytułu składek. Taka sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie, gdzie nie zaistniał żaden z przypadków stanowiących o możliwości uznania całkowitej nieściągalności należności wobec skarżącej. Organy orzekające wskazały, że należności z tytułu nieopłaconych przez męża skarżącej dochodzone były w trybie egzekucyjnym w formie zajęcia jej świadczenia przedemerytalnego. Od dnia 3 sierpnia 2006 r. zawieszono postępowanie egzekucyjne ze świadczenia przedemerytalnego na czas realizacji układu ratalnego przez męża wnioskodawczyni i obecnie świadczenie to wypłacane jest w pełnej wysokości. Ponadto zainteresowana jest właścicielem zabudowanej nieruchomości położonej w P. przy ulicy [...] oznaczonej w ewidencji jako działka gruntu o powierzchni [...] ha, KW nr [...]. na której to nieruchomości można dokonać zabezpieczenia hipotecznego długu. Zobowiązana pobiera dochody w postaci świadczenie przedemerytalne w wysokości [...] zł brutto, a dodatkowo od dnia 1 lipca 2006 r. z tytułu umowy o pracę w [...] Stowarzyszeniu [...] w P. wynagrodzenie w wysokości [...] zł . Ponadto zainteresowana otrzymuje zasiłek rodzinny na swą córkę M. w wysokości [...] zł miesięcznie oraz dodatek na kształcenie i rehabilitację dziecka niepełnosprawnego w wysokości [...] zł miesięcznie na okres od 1 września 2005 r. do 31 sierpnia 2006 r., a także zasiłek pielęgnacyjny na córkę M. w wysokości [...] zł miesięcznie w okresie od 1 czerwca 2005 r. do 31 maja 2007 r. W ocenie Sądu stałe źródła dochodu, wsparcie finansowe ze strony uprawnionych organów oraz realizacja zawartej umowy ratalnej przez małżonka zobowiązanej W. D. może doprowadzić do zapłaty należności z tytułu składek i nie pozbawi przy tym jej rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Nie było zatem pozbawione podstaw twierdzenie organu, iż w takim stanie rzeczy nie sposób przyjąć, że istnieje stan całkowitej nieściągalności, zwłaszcza, gdy organ prowadził skutecznie postępowanie egzekucyjne. Ponadto trudno uznać za zasadne umorzenie należności z tytułu składek w sytuacji, gdy realizowany jest układ ratalny przez męża skarżącej w oparciu, o który reguluje należności z tytułu nieopłaconych składek. Jak słusznie zauważył organ po całkowitym uregulowaniu zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek zobowiązanie wygaśnie, a w związku z tym nie będzie podstaw do prowadzenia egzekucji w stosunku do skarżącej. W ocenie Sądu prawidłowo zostało ustalone na dzień wydania zaskarżonej decyzji, iż w stosunku do skarżącej nie wystąpiła przesłanka całkowitej nieściągalności, a w konsekwencji brak było prawnej możliwości - jak wyżej wyjaśniono - umorzenia należności w oparciu o to kryterium. Dokonaną przez organ ocenę możliwości spłaty zadłużenia z tytułu składek w świetle art. 28. ust. 3 a u.s.u.s. i rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. (Dz. Nr 141. poz. 1365) również należy uznać za prawidłową. Niewątpliwie należy uznać, iż sytuacja majątkowa i rodzinna skarżącej jest trudna, jednakże nie ma podstaw do uznania, iż ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną skarżąca nie jest w stanie spłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niej i jej rodziny. Skarżąca otrzymuje świadczenie przedemerytalne, ponadto jest w stanie podjąć zatrudnienie pomimo, iż przebywa pod stała opieką lekarską z powodu nerwicy depresyjno- lękowej. Córka skarżącej pomimo orzeczenia o umiarkowanym stopniu niepełnosprawnośćci jest samodzielna, o czym świadczy fakt podjęcia studiów. Na koniec Sąd dostrzega, iż całkowicie niepotrzebne jest wskazanie "Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych" w nagłówku decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wydanej w dniu [...] lipca 2006 r. Nie Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wydał bowiem tą decyzję, a Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Zgodnie zaś z art. 107 § 1 k.p.a. decyzja winna zawierać oznaczenie organu, który ją wydał. Biorąc pod uwagę powyższe ustalenia i wnioski, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a orzekł jak w sentencji.