V SA/Wa 399/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA -Piotr Piszczek (spr.), Sędzia WSA -Mirosława Pindelska, Sędzia WSA -Joanna Zabłocka, Protokolant -Anna Michałowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 maja 2007 r. sprawy ze skargi Przedsiębiorstwa "[...]" Sp. z o.o. w L. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] września 2006 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych Uchyla zaskarżoną decyzję Zakład Ubezpieczeń Społecznych w E. decyzją z dnia [...].04.2006 r. – stosownie do treści art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 ust. 1, 2 i 3 pkt 3 oraz art. 32 ustawy z dnia 13.10.1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. Nr 137, poz. 887 ze zm.) – odmówił Przedsiębiorstwu [...] Sp. z o.o. w L. umorzenia należności z tytułu składek w części finansowanej przez: a) podatnika na: – ubezpieczenia społeczne – w łącznej kwocie 71 056,82 zł, – Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w łącznej kwocie 3 204, 37 zł; b) ubezpieczonych na: – ubezpieczenie społeczne – w kwocie 29 142,18 zł, – ubezpieczenie zdrowotne – w kwocie 5 357,75 zł W motywach wskazano, iż ww. Przedsiębiorstwo w dniu 8.03.2006 r. wystąpiło z wnioskiem o umorzenie powyższego zadłużenia. Następnie przedstawiono przepisy, które należało wziąć pod uwagę przy rozstrzyganiu tego wniosku. Po dokonaniu analizy całości sprawy stwierdzono, że w przedmiotowej sprawie nie zachodzą wymienione przesłanki do umorzenia należności, bowiem spółka nadal widnieje w ewidencji KRS jako podmiot prowadzący działalność gospodarczą. Można więc domniemywać, iż nadal funkcjonuje. Ponadto odpowiedzialność za zobowiązania spółki została przeniesiona na jej prezesa – A. Z., zgodnie z decyzją z dnia [...].12.2005 r., znak [...]. Nie można więc jednoznacznie przesądzić, iż nie wyegzekwuje się należności z majątku członka zarządu. Poza tym wciąż aktualne jest postępowanie egzekucyjne prowadzone przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w O. W tym stanie sprawy, wobec braku przesłanek do umorzenia należności z tytułu składek, zawartych w art. 28 ust. 1, 2 i 3 pkt 3 powołanej ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Ponadto zaznaczono, że zaległości z tytułu składek w części finansowanej przez ubezpieczonych w łącznej kwocie 34 499,94 zł z mocy prawa nie podlegają umorzeniu, dlatego też rozpatrzenie tej części wniosku z dnia 8 marca 2006 r. nie jest możliwe. Tenże akt administracyjny – po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy – został utrzymany w mocy decyzją Prezesa ZUS z dnia [...].09.2006 r. (stosownie do treści art. 83 ust. 4 powołanej ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a.). W uzasadnieniu wskazano, że we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy podniesiono, iż uzasadnienie decyzji odmawiającej umorzenie jest niesłuszne, albowiem organ niewłaściwie ocenił materiał dowodowy, gdyż "nie stwierdził w przedmiotowej decyzji faktu, iż pomimo wpisu do KRS spółka rzeczywiście nie prowadzi działalności i nie posiada żadnego majątku". Ponadto wskazano, że zaszły nowe okoliczności po wydaniu decyzji, a mianowicie pojawiło się postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w O. z dnia [...].05.2006 r. umarzające postępowanie egzekucyjne, a także wyrok Sądu Okręgowego w E. [...] z dnia [...].05.2006 r. zmieniający decyzję ZUS z dnia [...].12.2005 r., znak [...] o przeniesieniu odpowiedzialności za zobowiązania spółki na jej prezesa – A. Z. w ten sposób, iż uchylił odpowiedzialność ww. W uzasadnieniu wniosku stwierdzono też, że likwidacja spółki nie jest możliwa bez uregulowania bądź umorzenia zobowiązań. Prezes ZUS – po wnikliwym przeanalizowaniu akt sprawy postanowił jednak utrzymać w mocy zaskarżoną decyzję odmawiającą umorzenia zadłużenia z tytułu składek. W jego ocenie ZUS podjął właściwe rozstrzygnięcie, ocenił całokształt materiału dowodowego i dokładnie wyjaśnił stan faktyczny sprawy. Utrzymanie w mocy powołanej decyzji jest także podyktowane tym, że ZUS złożył apelację od ww. wyroku Sądu i nie można przesądzić, jakie będzie ostateczne rozstrzygnięcie sprawy i czy zadłużenie nie będzie egzekwowane z majątku A. Z.. Ponadto spółka do chwili obecnej nie dokonała zgłoszenia likwidacji do sądu rejestrowego, nadal figuruje w KRS i może prowadzić działalność gospodarczą. Z protokołu Zgromadzenia Wspólników (akt notarialny) wynika, że przedmiotem przedsiębiorstwa może być działalność prowadzona