V SA/Wa 401/07

Sygn. akt V SA/Wa 401/ WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 4 czerwca 2007 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia Sędzia WSA Protokolant Beata Bińkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 czerwca 2007 r. sprawy ze skargi E. G. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] września 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne Uchyla zaskarżoną decyzję. Decyzją z dnia [...].06.2006 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) odmówił - na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 28 ustawy z dnia 13.10.1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. Nr 137, poz. 887 ze zm.) - E. G. umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne za okres II-VI 1996 r. w kwocie 1029,50 zł i odsetek za zwłokę w wysokości 2.992 zł. W uzasadnieniu wskazano, że realizując wyrok Sądu Apelacyjnego w L. z dnia [...].03.2006 r. ustalono, że składki, o których była mowa nie zostały objęte 5 letnim okresem przedawnienia (do 31.12.2002 r.). Przerwanie jego biegu spowodowało podjęcie przez ZUS następujących czynności: w dniu 21.05.1996 r. udzielono układu ratalnego na spłatę należności z tytułu składek za okres XI.1995 - IV.1996, w dniu 12.08.1996 r. skierowano do ww. pismo o zadłużeniu, w dniu 20.09.1996 r. skierowano do SR w L. wniosek o ukaranie, na skutek którego w dniu [...].12.1996 r. zapadło orzeczenie o ukaraniu ww. grzywną w wys. 200 zł. Następnie wskazano, iż analiza materiału dowodowego potwierdziła, że w sprawie nie został spełniony warunek całkowitej nieściągalności zadłużenia, albowiem na skutek wdrożonego w dniu [...].04.2004 r. postępowania egzekucyjnego z wynagrodzenia za pracę doszło do częściowej realizacji zadłużenia. Nie zostały też przedłożone dokumenty uzasadniające wystąpienie okoliczności stanowiących podstawę do umorzenia należności pomimo braku całkowitej nieściągalności. Podnoszony we wniosku o umorzenie zadłużenia fakt wystąpienia trudnej sytuacji materialnej nie mógł zostać uznany za sytuację wyjątkową i nie mógł stanowić wystarczającej podstawy do pozytywnego rozpatrzenia wniosku, uwzględniając przeciętny poziom zamożności obywateli kraju oraz to, że trudna sytuacja materialna ma charakter powszechny. Skarżący jest osobą młodą, posiadającą wyższe wykształcenie i rozpoczynającą karierę zawodową. Znajdujące się w aktach sprawy: kopia odwołania od decyzji Zakładu z dnia [...].03.2004 r. oraz kopie załączonych do odwołania dokumentów, potwierdzające posiadanie na utrzymaniu dziecka i wyłączenie małżeńskiej, ustawowej wspólności majątkowej, jak również informujące o korzystaniu z pomocy rodziny również nie stanowią podstaw do umorzenia powstałego zadłużenia. Uwzględnienie faktu posiadania rodziny i konieczności jej utrzymania oznaczałoby naruszenie zasady równego traktowania wszystkich ubezpieczonych, bez względu na płeć, stan cywilny, stan rodzinny, wyrażonej w art. 2a cyt. ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Powyższy akt administracyjny został utrzymany w mocy decyzją Prezesa ZUS z dnia [...].09.2006 r. - stosownie do treści art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 83 ust. 4 powołanej ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. W motywach wskazano te same okoliczności co w uzasadnieniu organu I instancji. Nadto dokonując ponownego rozpatrzenia sprawy Prezes Zakładu uznał, że należności nie uległy przedawnieniu i jednocześnie nie znajduje okoliczności przemawiających za ich umorzeniem, zarówno na podstawie art. 28 ust. 1 i 2 powołanej ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, jak i na podstawie przepisów rozporządzenia w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek. Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że skarżący utrzymuje się z pracy wykonywanej w wymiarze 1/4 etatu i korzysta ze wsparcia finansowego ze strony rodziny. Jednak nie można uznać, iż sytuacja ta ma charakter trwały. Jest on osobą młodą, posiadającą wyższe wykształcenie, co daje duże szanse zarobkowania. Na podstawie zebranej dokumentacji brak jest podstaw do uznania, że skarżący pozbawiony jest możliwości podjęcia zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy, jako że nie przedstawił dowodów wskazujących na występowanie problemów zdrowotnych ograniczających sprawność do wykonywania pracy. Prowadząc działalność gospodarczą skarżący był zobowiązany do samodzielnego ponoszenia ciężaru pełnego finansowania swojej działalności i terminowego regulowania składek na ubezpieczenie społeczne. Zadłużenie powstałe na skutek nie realizowania tego obowiązku nie może zostać umorzone z uwagi na przejściowe kłopoty finansowe. Odmienne działanie oznaczałoby uprzywilejowanie na tle innych przedsiębiorców, którzy wywiązują się z obowiązku opłacania należnych składek niezależnie od trudności finansowych. W skardze - żądającej uchylenia zaskarżonej decyzji i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia - zarzucono rozstrzygnięciu: 1. Naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, w szczególności § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. z 2003r., Nr 14. poz. 1365) przez uznanie, iż organ rentowy może dowolnie decydować o zastosowaniu powyższego przepisu i może odmówić umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne mimo wypełnienia przez ubezpieczonego przesłanek do zastosowania powyższego przepisu. 