V SA/Wa 398/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Andrzej Kania (spr.), Sędzia WSA - Jolanta Bożek, Sędzia WSA - Michał Sowiński, Protokolant - Monika Włochińska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 kwietnia 2008 r. sprawy ze skargi J. J. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia ...grudnia 2007 r. nr ... w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz Fundusz Pracy. oddala skargę Przedmiotem skargi z 24 grudnia 2007 r. wniesionej przez J. J. jest decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (powoływanego dalej jako:,,Prezes Zakładu’’) z ... grudnia 2007 r. o nr ..., utrzymująca w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z ...marca 2007 r. nr ... (znak sprawy j/w) o odmowie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i Fundusz Pracy. Skarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym: Pismem z 12 lipca 2007 r. strona zwróciła się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w O. (dalej: Zakładu) o umorzenie zaległych składek. Swoją prośbę wnioskodawca umotywował tym, że od pięciu lat jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, a jego czteroosobowa rodzina utrzymuje się z pensji żony, z której to pensji po opłaceniu świadczeń na życie pozostaje ok. ... złotych. Wskazał, że od 1 lipca 2006 r. syn nie pracuje. Podniósł również, że brak perspektyw na znalezienie zatrudnienia uniemożliwia mu spłatę zadłużenia i dodał, że pracodawcy nie płacili za niego składek ZUS oraz wynagrodzenia. Pismem z 12 lipca 2006 r. organ zawiadomił stronę o wszczęciu postępowania w sprawie i poinformował o prawie do czynnego udziału w toczącym się postępowaniu administracyjnym, do uzyskiwania niezbędnych wyjaśnień i wskazówek, przeglądania akt sprawy i sporządzania z nich notatek i odpisów oraz działania za pośrednictwem pełnomocnika. Pismem z 31 sierpnia 2006 r. strona została zawiadomiona o prawie wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań – w terminie 7 dni od daty otrzymania zawiadomienia. W dniu 8 września 2006 r. wnioskodawca złożył do akt sprawy kserokopie dokumentów: wypowiedzenie umowy o pracę syna oraz kopie karty leczenia. Decyzją z 12 marca 2007 r. Zakład działając na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 oraz art. 28 ust. 1-3 i 3a i art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych [Dz.U. Nr 137, poz. 887 z późn. zm.] - dalej: "u.s.u.s." odmówił umorzenia należności, których łączna wysokość wynosiła ... zł w tym składki na ubezpieczenia społeczne za okres ... w kwocie ... zł, składki na Fundusz Pracy za okres ... w kwocie ... zł oraz odsetki za zwłokę w kwocie ... zł. W uzasadnieniu decyzji organ dokonał analizy zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego i wskazał m.in., że zobowiązany nie posiada nieruchomości, zajmuje wraz z żoną i synem mieszkanie spółdzielcze i jest właścicielem samochodu osobowego marki .... Wskazał, że wnioskodawca nie posiada zaległości podatkowych oraz że w stosunku do tych należności składkowych było prowadzone postępowanie egzekucyjne, a Urząd Skarbowy nie stwierdził braku majątku o wartości egzekucyjnej. Organ powołał się na treść przepisu art. 28 u.s.u.s. i stwierdził, ze w przypadku wnioskodawcy nie zostały spełnione przesłanki całkowitej nieściągalności. Odnośnie przesłanek zawartych w przepisie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Zakład wyjaśnił, że zobowiązany nie wskazał i nie udokumentował istnienia okoliczności pozwalających na umorzenie należności pomimo braku całkowitej nieściągalności ze względu na ważny interes osoby zobowiązanej, gdyż jest on właścicielem majątku o wartości egzekucyjnej w postaci samochodu osobowego, jego małżonka osiąga dochód z tytułu zatrudnienia, a problemy zdrowotne nie stanowią samoistnej przyczyny umożliwiającej umorzenie należności z tytułu składek i nie stanowią również przyczyny uniemożliwiającej wnioskodawcy podjęcia zatrudnienia i uzyskiwania dodatkowych dochodów, o czym świadczy fakt zarejestrowania go w urzędzie pracy jako osoby bezrobotnej poszukującej pracy. Powołując się na uznanie administracyjne Zakład stwierdził, iż umorzenie należności składkowych, których obowiązek dochodzenia przymusowego wynosi 10 lat w obecnym stanie faktycznym byłoby przedwczesne. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy strona podtrzymała wniosek o umorzenie składek. Zobowiązany wskazał, że opisany w decyzji dwudziestoletni i niesprawny pojazd jest współwłasnością jego i syna, a rodzina jest czteroosobowa. Podniósł, że dochód liczony w brutto nie uwzględnia podatku, co rzutuje na gotówkę, którą rodzina dysponuje. Wskazał, że posiada orzeczenie o lekkim stopniu niepełnosprawności, które nie zostało uwzględnione, a fakt rejestracji w PUP nie oznacza, że otrzyma on pracę. W dniu 25 kwietnia 2007 r. strona dostarczyła do organu orzeczenie o ... Decyzją z 5 grudnia 2007 r. Prezes Zakładu, powołując się na przepis art. 83 ust. 4 u.s.u.s. w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego [Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071], dalej: k.p.a. utrzymał w mocy decyzję z 12 marca 2007 r. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ orzekający opisał dotychczasowy przebieg postępowania administracyjnego w przedmiocie umorzenia należności Zakładu i wskazał, że przesłanki całkowitej nieściągalności wymienione w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. nie dotyczą sytuacji prawnej i faktycznej strony. Prezes Zakładu stwierdził, iż organ pierwszej instancji dokonał błędnej analizy oraz interpretacji stanu faktycznego i prawnego w sprawie, gdyż zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa przedmiotowy wniosek w ogóle nie mógł zostać rozpoznany w trybie art. 28 ust 3a u.s.u.s. z przyczyn formalnych. Przepis ten ma bowiem zastosowanie tylko do należności z tytułu składek ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek, natomiast zadłużenie wymienione w sentencji i uzasadnieniu decyzji z dnia ... marca 2007r. stanowią nieopłacone składki za zatrudnionego przez wnioskodawcę pracownika. Ponadto zaległości wymienione w sentencji decyzji nie zawierają należności z tytułu składek finansowanych przez ubezpieczonych, które zgodnie z art. 30 u.s.u.s. nie podlegają umorzeniu. Składki te wynoszą ... zł. Jednocześnie Prezes Zakładu poinformował, że przedstawione przez zobowiązanego argumenty mogłyby stanowić podstawę do rozważenia możliwości udzielenia ulgi w spłacie należności z tytułu składek w formie układu ratalnego w dogodnych miesięcznych ratach dostosowanych do możliwości płatniczych strony po złożeniu stosownego wniosku i spełnieniu koniecznych warunków wstępnych. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję Prezesa Zakładu J. J. wniósł o uchylenie decyzji Prezesa Zakładu z ... grudnia 2007 r. oraz poprzedzającej ją decyzji Zakładu z ... marca 2007 r. W uzasadnieniu skarżący wskazał m.in., że został wprowadzony w błąd odnośnie wysokości jego zadłużenia (nie wie, ile wynoszą jego zaległości wobec Zakładu) i że jego syn pracuje od ... 2007 r., jest osobą samodzielną i nie utrzymuje pozostałych członków rodziny. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację przedstawioną w uzasadnieniu skarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych; Dz. U. Nr 153, poz. 1269). W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny (w tym przypadku – decyzję) konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a – c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm./; powoływanej dalej jako "p.p.s.a."), lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Badając niniejszą sprawę w ramach powyższych przepisów i w oparciu o akta sprawy, zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a., Sąd nie dopatrzył się takich naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji. Granice niniejszej sprawy nakreślone zostały we wniosku skarżącego z dnia 12 lipca 2006 r., którym wszczęte zostało postępowanie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu zaległych składek wraz z odsetkami. Zgodnie z art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.), mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wyliczonych w ust. 3 tego artykułu. Regulacja zawarta w tym przepisie wskazuje, że całkowita nieściągalność zachodzi, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze; 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Wyliczenie zawarte w powyższym przepisie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia. W uchwale z dnia 6 maja 2004 r. (sygn. akt II UZP 6/04, OSNP 2004/16/285) Sąd Najwyższy wskazał między innymi, że " (...) Przepis art. 28 ust. 2 ustawy o sus (...) jest oparty na konstrukcji tzw. "uznania