w bardzo szerokim zakresie i trudno aktualnie stwierdzić, czy spółka nie podejmie w przyszłości działań, które przyniosą efekty finansowe. Prezes nie podzielił też stanowiska spółki w sprawie braku możliwości przeprowadzenia postępowania likwidacyjnego w związku z posiadaniem zobowiązań. Zgodnie bowiem z postanowieniem Sądu Najwyższego z dnia 5.12.2003 r. (IV CK 256/02LEX nr 134088) możliwe jest wykreślenie z rejestru handlowego spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, jeżeli w wyniku przeprowadzonego i zakończonego postępowania likwidacyjnego zostanie spieniężony cały jej majątek, a mimo to zostaną niespełnione zobowiązania ciążące na tej spółce. Prezes ZUS zaznaczył, iż przepisy powołanej ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych nakładają na obowiązek dochodzenia należnych składek nieopłaconych w terminie aż do całkowitego ich uregulowania w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Zgodnie z dyspozycją art. 28 ust. 1 i 2 powołanej ustawy Zakład może umorzyć należności z tytułu składek w całości lub w części tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Jednakże jest to fakultatywne działanie i nawet wystąpienie przesłanek zawartych w powyższym artykule, które przemawiałyby za umorzeniem należności z tytułu składek, nie obliguje do podjęcia pozytywnej decyzji. Poza tym z uwagi na charakter systemu ubezpieczeń społecznych, w którym bieżące świadczenia finansowane są ze składek wpłacanych na bieżąco za osoby ubezpieczone, Zakład zobligowany jest kierować się nie tylko przesłankami ekonomicznymi i społecznymi występującymi po stronie płatników składek, ale również przesłankami racjonalnymi, które nakazują uwzględniać stan finansów ubezpieczeń społecznych. W skardze – żądającej uchylenia zaskarżonej decyzji – podniesiono, iż zdaniem skarżącego organ rentowy błędnie przyjął, iż istnienie podmiotu martwego, fikcji prawnej, jaką jest skarżąca spółka nie jest dostateczną podstawą do umorzenia zaległości i tym samym doprowadzenia do wszczęcia przez spółkę postępowania likwidacyjnego i wykreślenia z rejestru. Bezsporne jest, że spółka nie prowadzi jakiejkolwiek działalności gospodarczej. To zaś oznacza, że nie przynosi dochodów, nie ma majątku z którego można by zaspokoić zobowiązania spółki. Stąd też od lat istnieje ona tylko w księgowości organów podatkowych jako podmiot o określonych zaległościach, które nie są regulowane i nie zostaną uregulowane. Niepowodzeniem zakończyło się też prowadzone przez ZUS postępowanie o pociągnięcie do odpowiedzialności A. Z., którego Sąd zwolnił od odpowiedzialności za zobowiązania spółki. Fakt zaś, że wyrok ten jest nieprawomocny nie może stanowić podstawy do uznania, iż jest on błędny. W sprawie zaś – zdaniem skarżącego – należy rozstrzygnąć, czy "rację ma organ rentowy wskazujący na niemożliwość skorzystania z art. 28 ust. 1 i 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w sytuacji, gdy istnieje faktyczna nieściągalność ww. zobowiązań, a działania organu rentowego prowadzą do sytuacji istnienia podmiotu, który od lat nie prowadzi działalności gospodarczej, a jego istnienie wprowadza niepewność w obrocie i utrzymuje sztuczny twór, który nie ma szans na spłatę swoich zobowiązań". W odpowiedzi na skargę – żądając oddalenia wniesionego środka zaskarżenia – podniesiono argumenty zbieżne z motywami zaskarżonych aktów administracyjnych. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga jest zasadna. Na wstępie zauważyć należy, że sądy administracyjne w tym sąd wojewódzki, sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, która jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej – patrz art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269). Uzupełnieniem tego zapisu jest treść art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270), w którym wskazano, iż owe sądy stosują środki określone w ustawie (akt ten cyt. jest dalej jako Pr. o p.p.s.a.). Powyższe regulacje określają podstawową funkcję sądownictwa i toczącego się przed nim postępowania. Jest nią – bez wątpienia – sprawowanie wymiaru sprawiedliwości poprzez działalność kontrolną nad wykonywaniem administracji publicznej. Nie ulega też wątpliwości, że podstawowym celem tejże kontroli jest eliminowanie z porządku prawnego aktów (zwłaszcza decyzji i postanowień), a także czynności organów administracji publicznej niezgodnych z prawem i dążenie do przywrócenia stanu, który nie będzie z nim pozostawał w sprzeczności. Ta funkcja