V SA/Wa 389/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Jolanta Bożek, Sędzia NSA - Małgorzata Dałkowska-Szary, Sędzia NSA - Piotr Piszczek (spr.), Protokolant - Marcin Wacławek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 marca 2007 r. sprawy ze skargi S. W. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] sierpnia 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych; uchyla zaskarżoną decyzję Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...].06.2006 r. - stosownie do treści art. 83 ust. 1 pkt 3 oraz art. 28 ust. 1 i ust. 3a i art. 32 ustawy z dnia 13.10.1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. Nr 137, poz. 887 ze zm.) - po rozpatrzeniu wniosku S. W. odmówił umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą na Fundusz: Ubezpieczeń Społecznych, Ubezpieczeń Zdrowotnych, Pracy i Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Tym samym aktem administracyjnym odmówiono także - stosownie do treści art. 83 ust. 1 pkt 3 oraz art. 28 i art. 32 powołanego aktu normatywnego - umorzenia należności z tytułu składek za osoby ubezpieczone nie będące płatnikami składek w części finansowanej przez płatnika na Fundusz: Ubezpieczeń Społecznych, Pracy i Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. W motywach zwrócono uwagę, że przepisy prawa ubezpieczeniowego stwarzają możliwości umorzenia należności z tytułu składek tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem art. 28 ust. 3a powołanej ustawy pozwalającego na umorzenie w uzasadnionych przypadkach należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych, będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, także pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Jednak takie przypadki są zastrzeżone dla sytuacji drastycznych, gdy ze względu na wiek, stan zdrowia albo inne względy społeczne oraz znikome źródło przychodów na utrzymanie, jest realnie niemożliwe wywiązywanie się ze zobowiązania względem ZUS. Muszą więc zaistnieć niezależnie od strony zdarzenia losowe, które będą przemawiać za umorzeniem ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną wnioskodawcy. Na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego, organ administracyjny ustalił, iż wnioskodawca prowadził działalność gospodarczą jako wspólnik spółki cywilnej wraz z żoną. Przedstawiono dokumenty potwierdzające fakt, iż zobowiązany jest w trakcie sprawy rozwodowej. Natomiast nie udokumentowano okoliczności dotyczącej zadłużenia wobec żony z tytułu alimentów. Strona posiada status osoby bezrobotnej bez prawa do zasiłku. Zgodnie z oświadczeniem wnioskodawcy, mieszka u rodziców, jest na ich utrzymaniu - jednak nie przedstawiono dokumentów potwierdzających sytuację osób wspólnie zamieszkujących, a zgodnie z rozporządzeniem Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz.U. Nr 141, poz. 1365), należy wziąć pod uwagę również te okoliczności. Wnioskodawca posiada nie tylko zadłużenie na NIP-ie spółki, ale również na NIP-ie osobistym. Zobowiązany nie podejmował prób spłat zaległości składkowych, ani prób zahamowania narastania zadłużenia przez narastające odsetki. Nie korzysta z pomocy społecznej, co dowodzi, iż zobowiązany jest w stanie we własnym zakresie zaspokoić podstawowe potrzeby egzystencjalne. W związku z wpływem wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy "organ prowadzący postępowanie dokonał ponownie oceny wartości dowodów z zastrzeżeniem ograniczeń dotyczących dokumentów urzędowych, które mają szczególną moc dowodową. Nie przedstawiono jednak dowodów ujawniających nowe okoliczności, które mogłyby mieć istotny wpływ na przebieg postępowania i stanowić podstawę do zmiany wydanej decyzji." W tej sytuacji Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...].08.2006 r. - stosownie do treści art. 83 ust. 4 powołanego aktu normatywnego - utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W motywach wskazano, że przepisy prawa ubezpieczeniowego stwarzają możliwości umorzenia należności z tytułu składek tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem art. 28 ust. 3a cyt. ustawy pozwalającego na umorzenie w uzasadnionych przypadkach należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych, będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, także pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Jednak takie przypadki umorzenia są zastrzeżone dla sytuacji drastycznych, gdy ze względu na wiek, stan zdrowia albo inne względy społeczne oraz znikome źródło przychodów na utrzymanie, jest realnie niemożliwe wywiązywanie się ze zobowiązania względem ZUS. Muszą więc zaistnieć niezależne od strony zdarzenia losowe, które będą przemawiać za umorzeniem ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną wnioskodawcy. W świetle obowiązujących przepisów prawnych, tj. art. 28 ust. 1 i ust. 3a ustawy z dnia 13.10.1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych oraz rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne "nie można jednoznacznie stwierdzić, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest Pani w stanie opłacić zaległych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla Pani i rodziny". W myśl § 1 powołanego rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności (...) o umorzenie mogą starać się ubezpieczeni będący równocześnie płatnikami składek. W związku z tym, że powstałe zadłużenie dotyczy także ubezpieczonych nie będących płatnikami składek, a nie stwierdzono całkowitej nieściągalności, o której mowa w art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, wniosku nie można rozpatrzyć pozytywnie. W skardze - wnoszącej o uchylenie drugoinstancyjnej decyzji - skarżący opisał swoją aktualną sytuację podnosząc, że nie ma innych dokumentów, którymi mógłby uzasadnić dodatkowo okoliczność "iż nie może spłacić długu wobec ZUS". Wskazał, że jest zarejestrowany w Urzędzie Pracy w B., bez prawa zasiłku dla bezrobotnych. Podniósł także, że "cały dorobek życia zabrała żona, czyli cały park maszynowy i wyposażenie byłej [...] oraz wszystko, co znajdowało się we wspólnym mieszkaniu". Wskazał też, że małżeństwo zostało rozwiązane, a zadłużenie alimentacyjne wynosi 3000 zł. Skarżący obecnie mieszka u rodziców, nie korzysta też z opieki społecznej. Wszystkie te okoliczności - jego zdaniem - przemawiają za umorzeniem wskazanych wyżej należności. W odpowiedzi na skargę - żądając jej oddalenia - organ podniósł okoliczności zbieżne z motywami zaskarżonych aktów administracyjnych. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga jest zasadna. Na wstępie zauważyć należy, że sądy administracyjne w tym sąd wojewódzki, sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, która jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej - patrz art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269). Uzupełnieniem tego zapisu jest treść art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270), w którym wskazano, iż owe sądy stosują środki określone w ustawie (akt ten cyt. jest dalej jako Pr. o p.p.s.a.). Powyższe regulacje określają podstawową funkcję sądownictwa i toczącego się przed nim postępowania. Jest nią - bez wątpienia - sprawowanie wymiaru sprawiedliwości poprzez działalność kontrolną nad wykonywaniem administracji publicznej. Nie ulega też wątpliwości, że podstawowym celem tejże kontroli jest eliminowanie z porządku prawnego aktów (zwłaszcza decyzji i postanowień), a także czynności organów administracji publicznej niezgodnych z prawem i dążenie do przywrócenia stanu, który nie będzie z nim pozostawał w sprzeczności. Ta funkcja kontroli sądowej jest istotna zarówno z punktu widzenia podmiotu skarżącego, jak i całego aparatu administracyjnego państwa, który winien być żywo zainteresowany w eliminowaniu z obrotu prawnego niezgodnych z prawem aktów i czynności swoich funkcjonariuszy. Prawidłowość podejmowanych działań, a tym samym legalność działania organów administracyjnych, stanowi bowiem istotny element efektywności i ważną przesłankę istnienia społecznej akceptacji działania aparatu administracyjnego państwa. Stopień zaś akceptacji owego działania organów administracji rządowej, jak też samorządowej, przenoszony jest na ocenę funkcjonowania całego państwa. W powyższym kontekście - oceniając wniesiony środek zaskarżenia - wskazać trzeba, że aktualnie obowiązujące normy prawne, by były przestrzegane, winny skutecznie kierować zachowaniem swych adresatów. Są nimi zarówno obywatele, jak też organy prawa. Szczególna rola - w procesie decyzyjnym - przypada oczywiście państwu, które stosując prawo korzysta ze swych prerogatyw po to, aby kształtować władczo stosunki prawne, kreując określone uprawnienia i obowiązki. Najistotniejszymi modelowymi etapami stosowania prawa - według J. Wróblewskiego: Wstęp do prawoznawstwa, Łódź 1977, s. 89 i nast. - są: ustalenie, jaka norma obowiązuje w znaczeniu dostatecznie określonym dla potrzeb rozstrzygnięcia, uznanie faktu za udowodniony na podstawie określonych materiałów i w oparciu o przyjętą teorię dowodów oraz ujęcie tego faktu w języku stosowanej normy, subsumcja faktu, uznanego za udowodniony, pod stosowną normę prawną, wiążące ustalenie konsekwencji prawnych faktu uznanego za udowodniony na podstawie stosowanej normy prawnej. Oceniając treść zarzutów podniesionych w skardze - w kontekście podniesionych wyżej zagadnień - wskazać trzeba, iż: 1) W sprawie nie stworzono skarżącemu możliwości wypowiedzenia się co do zebranego w sprawie materiału dowodowego ani przed wydaniem decyzji I-szej instancji ani II-giej instancji. Jest to bardzo istotne naruszenie prawa procesowego uniemożliwiające stronie skorzystanie z czynnego udziału w toczącym się postępowaniu czym istotnie naruszono prawo procesowe i podstawową gwarancję należną stronie (zob. art. 10 § 1 w zw. z art. 81 k.p.a.). 2) Wskazać też trzeba, że organ odwoławczy nie odniósł się do argumentacji poczynionej we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Skarżący we wniesionym środku zaskarżenia podniósł szereg istotnych kwestii, które wymagają rzeczowej oceny. Nie zastąpi tego konstatacja zawarta w uzasadnieniu decyzji Organu II-giej instancji: "Nie podstawiono jednak dowodów ujawniających nowe okoliczności, które mogłyby mieć istotny wpływ na przebieg postępowania i stanowić podstawę do zmiany wydanej decyzji". Warto wiec zwrócić uwagę, że podstawy wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wcale nie muszą stanowić "nowe dowody" a wystarczy, że strona jest niezadowolona z rozstrzygnięcia (vide treść art. 128 w zw. z art. 127 § 3 k.p.a.). Analizując wniesiony przez skarżącego środek zaskarżenia trzeba stwierdzić, iż spełnia on te wymogi, o których wyżej było mowa, a zatem wymaga szczegółowego odniesienia się do podniesionej przez stronę argumentacji (pomimo tego, ze nie wskazuje na nowe dowody). Na marginesie wskazać trzeba, że w uzasadnieniu decyzji część rozważań skierowana jest do bliżej nieokreślonej "Pani": "Nie można jednoznacznie stwierdzić, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest Pani w stanie opłacić zaległych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla Pani i rodziny". Tymczasem - jak wynika to z oznaczenia strony - skarżący jest mężczyzną. Mając na względzie treść art. 145 § 1 pkt 1c p.p.s.a. - widząc potrzebę sanacji zaistniałych uchybień - należało orzec jak w sentencji.