V SA/Wa 400/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA -Piotr Piszczek (spr.), Sędzia WSA -Mirosława Pindelska, Sędzia WSA -Joanna Zabłocka, Protokolant -Anna Michałowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 maja 2007 r. sprawy ze skargi A. O. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] września 2006 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu odsetek za zwłokę Uchyla zaskarżoną decyzję. Zakład Ubezpieczeń Społecznych w L. decyzją z dnia [...].07.2006 r. nr [...] . - stosownie do treści art. 83 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 28 ustawy z dnia 13.10.1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. Nr 137, poz. 887 ze zm.) - odmówił A. O. "umorzenia należności z tytułu odsetek za zwłokę figurujących na koncie". W uzasadnieniu wskazano, że składając wniosek o umorzenie należności z tytułu odsetek za zwłokę (powstałych od nieopłaconych w terminie składek na ubezpieczenie społeczne), A. O. podniosła kwestię trudności finansowych w uregulowaniu zaległości (udokumentowała to zaświadczeniem: o zarobkach męża, studiach syna, oświadczeniem o stanie majątkowym i informacją o wysokościach dochodu osiągniętego w 2005 r.). Ww. wskazała, że z uwagi na problemy zdrowotne ponosi wydatki w wys. 200 zł miesięcznie. Ustalono też, że egzekucja administracyjna przez Urząd Skarbowy prowadzi do realizacji zadłużenia. Z dokumentów też wynika, że współmałżonek ww. jest zatrudniony w pełnym wymiarze czasu pracy i z tego tytułu osiąga stałe dochody, a zatem brak jest podstaw do stwierdzenia całkowitej nieściągalności zadłużenia. Zgromadzona w sprawie dokumentacja nie potwierdza również wystąpienia okoliczności uzasadniających umorzenie należności pomimo braku całkowitej nieściągalności. Zwrócono uwagę, że umorzenie należności z tytułu składek jest szczególnym trybem wygasania zobowiązań, stad uznaniowy charakter tej instytucji. W związku z tym okoliczności uzasadniające umorzenie muszą mieć szczególny charakter, czego w niniejszej sprawie nie stwierdzono, a zatem sytuacja materialna nie może stanowić wystarczającej przesłanki do umorzenia odsetek za zwłokę powstałych w związku z nieterminowym regulowaniem składek. W obowiązującym porządku prawnym zaś zasadą jest terminowe regulowanie zobowiązań, natomiast ich umarzanie wyjątkiem. Jednocześnie podkreślono, że w świetle obowiązujących przepisów umorzenie odsetek obligatoryjnie dotyczyć może tylko sytuacji umorzenia należności głównej. Powyższy akt administracyjny został utrzymany w mocy decyzją Prezesa ZUS [...].09.2006 r. - stosownie do treści art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 83 ust. 4 powołanej ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Dokonując ponownego rozpatrzenia sprawy i oceny prawidłowości decyzji organu instancji Prezes Zakładu nie znalazł podstaw do zmiany decyzji i umorzenia należnych odsetek za zwłokę. Wskazując na obowiązujące regulacje podniósł, że egzekucja administracyjna prowadzona przez Urząd Skarbowy w L. doprowadziła do częściowej realizacji zadłużenia, a zatem nie zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalności zadłużenia. Skarżąca nie wykazała również okoliczności stanowiących podstawę umorzenia należności pomimo braku całkowitej nieściągalności. Informacja o występowaniu problemów zdrowotnych, umieszczona w dokumentach złożonych w dniu 13.06.2006 r., nie została poparta żadnymi dokumentami medycznymi, zatem brak jest podstaw do uznania, że skarżąca jest pozbawiona możliwości do podjęcia zatrudnienia. Z kolei współmałżonek jest zatrudniony na podstawie umowy o pracę z podstawą wymiaru składki 2.491,50 zł, co oznacza że rodzina nie jest pozbawiona środków na zaspokojenie potrzeb życiowych. Podnoszony fakt występowania trudnej sytuacji materialnej nie może zostać uznany na sytuację wyjątkową i nie może stanowić wystarczającej podstawy do pozytywnego rozpatrzenia wniosku. Faktem jest, że figurujące zaległości są wynikiem niedopełnienia ustawowego obowiązku regulowania w terminie należnych składek. Nieuzyskiwanie oczekiwanych dochodów nie może stanowić uzasadnienia dla zaniechania regulowania należnych składek z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej i nie może tym samym stać się podstawą do umorzenia powstałego zadłużenia. Jednocześnie podkreślono, że decyzje umarzające należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne mają wpływ na zdolność realizacji przez ZUS zadań, polegających w dużej mierze na finansowaniu z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych świadczeń oraz innych wydatków. Wobec powyższego podczas rozpatrywania wniosków o umorzenie Zakład jest zobowiązany do zachowania najwyższej staranności, ponieważ dotyczą one w swojej istocie szeroko pojętego rozporządzenia przez Zakład środkami publicznymi. Zatem w sytuacji gdy nie są w całości spełnione przesłanki umorzenia należności, określone w przepisach prawnych nie jest możliwe pozytywne rozpatrzenie wniosku o umorzenie. W skardze - postukującej uchylenie decyzji i umorzenie należności lub przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania - zarzucono: obrazę art. 28 ust. 1 i 2 w zw. z ust. 3a powołanej ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych polegającą na bezzasadnym przyjęciu, że niemożliwe jest umorzenie składki oraz odsetek w przypadku, gdy istnieje możliwość spłaty