kontroli sądowej jest istotna zarówno z punktu widzenia podmiotu skarżącego, jak i całego aparatu administracyjnego państwa, który winien być żywo zainteresowany w eliminowaniu z obrotu prawnego niezgodnych z prawem aktów i czynności swoich funkcjonariuszy. Prawidłowość podejmowanych działań, a tym samym legalność działania organów administracyjnych, stanowi bowiem istotny element efektywności i ważną przesłankę istnienia społecznej akceptacji działania aparatu administracyjnego państwa. Stopień zaś akceptacji owego działania organów administracji rządowej, jak też samorządowej, przenoszony jest na ocenę funkcjonowania całego państwa. Oceniając przeprowadzone postępowanie wskazać trzeba, iż z akt administracyjnych wynika, że w dniu [...].05.2006 r. Naczelnik USk. w O. wydał postanowienie w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego względem skarżącej spółki na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych przez ZUS. W motywach wskazano, że spółka nie prowadzi działalności gospodarczej, nie posiada środków transportu ani nie jest właścicielem ani władającym nieruchomością gruntową. Nie posiada też majątku ruchomego, z którego można byłoby prowadzić egzekucję. Jak wynika z tych ustaleń, SR w E. oddalił wniosek spółki o ogłoszenie upadłości, albowiem brak było środków na zaspokojenie kosztów postępowania upadłościowego, co stanowi dowód, iż egzekucja administracyjna jest bezskuteczna. Wcześniej – pismem z dnia 31.03.2006 r. Naczelnik USk. w O. poinformował ZUS, iż w toku egzekucji nie ustalono rachunku bankowego ani innych źródeł dochodu spółki, z których możnaby skutecznie prowadzić egzekucję. Firma nie posiada również żadnego majątku ruchomego podlegającego egzekucji. Komornik Sądowy Rewiru I w O. umorzył postępowanie egzekucyjne (egzekucja z nieruchomości) ze względu na bezskuteczność egzekucji, ponieważ odbyła się I i II licytacja i z braku potencjalnych nabywców dnia 23.10.2003 r. nieruchomość należącą do Przedsiębiorstwa [...] Sp. z o.o. przejęła Agencja Własności Rolnej Skarbu Państwa w O., na wniosek której prowadzona była egzekucja z tej nieruchomości. Spółka nie prowadzi działalności, ponadto postanowieniem z dnia [...].09.2002 r. Sąd Rejonowy w E. oddalił wniosek Spółki w ogłoszenie jej upadłości, ze względu na fakt braku środków na zaspokojenie kosztów postępowania upadłościowego. Prowadzone postępowanie egzekucyjne jest bezskuteczne i wkrótce zostanie umorzone. Rozpatrując kwestię umorzenia należności z tytułu składek należy wskazać na treść art. 28 ust. 2 i 3 pkt 5 powołanej ustawy. Z treści tych przepisów wynika, że należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Ta zaś zachodzi gdy naczelnik urzędu skarbowego stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję, co wyżej wskazano. Ta podstawa jest wystarczająca aby wydać rozstrzygnięcie, o które ubiega się strona. Oczywiście decyzja ta ma charakter uznaniowy i przeszkodą zdaniem Organu II instancji – jest kwestia przeniesienia odpowiedzialności za zobowiązania spółki na osobę trzecią. Ta zaś – na obecnym etapie postępowania – nie została merytorycznie prawomocnie rozstrzygnięta, albowiem wyrokiem Sądu Okręgowego w E. z dn. [...].05.2006 r. zmieniono decyzję ZUS z dnia [...].12.2005 r. w ten sposób, że uchylono odpowiedzialność A. Z. za zobowiązania spółki. Zaskarżenie tego orzeczenia przez ZUS – co wynika z uzasadnienia decyzji Organu II-giej instancji – winno skutkować zawieszeniem postępowania w trybie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a., a nie wydaniem decyzji ostatecznej. Już z tej racji uznać należało wydanie decyzji przez Organ II-giej instancji za przedwczesne. To rozstrzygnięcie należało również uchylić, albowiem w organach obu instancji naruszono istotnie art. 10 § 1 k.p.a. nie powiadamiając strony o możliwości zapoznania się z aktami sprawy (a także wypowiedzenia się co do zebranego materiału dowodowego) przed wydaniem decyzji. Uwzględniając potrzebę sanacji tych uchybień i widząc ich wpływ na treść rozstrzygnięcia (zwłaszcza w kontekście braku ostatecznych rozstrzygnięć w przedmiocie odpowiedzialności osoby trzeciej za zobowiązania skarżącej) należało – stosownie do treści art. 145 § 1 pkt 1c Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – orzec jak w sentencji. Przy rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy należy wziąć pod uwagę to, że zaległości z tytułu składek w części finansowanej przez ubezpieczonych nie podlegają umorzeniu.