2. Sprzeczność istotnych ustaleń organu rentowego z treścią zebranego w sprawie materiału przez przyjęcie, że E. G. nie wykazał iż jego stan majątkowy i sytuacja rodzinna uniemożliwia mu opłacenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne bez zbyt ciężkich skutków dla jego osoby i jego rodziny. W motywach podniesiono argumenty przemawiające za uwzględnieniem wniesionego środka zaskarżenia. W odpowiedzi na skargę - żądając oddalenia wniesionego środka zaskarżenia - podniesiono argumenty zbieżne z motywami zaskarżonych aktów administracyjnych. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga nie jest zasadna. Na wstępie zauważyć należy, że sądy administracyjne w tym sąd wojewódzki, sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, która jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej - patrz art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269). Uzupełnieniem tego zapisu jest treść art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270), w którym wskazano, iż owe sądy stosują środki określone w ustawie (akt ten cyt. jest dalej jako Pr. o p.p.s.a.). Powyższe regulacje określają podstawową funkcję sądownictwa i toczącego się przed nim postępowania. Jest nią - bez wątpienia - sprawowanie wymiaru sprawiedliwości poprzez działalność kontrolną nad wykonywaniem administracji publicznej. Nie ulega też wątpliwości, że podstawowym celem tejże kontroli jest eliminowanie z porządku prawnego aktów (zwłaszcza decyzji i postanowień), a także czynności organów administracji publicznej niezgodnych z prawem i dążenie do przywrócenia stanu, który nie będzie z nim pozostawał w sprzeczności. Ta funkcja kontroli sądowej jest istotna zarówno z punktu widzenia podmiotu skarżącego, jak i całego aparatu administracyjnego państwa, który winien być żywo zainteresowany w eliminowaniu z obrotu prawnego niezgodnych z prawem aktów i czynności swoich funkcjonariuszy. Prawidłowość podejmowanych działań, a tym samym legalność działania organów administracyjnych, stanowi bowiem istotny element efektywności i ważną przesłankę istnienia społecznej akceptacji działania aparatu administracyjnego państwa. Stopień zaś akceptacji owego działania organów administracji rządowej, jak też samorządowej, przenoszony jest na ocenę funkcjonowania całego państwa. W powyższym kontekście - oceniając wniesiony środek zaskarżenia - wskazać trzeba, iż: 1) W orzeczeniu Sądu Apelacyjnego w L. z dnia [...] marca 2006 r. zwrócono uwagę, że przy ponownym rozpatrzeniu sprawy należy ustalić, jakiego okresu dotyczą zaległe należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, w jakiej są wysokości oraz czy nie uległy - przynajmniej - częściowo przedawnieniu. 2) W tym zaś kontekście dokonanie czynności kontrolnych przez Sąd nie jest możliwe. W decyzji z dnia [...] czerwca 2006 r. ZUS powołuje się na treść decyzji z dnia [...].03.2004 r. znak [...], która nie została załączona do akt administracyjnych. Ma z niej wynikać, że składki na dzień jej wydania były należne. Na marginesie należy zauważyć, że czynienie na tej podstawie jakichkolwiek ustaleń przez Organy obu instancji nie jest możliwe, albowiem ten akt administracyjny - jako wadliwy - został uchylony orzeczeniem ww. Sądu Apelacyjnego (zob. sent. wyroku). 3) Z ustaleń tego Sądu wynika także, że na dzień wydania decyzji "skarżący zalegał z opłacaniem składek (...) w łącznej wysokości w kwocie 4.223,34 zł - w tym składek 1.071,54 zł. odsetek za zwłokę 3.134,20 zł, kosztów upomnienia - 17,60 zł". Te ustalenia w toku trwającego postępowania nie zostały zweryfikowane i orzekając w dniu [...].06. i [...].09.2006 r. ZUS opiera się na tych samych ustaleniach. Tymczasem było prowadzone skuteczne postępowanie egzekucyjne i wielkości zaległości winny ulec zmianie. Jeżeli orzeka się w kwestii ich umorzenia, to - zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego - trzeba ich wysokość ustalić na dzień orzekania przez Organy obu instancji. 4) W żaden sposób w aktach administracyjnych nie odzwierciedlono: złożenia wniosku o ukaranie skarżącego przez SR w L. w związku z brakiem uiszczenia składek (brakuje też orzeczenia rozstrzygającego sprawę), dowodu doręczenia skarżącemu pisma z dnia 12.08.1996 r., informującego o zadłużeniu. Załączenie tych dokumentów jest konieczne, albowiem z treści art. 24 ust. 5 ustawy z dnia 13.10.1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (w brzmieniu obowiązującym do końca 2002 r.) wynika, iż bieg przedawnienia przerywa każda czynność zmierzająca do ściągnięcia tych należności, jeżeli o czynności tej został zawiadomiony dłużnik. W tym kontekście - o ile okoliczności ww. mają dowodzić przerwania biegu przedawnienia - winny być w sprawie należycie udokumentowane. 5) W kwestii wniesionej skargi wskazać trzeba, że w niniejszej sprawie nie zachodzi przypadek całkowitej nieściągalności zadłużenia. Świadczą o tym skutecznie podejmowane działania egzekucyjne (k. 38 i dalsze akt adm.). Nie dają podstaw do umorzenia tych należności również przepisy rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek, co wykazano prawidłowo w rozstrzygnięciach Organów obu instancji. Mając na uwadze powyższe stwierdzić należy, że skoro ZUS ustalenia faktyczne oparł na nieistniejącej w obrocie prawnym decyzji z dnia [...].03.2004 r. (której na dodatek nie załączył do akt), to brak ten trzeba sanować poprzez ustalenie zaległości na dzień orzekania w przedmiocie ich umorzenia. Należy też uzupełnić braki w dokumentacji mającej świadczyć o przerwaniu biegu przedawnienia. W dalszej kolejności rozważyć trzeba ponownie kwestię przedawnienia tych należności odnosząc to ściśle do składek za poszczególne miesiące, a zatem zrealizować wytyczne Sądu Apelacyjnego w L.. Mając na uwadze treść art. 145 § 1 pkt 1c Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi należało orzec jak w sentencji.