V SA/Wa 392/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA - Krystyna Madalińska-Urbaniak, Sędzia WSA - Jarosław Stopczyński, Sędzia WSA - Arkadiusz Tomczak (spr.), po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 15 października 2019 r. sprawy ze skargi G. Z. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia ... grudnia 2018 r., nr ... w przedmiocie oddalenia skargi na czynność egzekucyjną oddala skargę. Przedmiotem skargi G. Z. (dalej: skarżący, strona lub zobowiązany) jest postanowienie Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Warszawie (dalej: Dyrektor IAS, organ nadzoru lub odwoławczy) z [...] grudnia 2018 r., nr [...] utrzymujące w mocy postanowienie Dyrektora III Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie (dalej: organ egzekucyjny lub I instancji) z [...] października 2018 r., nr [...] w przedmiocie oddalenia skargi z 17 września 2018 r. Zaskarżone postanowienie zostało wydane w następującym stanie faktycznym. Decyzją z [...] grudnia 2013 r. znak: [...] skarżący został wezwany do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia za okres od stycznia 2012 r. do grudnia 2012 r. w kwocie 16 380,40 zł. W związku z nieuregulowaniem należności Zakład Ubezpieczeń Społecznych III Oddział w Warszawie skierował do skarżącego wezwanie do zapłaty oraz upomnienie, a następnie, tj. 9 maja 2018 r. wystawił tytuł wykonawczy nr [...]. W celu wyegzekwowania dochodzonych należności organ egzekucyjny dokonał, na podstawie zawiadomienia z 11 września 2018 r., nr [...] zajęcia innej wierzytelności pieniężnej z tytułu odszkodowania w ZUS III Oddział w Warszawie Wydział Świadczeń Emerytalno – Rentowych. W odpowiedzi na ww. zawiadomienie skarżący w piśmie z 17 września 2018 r. wniósł o uchylenie wskazanego zajęcia, podnosząc że tytuł wykonawczy nr [...] został uchylony i umorzony przez Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie zatem dokonane czynności egzekucyjne nie posiadają umocowania prawnego. Wobec powyższego organ I instancji wezwał skarżącego do sprecyzowania pisma z 17 września 2018 r. poprzez wskazanie, czy należy je potraktować jako skargę na czynności egzekucyjne, czy też jako w niosek o zwolnienie spod egzekucji określonych składników majątkowych. W piśmie z 9 października 2018 r. strona skarżąca nie sprecyzowała charakteru żądania zawartego w piśmie z 17 września 2018 r., zwróciła się natomiast o prowadzenie wszystkich postępowań z wniosków zgodnie z unormowaniami ustawy o egzekucji w administracji oraz kodeksu postępowania administracyjnego. Następnie, mając na uwadze, że dłużnik zajętej wierzytelności poinformował, iż zawiadomienie o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z tytułu jednorazowego odszkodowania nie będzie dalej realizowane, organ I instancji uznał, że nie ma podstaw do potraktowania pisma z 17 września 2018 r. jako wniosku o zwolnienie spod egzekucji określonego składnika majątkowego. Wobec powyższego pismo z 17 września 2018 r. potraktowane zostało jako skarga na czynność egzekucyjną w postaci zajęcia innej wierzytelności pieniężnej z tytułu odszkodowania, dokonaną na podstawie zawiadomienia z 11września 2018 r. Postanowieniem z [...] października 2018 r. organ egzekucyjny oddalił skargę wskazując, że czynności egzekucyjne zostały dokonane z zachowaniem wszystkich wymogów określonych w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Skarżący nie zgodził się z powyższym rozstrzygnięciem i wniósł zażalenie. Postanowieniem z [...] grudnia 2018 r. Dyrektor IAS utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie z [...] października 2018 r. Organ odwoławczy wyjaśnił, że w postępowaniu wszczętym skargą na czynność egzekucyjną, wymienioną w art. 54 