V SA/Wa 389/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Barbara Mleczko – Jabłońska, Sędzia NSA - Marzenna Zielińska, Asesor WSA - Piotr Kraczowski (spr.), Protokolant - Tomasz Zawiślak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 lipca 2006 r. sprawy ze skargi F. L. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] stycznia 2006 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich; 1. Uchyla zaskarżoną decyzję, 2. zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz F. L. kwotę 100 (sto) zł tytułem zwrotu wpisu sądowego oraz na rzecz adw. A. W. kwotę 295 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć) zł tytułem wynagrodzenia nieopłaconej pomocy prawnej. Pismem z [...] kwietnia 2005 r. F. L. złożyła wniosek o przyznanie uprawnień kombatanckich. Jako podstawę przyznania uprawnień wskazała pracę w gospodarstwie Niemca W. w okresie od 31 marca 1940 do 1 stycznia 1945 r., jako robotnik rolny. We wniosku podkreśliła, iż "został wysiedlona z domu do jednej drewnianej izby, tam była bita i zmuszana do ciężkich prac". Do wniosku załączyła m.in.: deklarację członkowską wstąpienia do Związku Kombatantów RP i Byłych Więźniów Politycznych, kwestionariusz, życiorys oraz oświadczenia świadków H. J. i F. J. z [...] kwietnia 2005 r. potwierdzających wysiedlenie i przymusową pracę w gospodarstwie Niemca. Decyzją z [...] czerwca 2005 r. nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, powołując się na przepisy art. 1-4 oraz art. 22 ust. 1 w zw. z art. 21 ust. 1 ustawy z 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego [Dz. U. Nr 42 z 2002 r., poz. 371 ze zm.], dalej: ustawy o kombatantach, odmówił przyznania uprawnień kombatanckich z tytułu wysiedlenia z rodzinnego domu i świadczenia pracy przymusowej na rzecz okupanta. W uzasadnieniu organ podkreślił, iż wnioskowany przez stronę tytuł uprawnień nie jest przewidziany przepisami powołanej wyżej ustawy. Pismem z 18 czerwca 2005 r. strona wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy. Dodatkowo rozszerzyła swój poprzedni wniosek o przyznanie uprawnień kombatanckich wskazując na pobyt w obozie w D.. Na dowód powyższego nadesłała oświadczenia świadków H. J. i F. J. z [...] września 2005 r., którzy następnie zostali na tą okoliczność przesłuchani przez organ. Decyzją z [...] stycznia 2006 r. nr [...], Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, powołując się na art. 1 ust. 2, art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b, art. 21 ust. 1 i art. 22 ust. 1 ustawy o kombatantach utrzymał w mocy decyzję własną z [...] czerwca 2005 r. W uzasadnieniu organ podkreślił, iż wysiedlenie osoby z rodzinnego domu oraz świadczenie pracy przymusowej na rzecz okupanta nie zalicza się działalności kombatanckiej bądź równorzędnej z kombatancką, ani też nie stanowią represji uzasadniających przyznanie uprawnień kombatanckich. Zarazem brak jest dowodów potwierdzających, że strona przebywała w obozie w D.. Organ podkreślił, iż F. L. składając wniosek o przyznanie uprawnień kombatanckich konsekwentnie wskazała jako podstawę żądania śmierć ojca, wysiedlenie z rodzinnego domu i konieczność pracy przymusowej na rzecz okupanta. Świadkowie H. i F. J. w oświadczeniach złożonych w kwietniu 2005 r. podali, że byli naocznymi świadkami wysiedlenie rodziny M. (nazwisko panieńskie strony). Strona na pobyt w obozie w D. powołała się po raz pierwszy dopiero we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, w którym podała, że została zabrana do D., stamtąd do W., a następnie do C. do kopania okopów. Dotychczasowi świadkowie w oświadczeniach z września 2005 r. wskazali, że strona przebywała w obozie w D.. W opinii organu nie można dać wiary relacji strony i oświadczeniom świadków w części w jakiej dotyczą rzekomego pobytu F. L. w obozie w D.. W dokumentach złożonych pierwotnie z wnioskiem o przyznanie uprawnień wskazano jedynie, że strona została wysiedlona z rodzinnego domu i musiała pracować przymusowo w gospodarstwie, które zajął Niemiec. Niezrozumiałe jest tak istotna zmiana życiorysu strony obejmująca pobyt w obozie w D.. Zdaniem organu życiorys jest dokumentem, który nie może podlegać korektom i nie sposób przyjąć, iż F. L. zapomniała, że przebywała w obozie. F. L. [...] stycznia 2006 r. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której stwierdziła, iż w życiorysie nie podała, że była w obozie, gdyż ubiegała się tylko o odszkodowanie za niewolniczą pracę, a gdy dowiedziała się, że za pobyt w obozie można otrzymać uprawnienia uzupełniła dokumenty i podała świadków. W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone m.in. przepisami art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych [Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.] oraz art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi [Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.], sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Badając zaskarżoną decyzję w takim zakresie, Sąd stwierdził, iż została ona wydana z naruszeniem przepisów proceduralnych mogących mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wbrew bowiem stanowisku organu orzekającego zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie pozwala jednoznacznie stwierdzić, iż skarżącej należało odmówić przyznania uprawnień kombatanckich. Prawo do rzetelnej i sprawiedliwej procedury ze względu na jej istotne znaczenie w procesie realizacji prawa i wolności