składki, w oparciu o prowadzoną egzekucję w postępowaniu administracyjnym, gdy w rzeczywistości składki i odsetki mogą być umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności od osób będących jednocześnie płatnikami składek; obrazę art. 28 ust. 1 i 2 w zw. z ust. 3a tej ustawy polegającą na bezzasadnym przyjęciu istnienia możliwości zapłaty składki i odsetek, gdy w rzeczywistości ściągnięcie składki nastąpiło przez zajęcie nadpłaty podatku przy egzekucji trwającej od 2002 r., co świadczy o braku majątku a tym samym niemożności zapłaty składki i odsetek; obrazę prawa procesowego polegającą na sprzeczności istotnych ustaleń Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z zebranym w sprawie materiałem dowodowym poprzez przyjęcie, że nie występuje wyjątkowo trudna sytuacja materialna skarżącej, gdy w rzeczywistości z przedłożonych dokumentów i przeprowadzonego postępowania to wynika oraz przez niewyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności sprawy, a nawet poczynienie ustaleń sprzecznych z zebranym materiałem dowodowym, co miało bezpośredni wpływ na decyzję i utrzymanie orzeczenia w mocy; obrazę prawa procesowego przez dowolną ocenę dowodów i powoływanie faktów powszechnego ubóstwa społeczeństwa jako element uzasadniający odmowę umorzenia składki i odsetek, gdy w rzeczywistości skarżąca nie ma żadnego wpływu na poprawę bytu społeczeństwa, co miało wpływ na treść orzeczenia powodując odmowę umorzenia składek. W odpowiedzi na skargę - żądając oddalenia wniesionego środka zaskarżenia - podniesiono argumenty zbieżne z motywami zaskarżonych aktów administracyjnych. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga jest zasadna. Na wstępie zauważyć należy, że sądy administracyjne w tym sąd wojewódzki, sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, która jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej - patrz art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269). Uzupełnieniem tego zapisu jest treść art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270), w którym wskazano, iż owe sądy stosują środki określone w ustawie (akt ten cyt. jest dalej jako Pr. o p.p.s.a.). Powyższe regulacje określają podstawową funkcję sądownictwa i toczącego się przed nim postępowania. Jest nią - bez wątpienia - sprawowanie wymiaru sprawiedliwości poprzez działalność kontrolną nad wykonywaniem administracji publicznej. Nie ulega też wątpliwości, że podstawowym celem tejże kontroli jest eliminowanie z porządku prawnego aktów (zwłaszcza decyzji i postanowień), a także czynności organów administracji publicznej niezgodnych z prawem i dążenie do przywrócenia stanu, który nie będzie z nim pozostawał w sprzeczności. Ta funkcja kontroli sądowej jest istotna zarówno z punktu widzenia podmiotu skarżącego, jak i całego aparatu administracyjnego państwa, który winien być żywo zainteresowany w eliminowaniu z obrotu prawnego niezgodnych z prawem aktów i czynności swoich funkcjonariuszy. Prawidłowość podejmowanych działań, a tym samym legalność działania organów administracyjnych, stanowi bowiem istotny element efektywności i ważną przesłankę istnienia społecznej akceptacji działania aparatu administracyjnego państwa. Stopień zaś akceptacji owego działania organów administracji rządowej, jak też samorządowej, przenoszony jest na ocenę funkcjonowania całego państwa. W powyższym kontekście trzeba zwrócić uwagę, iż decyzje organów są ze sobą sprzeczne i z tej racji dotknięte dość istotnymi wadami: Po pierwsze - obie nie wskazują jaka jest kwota należności (brak jest w szczególności określenia tytułu ich naliczenia oraz okresu, którego dotyczą). Po drugie - występuje sprzeczność pomiędzy decyzją Organu I i II instancji. W tej pierwszej przyjmuje się - odmawiając umorzenia należności - że wierzytelność dotyczy "odsetek za zwłokę figurujących na koncie", zaś w decyzji Organu II instancji wskazuje się, że istnieje "pozostała część składek w dalszym ciągu należna wraz z odsetkami za zwłokę". W sytuacji zaś, "jeżeli dokonana wpłata nie pokrywa zaległości wraz z należnymi odsetkami za zwłokę, wpłatę tę zalicza się proporcjonalnie na poczet kwoty zaległości oraz kwoty odsetek za zwłokę w stosunku, w jakim w dniu wpłaty pozostaje kwota zaległości z tytułu składek do kwoty odsetek za zwłokę". Po trzecie - biorąc pod uwagę powyższe nie można ustalić jakim jest rzeczywisty stan faktyczny, a zatem nie można przeprowadzić kontroli prawidłowości tych ustaleń skoro ich w sprawie brakuje. Problem ten ma istotne znaczenie np. w kwestii przedawnienia należności, co sąd powinien ocenić z urzędu. Jest to o tyle istotne, że skarżąca - jak podaje w uzasadnieniu skargi - przestała prowadzić działalność gospodarczą w 1944 r., a zaległości mogły powstać jeszcze wcześniej. W ponownym zatem postępowaniu należy poczynić elementarne ustalenia co do podstaw zaległości dat ich powstania, wysokości i charakteru, a dopiero później wypowiedzieć się - w świetle obowiązującego prawa - co do ich umorzenia. Należy także - oceniając wniesiony środek zaskarżenia - wziąć pod uwagę argumenty podniesione w skardze. Uchybienia te - wyżej opisane uniemożliwiają kontrolę prawidłowości rozstrzygnięcia organu II instancji. Mając na względzie powyższe okoliczności - stosownie do treści art. 145 § 1 pkt 1c Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - należało orzec jak w sentencji.