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji organ egzekucyjny bada jedynie prawidłowość dokonanej czynności, a nie działania będące podstawą egzekucji. W ramach tego środka zaskarżenia można bowiem wnosić wyłącznie zarzuty formalnoprawne, odnoszące się do prawidłowości postępowania organu egzekucyjnego bądź egzekutora przez pryzmat przepisów regulujących sposób i formę dokonywania czynności egzekucyjnych w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym. Nie bada się w nim natomiast zasadności wystawienia tytułów wykonawczych przez wierzyciela, czy też istnienia egzekwowanego obowiązku, bo te kwestie są przedmiotem odrębnych postępowań, tj. postępowania w sprawie wniesionych przez zobowiązanego zarzutów, czy też wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego. Następnie podniesiono, że w niniejszej sprawie zastosowany został środek egzekucyjny przewidziany w art. 1a pkt 12 lit. a ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, tj. egzekucja z innych wierzytelności pieniężnych. Organ nadzoru ocenił, że zajęcia innej wierzytelności pieniężnej dokonano zgodnie z art. 89 § 1 ustawy egzekucyjnej, tj. poprzez zawiadomienie dłużnika zajętej wierzytelności (ZUS III Oddział w Warszawie Wydział Świadczeń Emerytalno – Rentowych) o zajęciu innej wierzytelności pieniężnej skarżącego, tj. z tytułu odszkodowania od ZUS. Skoro zatem czynność egzekucyjna polegająca na zajęciu innej wierzytelności pieniężnej przeprowadzona została zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa, to skargę na ww. czynność należy uznać za nieuzasadnioną. Za bezzasadne uznano również twierdzenia dotyczące rażącego naruszenia prawa. W skardze na powyższe postanowienie, wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarżący zarzucił, że zostało wydane z naruszeniem zasad unormowanych w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz z naruszeniem zasad ogólnych Kodeksu postępowania administracyjnego. Skarżący stwierdził, że organ odwoławczy w sposób nieuprawniony uznał, iż ZUS zebrał pełny materiał dowodowy. W jego ocenie pominięte zostały również wszystkie podniesione w skardze na czynności egzekucyjne okoliczności faktyczne oraz żądania strony. Ponadto zdaniem skarżącego organ nadzoru nie dostrzegł, że organ I instancji nie rozpatrzył w ustawowym terminie wniesionych do postępowania egzekucyjnego zarzutów. Skarżący zakwestionował również prawidłowość decyzji ZUS dotyczących zwrotu nienależnie pobranych świadczeń. W odpowiedzi na skargę Dyrektor IAS wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga okazała się nieuzasadniona. Sąd administracyjny w ramach kontroli działalności administracji publicznej, przewidzianej w art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm., dalej: p.p.s.a.) uprawniony jest do badania, czy przy wydaniu zaskarżonej decyzji (postanowienia) nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, nie będąc przy tym związanym granicami skargi (art. 134 p.p.s.a.). Sąd administracyjny ocenia jedynie legalność działania administracji, co oznacza, że zobowiązany jest zbadać, czy w czasie podejmowania danego aktu administracyjnego, organ administracji nie naruszył prawa. Nie każde naruszenie prawa uzasadnia wyeliminowanie z obrotu prawnego zaskarżonego aktu administracyjnego. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a., sąd uwzględniając skargę na decyzję uchyla taki akt w przypadku, gdy stwierdzi: 1) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; 2) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego; 3) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd administracyjny stwierdza nieważność decyzji w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.) lub stwierdza wydanie decyzji z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach (art. 145 § 1 pkt 3 p.p.s.a.). Warunki rozpoznania sprawy w postępowaniu uproszczonym ustawodawca określił w art. 119 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. Zaskarżone postanowienie zostało wydane w postępowaniu egzekucyjnym. Dokonana przez sąd kontrola legalności zaskarżonego postanowienia prowadzi do wniosku, że jest ono prawidłowe. Poddanym kontroli sądu w sprawie postanowieniem z [...] grudnia 2018 r. Dyrektor IAS utrzymał w mocy postanowienie organu egzekucyjnego z [...] października 2018 r., mocą którego oddalono skargę z 17 września 2018 r. na czynność egzekucyjną w postaci zajęcia innej wierzytelności pieniężnej z tytułu odszkodowania w ZUS III Oddział w Warszawie Wydział Świadczeń Emerytalno – Rentowych, dokonaną na podstawie zawiadomienia z 11 września 2018 r., nr [...]. Skarga na czynność egzekucyjną w postaci zajęcia innej wierzytelności pieniężnej znajduje oparcie w treści art. 54 u.p.e.a., a zatem sprawa może być rozpatrywana jedynie w zakresie jej dotyczącym. Skarga ta służy ochronie praw zobowiązanego w toczącym się postępowaniu egzekucyjnym i ma za zadanie chronić go przed naruszeniami przepisów postępowania egzekucyjnego ze strony organu egzekucyjnego lub egzekutora wykonującego konkretną czynność. Wobec tego składając skargę w związku z podjętą czynnością dłużnik może podnosić jedynie zarzuty formalnoprawne odnoszące się do prawidłowości postępowania organu egzekucyjnego lub egzekutora. Oceniając zaskarżoną czynność egzekucyjną – zajęcie innej wierzytelności pieniężnej z tytułu odszkodowania – należało uznać, że została ona przeprowadzona zgodnie z obowiązującymi w tej mierze przepisami u.p.e.a. Zgodnie bowiem z treścią art. 7 u.p.e.a. organ egzekucyjny stosuje środki egzekucyjne przewidziane w ustawie, które bezpośrednio prowadzą do wykonania obowiązku, a spośród kilku takich środków stosuje najmniej uciążliwe dla zobowiązanego. W myśl art. 1a pkt 2) u.p.e.a. pod pojęciem czynności egzekucyjnej należy rozumieć wszelkie podejmowane przez organ egzekucyjny działania zmierzające do zastosowania środka egzekucyjnego. Z kolei środek egzekucyjny w postępowaniu egzekucyjnym to konkretne narzędzie, przy użyciu którego dokonuje się egzekucji. Stosownie do art. 1a pkt 12) u.p.e.a. środki egzekucyjne dzieli się na te, które znajdują zastosowanie przy egzekucji należności pieniężnych i na te dla obowiązków o charakterze niepieniężnym. Jednym ze środków egzekucyjnych z grupy pierwszej dotyczącej należności pieniężnych jest, m.in. egzekucja z innych wierzytelności pieniężnych. Zajęcia innej wierzytelności pieniężnej dokonano zgodnie z art. 89 § 1 u.p.e.a. poprzez doręczenie dłużnikowi zajętej wierzytelności - ZUS III Oddział w Warszawie Wydział Świadczeń Emerytalno – Rentowych (w dniu 12 września 2018 r.) zawiadomienia o zajęciu innej wierzytelności pieniężnej skarżącego z tytułu odszkodowania od ZUS. Ponadto wezwano dłużnika zajętej wierzytelności, aby należnej od niego kwoty do wysokości egzekwowanej należności wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia należności w terminie i kosztami egzekucyjnymi bez zgody organu egzekucyjnego nie uiszczał zobowiązanemu, lecz należną kwotę przekazał organowi egzekucyjnemu na pokrycie należności. W myśl art. 89 § 2 u.p.e.a., zajęcie wierzytelności jest dokonane z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu. Z kolei postępując zgodnie z § 3 ww. przepisu organ egzekucyjny jednocześnie z przesłaniem zawiadomienia, o którym mowa powyżej, wezwał dłużnika zajętej wierzytelności, aby w terminie 7 dni od dnia doręczenia zawiadomienia złożył oświadczenie dotyczące tego, czy uznaje zajętą wierzytelność