obywatelskich mieści się w treści zasady demokratycznego państwa prawnego wynikającej z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z 2 kwietnia 1997 r. Konsekwencją tej zasady jest obowiązek organu orzekającego w niniejszej sprawie przestrzegania z jednej strony przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, z drugiej zaś przepisów prawa materialnego. Z zasady ogólnej prawdy obiektywnej, wyrażonej w art. 7 KPA, będącej naczelną zasadą postępowania administracyjnego, wynika, iż organy administracji publicznej, prowadzące postępowanie mają obowiązek zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego w taki sposób, aby ustalić stan faktyczny sprawy zgodny z rzeczywistością, a zwłaszcza mają obowiązek dokonać wszechstronnej oceny okoliczności konkretnej sprawy na podstawie analizy całego materiału dowodowego i swoje stanowisko wyrazić w uzasadnieniu podjętej decyzji. (v. wyrok NSA z 17 października 2001 r., sygn. I SA 1110/01, Lex nr 75516). Z kolei przepis art. 77 § 1 KPA nakłada na organy administracji publicznej obowiązek zgromadzenia całego materiału dowodowego koniecznego do prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy. Z powołanego przepisu prawa wynika między innymi, że organ administracji jest zobowiązany z urzędu przeprowadzić dowody służące ustaleniu stanu faktycznego sprawy. Organ administracji jest zatem zobligowany do podejmowania w toku postępowania wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia okoliczności sprawy. Dokładne ustalenie stanu faktycznego możliwe jest tylko na podstawie wszystkich istotnych dowodów i poprzez wyjaśnienie nasuwających się w sprawie wszystkich wątpliwości. Zaniechanie przez organ podjęcia czynności procesowych zmierzających do zebrania pełnego materiału dowodowego, zwłaszcza gdy strona powołuje się na określone i ważne dla niej okoliczności, jest uchybieniem przepisom postępowania administracyjnego, skutkującym wadliwością decyzji. (v. wyrok NSA z 19 marca 1981 r., sygn. SA 234/81, ONSA z. 1/1981, poz. 23) Ponadto, organ rozpatrując materiał dowodowy nie może pominąć jakiegokolwiek dowodu, może natomiast – zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów – odmówić dowodowi wiarygodności, ale wówczas obowiązany jest uzasadnić, z jakiej to robi przyczyny. (v. wyrok NSA z 23 02 1999 r., sygn. IV SA 1010/97, Lex nr 48684). Przepisy ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego precyzują rodzaje działalności (charakter prześladowań), które mogą być podstawą do ubiegania się o uprawnienia. W myśl art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy o kombatantach, przepisy ustawy stosuje się również do osób, które podlegały represjom wojennym i okresu powojennego, przy czym za represję uznaje się m.in. przebywanie z przyczyn politycznych, narodowościowych, religijnych i rasowych w innych miejscach odosobnienia, w których warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa. Na mocy § 5 pkt 1 lit. b rozporządzenia Rady Ministrów z 20 września 2001 r. w sprawie określenia miejsc odosobnienia, w których były osadzone osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innych narodowości [Dz. U. Nr 106, poz. 1154 ze zm.] – za inne miejsce odosobnienia, o którym mowa w art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b cyt. ustawy, uznano m.in. przejściowy obóz policji bezpieczeństwa (obozy internowania) w D.. W niniejszej sprawie F. L. wraz z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy o przyznanie uprawnień kombatanckich złożyła oświadczenia świadków – H. i F. J. – potwierdzające, iż skarżąca przebywała w obozie hitlerowskim w D.. W świetle powyższego Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych prowadząc postępowanie wyjaśniające nie powinien ograniczyć się jedynie do przeprowadzenia czynności dowodowych związanych z przesłuchaniem świadków i dokonania negatywnej oceny złożonych zeznań, lecz przeprowadzić wszelkie inne dostępne dowody. W niniejszej sprawie takie dowody były możliwe do uzyskania m.in. poprzez: wystąpienie z pytaniem do Instytutu Pamięci Narodowej, czy skarżąca była w obozie przejściowym w D.; ustalenie na podstawie publikacji, czy i kiedy miały miejsca wysiedlenia z miejscowości Załęże w której skarżąca i świadkowie mieszkali; czy też przeprowadzenie dowodu z przesłuchania strony na podstawie art. 86 KPA, zważywszy na ubogie oświadczenia i życiorys skarżącej na okoliczność pobytu w obozie w D.. Uzyskanie powyższych dowodów, pozwoli dokonać wiarygodnej oceny, czy skarżąca w istocie przebywała w obozie w D., jak też pomoże zrealizować zasadę przekonania wyrażoną w art. 11 KPA poprzez pełne wyjaśnienie stronie przesłanek rozstrzygnięcia, a którą to zasadę zaskarżona decyzja narusza. Przy ponownym rozpatrywaniu sprawy, organ winien uwzględnić podniesione wyżej okoliczności, w pełni stosując się do warunkujących prawidłowość postępowania administracyjnego przepisów i zasad, w szczególności zaś z poszanowaniem tychże zasad winien dokonać oceny wszystkich zgromadzonych w sprawie dowodów w ich całokształcie, po uprzednim ich uzupełnieniu. Z tych wszystkich względów, Sąd uznając, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 200 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku. Rozstrzygnięcie w kwestii wykonalności, w świetle art. 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, jest zbędne, albowiem zaskarżone orzeczenie nie podlega wykonaniu.