V SA/Wa 3896/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Jarosław Stopczyński, Sędzia WSA - Michał Sowiński (spr.), Sędzia WSA - Mirosława Pindelska, Protokolant specjalista - Marcin Wacławek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 listopada 2016 r. sprawy ze skargi K. M. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia ... maja 2015 r. nr ... w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek za zwłokę od nieopłaconych należności z tytułu składek; oddala skargę. W piśmie z 19 stycznia 2015 r. K.M. wniósł o umorzenie odsetek za zwłokę od nieopłaconych w terminie składek należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy. Wniosek uzasadnił przewlekłością postępowania w przedmiocie wniosku o umorzenie należności z tytułu składek. Decyzją z [...] marca 2015 r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia spornych należności w łącznej kwocie 6.390 zł. Po rozpoznaniu sprawy w następstwie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Zakład decyzją z [...] maja 2015 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję z [...] marca 2015 r. W uzasadnieniu wskazano, iż w przypadku wnioskodawcy nie zachodzi żadna z okoliczności pozwalających na uznanie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek, a tym samym brak jest możliwości umorzenia przedmiotowych należności na podstawie art. 28 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74, z późn. zm.); dalej: "u.s.u.s.". Niezależnie od powyższego wskazano, iż należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365); dalej: "rozporządzenie o umarzaniu składek" jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Analizując sprawę w aspekcie § 3 rozporządzenia o umarzaniu składek, wskazano, iż zgromadzony materiał dowodowy pozwolił ustalić, że wnioskodawca: prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku, stałe wydatki oszacował na kwotę 1.500 zł, ponadto w oświadczeniu z 12 lutego 2015 r. wykazał, że posiada samochód o wartości 4.000 zł oraz inne składniki mienia ruchomego o wartości 3.070 zł. W uzasadnieniu decyzji wskazano, iż zgromadzona w toku postępowania dokumentacja dotycząca sytuacji materialno-bytowej gospodarstwa domowego skarżącego jest materiałem niewystarczającym do wydania pozytywnej decyzji o umorzeniu należności z tytułu odsetek za zwłokę od nieuregulowanych w terminie składek. Organ wyjaśnił, iż norma zawarta w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. uprawnia do uznaniowego wyrażenia zgody na umorzenie należności. Nie oznacza to jednak pełnej dowolności przy rozstrzyganiu wniosku, bowiem wydając rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia, należy mieć na uwadze nie tylko dbałość o ważny interes strony, ale także fakt, że umorzenie jest nadzwyczajną formą wygaśnięcia wymagalnych należności z tytułu składek, będącą odstępstwem od zasady równego traktowania wszystkich ubezpieczonych. W skardze na powyższą decyzję K.M. zarzucił obrazę art. 6, 7, 8 i 12 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071, z późn. zm.); dalej: "k.p.a.". W ocenie skarżącego, Zakład celowo przeciągał sprawę aby zwiększyć wielkość naliczonych odsetek. W odpowiedzi na skargę Zakład wniósł o jej oddalenie, powołując argumentację jak w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie Sąd wyjaśnia, iż uprawnienia sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269, z późn. zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.); dalej: "p.p.s.a." sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem. W tym zakresie mieści się ocena, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jej wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi uchylenie rozstrzygnięcia. Mając na względzie powyższe, tj. dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji, w granicach kompetencji przysługujących sądowi administracyjnemu na podstawie ww. ustaw, a więc badając zaskarżone orzeczenie pod względem jego zgodności, tak z przepisami k.p.a., jak i z normami prawa materialnego zawartymi w u.s.u.s. oraz w oparciu o akta sprawy, zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a., Sąd nie stwierdził istotnych naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością jego wyeliminowania z obrotu prawnego. Zgodnie z treścią art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. – należności z tytułu składek, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.), mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wyliczonych w ust. 3 tego przepisu. Wyliczenie zawarte w powołanym przepisie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia powstałego wobec Zakładu zadłużenia. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia. Norma zawarta w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. wyraźnie wskazuje bowiem na brak obowiązku umorzenia należnych składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności, stanowiąc, że w takim wypadku "mogą być one umorzone". Takie stanowisko znajduje swoje potwierdzenie w uchwale Sądu Najwyższego z 6 maja 2004 r. (sygn. akt II UZP 6/04, OSNP 2004/16/285), w której Sąd ten wskazał, że "(...) Przepis art. 28 ust. 2 u.s.u.s. (...) jest oparty na konstrukcji tzw. "uznania administracyjnego", co oznacza, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi rentowemu, który w przypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek, zachodzącej w przypadkach wymienionych w art. 28 ust. 3 tejże ustawy, może ale nie musi umorzyć zaległości. Norma zawarta w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. wyraźnie wskazuje na brak obowiązku umorzenia należnych składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności, stanowiąc, że w takim wypadku mogą być one umorzone.". Natomiast przy braku całkowitej nieściągalności, ustalanej według kryteriów wskazanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., organ podejmujący decyzję na podstawie art. 28 ust. 2 u.s.u.s. pozbawiony jest w ogóle prawnej możliwości umorzenia należności z tytułu składek. Taka sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie, gdzie nie zaistniał żaden z przypadków stanowiących o możliwości uznania całkowitej nieściągalności należności wobec skarżącego. Tak więc z uwagi na powyższe okoliczności, prawidłowo ustalono, iż w stosunku do skarżącego nie wystąpiła przesłanka całkowitej nieściągalności, a w konsekwencji, że brak było prawnej możliwości umorzenia zadłużenia w oparciu o to kryterium. Z kolei w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w § 3 ust. 1 rozporządzenia o umarzaniu składek. Zgodnie z powołanym powyżej przepisem, Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Podkreślenia jednak wymaga, iż w przypadku decyzji podejmowanych na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s., w związku z § 3 rozporządzenia o umarzaniu składek, także mamy do czynienia z tzw. uznaniem administracyjnym. Również i tu prawo wyboru rozstrzygnięcia przysługuje Zakładowi. Może on, ale nie musi, umorzyć należności, przy czym nawet stwierdzenie istnienia w sprawie przewidzianych przepisami przesłanek nie obliguje Zakładu do zastosowania ulgi, jaką jest umorzenie należności, oczywiście gdy inne względy ustawowe przemawiają przeciwko takiemu umorzeniu. Ponadto, należy podkreślić, że ustawodawca nałożył na zobowiązanego obowiązek wykazania, a więc udowodnienia okoliczności, o jakich mowa w rozporządzeniu. Pamiętać także należy, iż w przypadku, gdy ustawodawca daje organowi możliwość rozstrzygnięcia sprawy na zasadzie uznania, sądowa kontrola jego decyzji obejmuje jedynie samo postępowanie poprzedzające jej wydanie, a nie rozstrzygnięcie będące wynikiem dokonania wyboru, o którym była mowa wyżej. Należy wskazać, iż sądowa kontrola legalności decyzji wydanych w ramach uznania administracyjnego jest ograniczona w tym znaczeniu, iż Sąd nie może nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia. Jest to bowiem wyłączna kompetencja organu administracji. Kontrola ta obejmuje zatem przede wszystkim zbadanie, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem. Sąd nie ocenia natomiast wydanej decyzji z punktu widzenia jej celowości czy słuszności. Nie zwalnia to jednak Sądu z obowiązku oceny, czy spełnione zostały przesłanki umorzenia. Mimo, iż pogląd ten został wyrażony przez Sąd Najwyższy na gruncie prawa podatkowego (por. wyrok z 8 listopada 1996 r. sygn. akt III RN 24/96), to pozostaje on aktualny także w odniesieniu do problematyki umarzania składek na ZUS na gruncie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Uznanie administracyjne nie oznacza jednak swobody decyzji dla organu administracji i - jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 25 czerwca 2003 r. sygn. akt III SA 3118/01 (POP 2004/4/77) - ograniczone jest dyrektywami wyboru sformułowanymi, tak w ustawie, jak i rozporządzeniu. Zaznaczyć również należy, iż uznaniowość decyzji musi każdorazowo zachowywać proporcje pomiędzy interesem społecznym, a słusznym interesem strony. Sąd stanął na stanowisku, iż w przedmiotowej sprawie granice uznania administracyjnego nie zostały przekroczone. Zakład w sposób wyczerpujący zebrał i rozpatrzył cały zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, czemu dał wyraz w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wyraźnie wskazał konkretne okoliczności faktyczne, jakie złożyły się na odmowę umorzenia należności. Organ ustosunkował się przy tym do zebranych dowodów i argumentów przedstawionych przez skarżącego w stopniu wystarczającym do podjęcia prawidłowego rozstrzygnięcia. Organ zasadnie wywiódł, iż skarżący nie przedstawił dokumentów, które całościowo obrazują jego sytuację majątkową. Wnioskodawca nie przedstawił bowiem na etapie postępowania odwoławczego żadnych dokumentów potwierdzających wysokość opłat i wydatków ponoszonych w związku z prowadzeniem i utrzymywaniem gospodarstwa domowego, Należy również zauważyć, iż pismem z 15 kwietnia 2015 r. skarżący został poinformowany o prawie do czynnego udziału w każdym stadium postępowania oraz możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów. Realizując zasadę czynnego udziału strony w postępowaniu, Zakład zapewnił zatem skarżącemu również prawo do czynnego kształtowania stanu faktycznego, przez prawo żądania przeprowadzenia dowodów, w tym z dokumentów potwierdzających wysokość opłat i wydatków ponoszonych w związku z prowadzeniem i utrzymywaniem gospodarstwa domowego oraz dokumentów określających wysokość dochodów osiąganych przez małżonkę, z którego to uprawnienia strona nie skorzystała. Reasumując Sąd uznał, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem. Zarówno argumentacja skargi, jak i analiza akt sprawy nie ujawniła bowiem wad tego rodzaju, które mogłyby mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie. Nie doszło do naruszenia zasady ochrony słusznego interesu skarżącego, zasady zaufania obywateli do organów państwa, czy też zasady przekonywania. Wydając rozstrzygnięcia organy działały na podstawie przepisów prawa, prowadziły postępowanie w sposób budzący zaufanie do organów i podjęły wszelkie niezbędne działania w celu wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy. Dodatkowo, odnosząc się argumentacji skarżącego wskazującej na przewlekłość postępowania w przedmiocie ponownego rozpatrzenia wniosku o umorzenie należności z tytułu składek z dnia 28 lutego 2014 r. należy wyjaśnić, iż okoliczność ta pozostaje poza zakresem rozpoznawanej sprawy. Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznając, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem, a podjęte rozstrzygnięcie nie wykraczało poza ramy uznania administracyjnego, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.