zobowiązanego, przekaże organowi egzekucyjnemu z zajętej wierzytelności kwoty na pokrycie należności lub z jakiego powodu odmawia takiego przekazania oraz w jakim sądzie lub przed jakim organem toczy się albo toczyła się sprawa o zajętą wierzytelność. Ponadto zawiadomił zobowiązanego, że nie wolno mu zajętej kwoty odebrać ani też rozporządzać nią lub ustanowionym dla niej zabezpieczeniem. Przedmiotowe zawiadomienie zostało odebrane przez zobowiązanego w dniu 17 września 2018 r. zaś przez dłużnika zajętej wierzytelności w dniu 12 września 2018 r. Odpis tytułu wykonawczego z 9 maja 2018 r., nr [...] został natomiast doręczony zobowiązanemu 24 maja 2018 r. Analiza akt administracyjnych wykazuje zatem, że działania organu były zgodne z prawem, a zaskarżona czynność egzekucyjna przeprowadzona została zgodnie z obowiązującymi w tej mierze przepisami u.p.e.a., w tym zgodnie z treścią art. 7 i art. 1a pkt 12a (zastosowano środek egzekucyjny przewidziany w ustawie) oraz zgodnie z art. 89 wymienionej ustawy (sposób i chwila dokonania zajęcia wierzytelności). Organ egzekucyjny dokonujący tej czynności był do niej upoważniony w świetle treści art. 19 § 4 u.p.e.a. W skardze skarżący podniósł również, że zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je rozstrzygnięcie organu I instancji wydane zostały z naruszeniem zasad unormowanych w u.p.e.a. oraz w k.p.a. Skarżący nie podaje jednakże konkretnych przykładów naruszenia poszczególnych przepisów ww. ustaw. Z treści skargi wnioskować natomiast należy, że owego naruszenia upatruje w dokonaniu przez organ czynności egzekucyjnej pomimo wadliwości decyzji wzywających do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia (tj., m.in. decyzji z [...] grudnia 2013 r. znak: [...]). Wobec powyższego podkreślić należy, że w ramach środka zaskarżenia, o którym mowa w art. 54 u.p.e.a. można wnosić wyłącznie zarzuty formalnoprawne, odnoszące się do prawidłowości postępowania organu egzekucyjnego bądź egzekutora przez pryzmat przepisów regulujących sposób i formę dokonywania czynności egzekucyjnych w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym. Nie bada się w nim zatem zasadności wystawienia tytułów wykonawczych przez wierzyciela, czy też istnienia egzekwowanego obowiązku. Te kwestie są przedmiotem odrębnych postępowań, tj. postępowania w sprawie wniesionych przez zobowiązanego zarzutów, czy też wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego. W postępowaniu wszczętym skargą na czynność egzekucyjną, organ egzekucyjny bada jedynie prawidłowość dokonanej czynności, a nie działania będące podstawą egzekucji. Oznacza to, że brak jest podstaw, aby składaną w trybie art. 54 u.p.e.a. skargę na czynności egzekucyjne traktować jako uniwersalny środek zaskarżenia, przy pomocy którego możliwe jest skuteczne kwestionowanie wszystkich aktów i działań podejmowanych przez organ egzekucyjny w toku całego postępowania egzekucyjnego. Wobec powyższego zarzut braku uwzględnienia dowodów świadczących o rażącym naruszeniu zasad postępowania dotyczącego wydanych decyzji o zwrocie świadczeń wykracza poza zakres postępowania prowadzonego w trybie art. 54 u.p.e.a. Podobnie, tj. jako wykraczające poza zakres postępowania prowadzonego w trybie art. 54 u.p.e.a. ocenić należy zarzuty dotyczące postępowania egzekucyjnego. Zarzuty te, były już przedmiotem rozważań w postępowaniu zakończonym wydaniem postanowienia Dyrektora IAS z [...] października 2018 r., nr [...] zaś skarga na ww. postanowienie została oddalona wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 21 maja 2019 r., sygn. akt V SA/Wa 21/19. W tym stanie rzeczy, uznając postanowienie za prawidłowe, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę.