V SA/Wa 398/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krystyna Madalińska-Urbaniak, Sędzia NSA Ewa Jóźków, Sędzia NSA Piotr Piszczek (spr.), Protokolant Joanna Pietraś-Skobel, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 maja 2007 r. sprawy ze skargi J. B. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] września 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenia zdrowotne i Fundusz Pracy. Oddala skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] sierpnia 2006 r. – stosownie do treści art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 ust. 1, 2 i 3 pkt 3, 5 i 6 i ust. 3a i 3b oraz art. 32 ustawy z dnia 13.10.1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. Nr 137, poz. 887 ze zm.) – odmówił J. B. umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy. W motywach wskazano, iż należności wynikły stąd, iż ww. prowadząc sklep spożywczy – mała gastronomia (bar [...]), nie dopełniła obowiązku opłacenia składek, co w efekcie doprowadziło do powstania zadłużenia. Mając na względzie trudną sytuację finansową J. B. zwróciła się do ZUS o umorzenie zadłużenia. Analizując sytuację majątkową ww. – w świetle obowiązujących przepisów (których treść obszernie przedstawiono) – wskazano, iż w sprawie nie zachodzi stan całkowitej nieściągalności, który obliguje organ do umorzenia należności, tym bardziej, że należności zostały skierowane na drogę przymusowego dochodzenia za pośrednictwem Urzędu Skarbowego w I.. Ponadto J. B. jest właścicielem domu, dla którego Wydział Ksiąg Wieczystych SR w I. prowadzi Księgę Wieczystą o nr [...]. Zakład dokonał zabezpieczenia powstałej wierzytelności poprzez wpis hipoteki przymusowej. W świetle zebranego materiału dowodowego brak jest również podstaw do umorzenia należności (zgodnie z dyspozycją art. 28 ust. 3a i 3b ustawy) oraz rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz.U. Nr 141, poz. 1365). Wprawdzie obecna sytuacja materialna J. B. jest trudna, jednak istotne znaczenie przy ocenie istnienia przesłanek przemawiających za umorzeniem na podstawie ww. rozporządzenia mają ustalenia czy trudności płatnicze zostały spowodowane działaniem czynników, na które płatnik nie może mieć wpływu, np.: w wyniku klęski żywiołowej, przewlekłej choroby zobowiązanego lub członków rodziny, bądź też innego nadzwyczajnego zdarzenia pozbawiającego możliwości uzyskiwania dochodu uniemożliwiającego opłacenie należności. Przedstawione dokumenty są niewystarczające do stwierdzenia, iż J. B. nie posiada żadnych możliwości spłaty powstałego zadłużenia. Organ też dostrzegł, że istnieje możliwość ubiegania się o rozłożenie spłaty zobowiązań z tytułu składek na raty, w warunkach uwzględniających możliwości finansowe oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych. W efekcie wniesionego środka zaskarżenia Prezes ZUS – decyzją z dnia [...].09.2006 r. – stosownie do treści art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., postanowił utrzymać w mocy zaskarżoną decyzję. W motywach wskazano, że w sprawie nie zachodzi stan całkowitej nieściągalności, ponieważ istnieje możliwość przeprowadzenia egzekucji z nieruchomości – za pośrednictwem Naczelnika Urzędu Skarbowego w I. Nadto przepisy ww. ustawy nakładają na ZUS obowiązek dochodzenia należnych składek, aż do całkowitego ich uregulowania w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji lub egzekucji sądowej. Zobowiązania dotyczą okresu od 01.2005 r. do 08.2005 r. oraz od 10.2005 r. do 05.2006 r. i stosownie do art. 24 ust. 4 powołanej ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych mogą być dochodzone przez okres 10 lat. W tym czasie sytuacja dłużnika może ulec zmianie. W świetle zebranego materiału dowodowego brak jest również podstaw do umorzenia należności zgodnie z dyspozycją art. 28 ust. 3a i 3b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz powołanego rozporządzenia. Wprawdzie obecna sytuacja materialna J. B. jest trudna, to jednak posiada nieruchomość na której dokonano zabezpieczenia należności poprzez wpis hipoteki przymusowej, co może umożliwić wyegzekwowanie zaległości. Istotne znaczenie przy ocenie istnienia przesłanek przemawiających za umorzeniem na podstawie ww. rozporządzenia mają ustalenia, czy trudności płatnicze zostały spowodowane działaniem czynników, na które płatnik nie może mieć wpływu, np.: w wyniku klęski żywiołowej, przewlekłej choroby zobowiązanego lub członków rodziny, bądź też innego nadzwyczajnego zdarzenia pozbawiającego możliwości uzyskiwania dochodu uniemożliwiającego opłacenie należności. W przedmiotowej sprawie nie wskazano istnienia przesłanek uzasadniających umorzenie należności na podstawie ww. przepisów. W skardze – żądającej umorzenia należności – J. B. podniosła, iż zadłużenie wynikło stąd, że ZUS nie wypłacił należności za zwolnienie L-4". Aktualnie nie posiada źródeł dochodu, a ze względu na wiek nie ma możliwości zatrudnienia. Nadto skarżącą zaatakowała przewlekła choroba, co dodatkowo uniemożliwia uregulowanie należności. Wreszcie "przypominanie skarżącej, że mieszka w nieruchomości, którą może sprzedać ZUS jest wielce nietrafne i nietaktowne". W odpowiedzi na skargę – żądając jej oddalenia podniesiono argumenty zbieżne z motywami zaskarżonych aktów administracyjnych. W piśmie procesowym z dnia 26.02.2007 r. skarżąca – żądając uchylenia zaskarżonej decyzji i przekazania sprawy Prezesowi ZUS do ponownego rozpatrzenia – zarzuciła naruszenie: a) art. 6, 7, 8, 9 k.p.a. poprzez ich niezastosowanie, b) art. 28 ust. 3a ustawy w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1 rozp. Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31.07.2003 r. (wyżej powołanego) poprzez ich niezastosowanie. W motywach pisma skarżąca podniosła, że działając samodzielnie, we wniosku wskazała, iż choruje oraz jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że nie może uiścić zaległych składek. Nie prowadzi już działalności gdyż – wskutek nierzetelności kontrahentów zmuszona była ją zlikwidować. Organ zaś mimo tak sformułowanych wniosków nie żądał żadnych wyjaśnień, nie badał przedstawionych przez skarżącą okoliczności, nie pouczał, że musi swoje żądania szczegółowo uzasadnić, co naraziło skarżącą na negatywne skutki. Zdaniem J. B. na organie, przed którym toczy się postępowanie, ciąży obowiązek dokładnego wyjaśnienia sprawy poprzez precyzyjne wyjaśnienie stanu faktycznego, przy czym – załatwiając sprawę winien kierować się słusznym interesem skarżącej. J. B. podniosła, iż sytuacja materialna skarżącej jest bardzo trudna: ciężko choruje (nerwica, schorzenie ortopedyczne barku), co negatywnie rokuje na przyszłość, że będzie kiedykolwiek mogła podjąć pracę. Aktualnie nie osiąga żadnych dochodów, ma także zadłużenie wobec innych wierzycieli na kwotę 200 tys. zł. Nie posiada jednocześnie żadnego osobistego majątku, który wystarczałby na zaspokojenie wierzycieli. Przesłanki te zatem świadczą o tym, że zachodzą przesłanki uzasadniające umorzenie zaległych składek. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga nie jest zasadna. Na wstępie zauważyć należy, że sądy administracyjne w tym sąd wojewódzki, sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, która jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej – patrz art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269). Uzupełnieniem tego zapisu jest treść art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270), w którym wskazano, iż owe sądy stosują środki określone w ustawie (akt ten cyt. jest dalej jako Pr. o p.p.s.a.). Powyższe regulacje określają podstawową funkcję sądownictwa i toczącego się przed nim postępowania. Jest nią – bez wątpienia – sprawowanie wymiaru sprawiedliwości poprzez działalność kontrolną nad wykonywaniem administracji publicznej. Nie ulega też wątpliwości, że podstawowym celem tejże kontroli jest eliminowanie z porządku prawnego aktów (zwłaszcza decyzji i postanowień), a także czynności organów administracji publicznej niezgodnych z prawem i dążenie do przywrócenia stanu, który nie będzie z nim pozostawał w sprzeczności. Ta funkcja kontroli sądowej jest istotna zarówno z punktu widzenia podmiotu skarżącego, jak i całego aparatu administracyjnego państwa, który winien być żywo zainteresowany w eliminowaniu z obrotu prawnego niezgodnych z prawem aktów i czynności swoich funkcjonariuszy. Prawidłowość podejmowanych działań, a tym samym legalność działania organów administracyjnych, stanowi bowiem istotny element efektywności i ważną przesłankę istnienia społecznej akceptacji działania aparatu administracyjnego państwa. Stopień zaś akceptacji owego działania organów administracji rządowej, jak też samorządowej, przenoszony jest na ocenę funkcjonowania całego państwa. W powyższym kontekście wskazać należy, że w sprawie – w świetle art. 28 ust. 1 i 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych – nie zachodzi przypadek całkowitej nieściągalności należności. Skarżąca i jej małżonek posiadają nieruchomość położoną w S. gm. I., na której ZUS dokonał zabezpieczenia hipotecznego. Nie ulega wątpliwości, że może ona stanowić przedmiot toczącego się postępowania egzekucyjnego i prowadzić do zaspokojenia roszczeń wierzyciela. Ustawodawca – w art. 28 ust. 3a ustawy w zw. z § 3 ust. 1 powołanego rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej – przewiduje możliwość umorzenia z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Z pisma z dnia 26.02.2007 r. wynika, że ową przesłanką jest fakt choroby oraz obiektywny brak możliwości opłacenia tych należności, ponieważ pozbawiłoby to zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (§ 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia). W tym kontekście, w uzasadnieniu Organu I instancji, wyrażono pogląd, że "przedstawione dokumenty są niewystarczające do stwierdzenia, iż nie posiada Pani żadnych możliwości spłaty powstałego zadłużenia". Strona jednak – prócz argumentacji słownej we wniesionym środku zaskarżenia – nie złożyła żadnych dodatkowych dokumentów dokumentujących chorobę oraz okoliczności świadczących o tym, że uiszczenie należności pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Nie można więc uznać, że Organ odwoławczy naruszył zasady wyrażone w art. 6-9 k.p.a., skoro skarżąca – mimo prawidłowego pouczenia w motywach decyzji – z tych sugestii nie skorzystała. Warto też zwrócić uwagę, że w skardze do Sądu J. B. również tych okoliczności w jakikolwiek sposób nie udokumentowała. Jeżeli skarżąca zamierza skorzystać z przesłanek, o których mowa w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31.07.2005 r., to winna je udokumentować. Może to uczynić składając stosowny wniosek do ZUS-u wspierając go kompletną dokumentacją świadczącą o spełnieniu tych przesłanek, tak w zakresie schorzeń, ja i aktualnej sytuacji majątkowej i rodzinnej. Końcowo należy zaznaczyć, że na etapie postępowania sądowoadministracyjnego Sąd nie kontroluje źródeł zaległości (kwestia wypłaty przez ZUS należności "za zwolnienie L-4"). Postępowanie służy jedynie ustaleniu legalności odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy. Na obecnym etapie postępowania zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Dlatego też – stosownie do treści art. 151 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – należało orzec jak w sentencji.