administracyjnego", co oznacza, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi rentowemu, który w przypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek, zachodzącej w przypadkach wymienionych w art. 28 ust. 3 tejże ustawy, może, ale nie musi umorzyć zaległości. Norma zawarta w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. wyraźnie wskazuje na brak obowiązku umorzenia należnych składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności, stanowiąc, że w takim wypadku "mogą być one umorzone.". Natomiast przy braku całkowitej nieściągalności, ustalanej według kryteriów wskazanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., organ podejmujący decyzję na podstawie art. 28 ust. 2 tej ustawy pozbawiony jest w ogóle prawnej możliwości umorzenia należności z tytułu składek. W niniejszej sprawie nie zaistniał żaden z przypadków stanowiących o możliwości uznania całkowitej nieściągalności należności wobec skarżącego a zatem organy orzekające prawidłowo wskazały, że wobec skarżącego nie została spełniona przesłanka określona w art. 28 ust. 2 w związku z ust. 3 u.s.u.s., zaznaczając, że wobec skarżącego nie było prowadzone postępowanie upadłościowe ani likwidacyjne a wysokość zadłużenia z tytułu składek przekracza wysokość kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym oraz wskazując na dochody osiągane przez żonę skarżącego, która odpowiada za przedmiotowe zobowiązania majątkiem wspólnym. Należy zatem przyjąć, że ustalenia i wnioski, jakie przy wydawaniu decyzji poczyniono mieszczą się w ramach prawem przewidzianych, tak z punktu widzenia prawa procesowego, szczególnie zasady swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.), jak i prawa materialnego. Brak przesłanek zawartych w omówionych powyżej przepisach u.s.u.s. uniemożliwiał umorzenie należności. Dla ścisłości dodać należy, że wskazane wyżej przepisy o umarzaniu należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne znajdowały odpowiednie zastosowanie także do składek na Fundusz Pracy (art. 32 u.s.u.s.). Ponadto Sąd podziela pogląd wyrażony przez organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, iż skarżący może wystąpić do Zakładu o zawarcie układu ratalnego, co bez wątpienia ma wpływ na wysokość odsetek ze względu na opłatę prolongacyjną, która jest o połowę niższa. Dodatkowo Sąd wyjaśnia, iż z akt sprawy wynika, że organy rentowe orzekające w sprawie przeprowadziły postępowanie zgodnie z zasadą czynnego udziału stron (zawiadomienia z 12 lipca 2006 r. i 31 sierpnia 2006 r., informujące stronę o przysługujących prawach) i wydały swe rozstrzygnięcia na podstawie wyczerpującego materiału dowodowego, a zaskarżona decyzja spełnia warunki formalne przewidziane przepisem art. 107 k.p.a. Podkreślenia wymaga także uznaniowy charakter zaskarżonej decyzji, co oznacza możliwość, a nie konieczność umarzania składek również w przypadku spełniania przesłanek wymienionych w art. 28 u.s.u.s. Uznaniowość decyzji musi natomiast każdorazowo mieścić się w granicach nakreślonych przepisami powszechnie obowiązującego prawa (art. 7 k.p.a.), jak też zachowywać proporcje pomiędzy interesem społecznym a słusznym interesem strony, co w przedmiotowej sprawie w ocenie Sądu zostało przez Prezesa Zakładu dochowane. Sąd podziela również pogląd organu odwoławczego zaprezentowany w zaskarżonej decyzji, a dotyczący przepisów art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Organ prawidłowo stwierdził, że przepis ten ma zastosowanie tylko do należności z tytułu składek ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek, podczas gdy zadłużenie wymienione w sentencji i uzasadnieniu decyzji z dnia ... marca 2007r. stanowią nieopłacone składki za zatrudnionego przez wnioskodawcę pracownika. Sąd zwraca jednocześnie uwagę, iż wniosek o umorzenie należności składkowych może być ponawiany i każdorazowo podlega ocenie organu rentowego – Zakładu. W szczególności w przypadku zmiany stanu faktycznego lub uzyskaniu nowych istotnych dowodów skarżący może ponownie wystąpić do Zakładu z wnioskiem o umorzenie należności i wówczas ponownie sprawa umorzenia będzie rozstrzygana przez organ. Wydanie bowiem decyzji w przedmiocie umorzenia należności nie korzysta z tzw. powagi rzeczy osądzonej. Biorąc pod uwagę powyższe, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a orzekł jak w sentencji.