V SA/Wa 402/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA - Irena Jakubiec – Kudiura, Sędzia WSA - Małgorzata Rysz (spr.), Sędzia WSA - Joanna Zabłocka, Protokolant - Marcin Kwiatkowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 listopada 2009 r. sprawy ze skargi J S na decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia [...] stycznia 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia represji; 1. oddala skargę; 2. zasądza od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata K P – Kancelaria Adwokacka, ul. [...] tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej kwotę 292,80 zł (dwieście dziewięćdziesiąt dwa złote osiemdziesiąt groszy), w tym: tytułem wynagrodzenia kwotę 240 zł (dwieście czterdzieści złotych), tytułem 22% podatku od towarów i usług kwotę 52,80 zł (pięćdziesiąt dwa złote osiemdziesiąt groszy) a nadto 17 zł (siedemnaście złotych) tytułem uiszczonej opłaty skarbowej od udzielonego pełnomocnictwa Wnioskiem z dnia 30 listopada 2007 r. J S zwrócił się do Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej –Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu o wydanie decyzji dla celów kombatanckich potwierdzających jego aresztowanie i pobyt w areszcie w [...] od [...] czerwca 1956 r. do [...] lipca 1965 bez wyroku za działalność polityczną związaną z walką o suwerenność i niepodległość Polski. W uzasadnieniu wniosku wskazał, iż w wyniku udziału w protestach robotników w czerwcu 1956 r. został postrzelony. Był opatrywany w jednostce wojskowej[...] . Wnioskodawca wyjaśnił, że podczas pobytu w areszcie był wielokrotnie przesłuchiwany i maltretowany. Ponadto podniósł, iż jego udział w powstaniu czerwca 1956 r. został potwierdzony przez [...] Oddział IPN, gdzie jest zarejestrowany pod sygnaturą akt[...] , zaś jego fotografia znalazła się w wydawnictwie IPN pt: "[...] " karta nr [...] poz. [...] . Decyzją nr [...] z dnia [...]n grudnia 2008 r. Prezes Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego ( Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 późn zm. ), dalej; k.p.a. w związku z art. 8 ust. 2 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 2002 r. Nr 42, poz. 371 z późn. zm.) dalej: ustawa o kombatantach odmówił wnioskodawcy potwierdzenia pobytu w areszcie w [...] od [...] czerwca 1956 r. do [...] lipca 1956 r. bez wyroku za działalność polityczną związaną z walką o suwerenność i niepodległość Polski. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, iż w trakcie postępowania wyjaśniającego uzyskano wiele dowodów potwierdzających uwięzienie wnioskodawcy podczas wydarzeń Czerwca 1956 r. w Poznaniu. Zaznaczył, iż okoliczności tych wydarzeń wskazują na spontaniczny charakter robotniczych wystąpień, a nie na dłużej trwającą, przemyślaną i świadomą działalność związaną z walką o suwerenność i niepodległość Polski. Podniósł, iż z wiedzy historycznej wynika, że zanim miała miejsce demonstracja w dniu 28 czerwca 1956 r. w Poznaniu nie prowadzono żadnej zorganizowanej działalności związanej z trudną sytuacją ekonomiczną ludności. Z badań historyków wynika, że to bardzo ciężkie warunki ekonomiczne poznańskich robotników, wielokrotnie cięższe niż w innych regionach Polski, niższe niż w innych regionach Polski nakłady władz komunistycznych na infrastrukturę miasta w przeliczeniu na jednego mieszkańca stawały się stopniowo przyczyną coraz większego niezadowolenia wśród robotników. Prezes IPN podkreślił, iż faktu działalności wnioskodawcy związanej z walką o suwerenność i niepodległość Polski nie potwierdza żaden z dokumentów zgromadzonych w sprawie. Wnioskodawca nie wskazał poza tym żadnego świadka, który mógłby potwierdzić fakt prowadzenia przez niego działalności niepodległościowej. Organ zaznaczył, iż przeprowadzona kwerenda w zasobach archiwalnych IPN nie doprowadziła do odnalezienia żadnego dokumentu, który potwierdzałby prowadzenie przez wnioskodawcę działalności na rzecz suwerenności i niepodległości Polski przed jego uwięzieniem w czerwcu 1956 r. Odnalezione dokumenty potwierdzają jedynie aresztowanie J S w dniu [...] czerwca 1956 r., zwolnienie z aresztu w dniu [...] lipca 1956 r., prowadzenie postępowania karnego i umorzenie śledztwa w dniu [...] października 1956 r. Ponadto wskazał, iż sam wnioskodawca w piśmie z dnia [...] października 2008 r. stwierdził, że żadnej działalności politycznej ani religijnej nie prowadził. W związku z powyższym Prezes IPN uznał, iż w sprawie nie ma podstaw prawnych do wydania decyzji potwierdzającej, że J S podlegał represjom w rozumieniu art. 4 ust. 1 pkt 4 ustawy o kombatantach. Podkreślił, iż sam fakt przebywania wnioskodawcy w więzieniu bądź innym miejscu odosobnienia, bez powiązania z działalnością niepodległościową lub religijną związaną z walką o suwerenność i niepodległość, nie daje podstaw do wydania pozytywnej decyzji w trybie art. 8 ust. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach. Pismem z dnia [...] grudnia 2009 r. J S złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. W uzasadnieniu pisma podał m. in., że w czasie udziału w zbrojnym wystąpieniu o wolność i suwerenność Polski w czerwcu 1956 r. został postrzelony w[...]. Wskazał, że był opatrywany w jednostce wojskowej [...], jednak żadnych zaświadczeń lekarskich nie posiada, gdyż wskazana jednostka została w [...] r. zlikwidowana. Ponadto wnioskodawca wyjaśnił, że był bity przez UB pistoletem po głowie oraz kopany. Następnie wnioskodawca został przewieziony pod [...] i wyrzucony na bruk. W związku z powyższym wniósł o pozytywne rozpatrzenie jego sprawy. Decyzją nr [...] z dnia [...] stycznia 2009 r. Prezes IPN na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 3 k.p.a., w związku z art. 8 ust. 2 pkt 2 lit. a ustawy o kombatantach utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] grudnia 2008 r. W uzasadnieniu organ podtrzymał stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wyjaśnił, iż nie neguje faktu aresztowania wnioskodawcy i przebywania w areszcie w[..] od 2[..] czerwca 1956 r. do [...] lipca 1956 r. Zaznaczył, iż powodem wydania decyzji odmownej był brak dowodów na to, że wnioskodawca prowadził działalność niepodległościową lub religijną, która mogłaby być rzeczywistą przyczyną uwięzienia. Podkreślił, iż we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący nie podał żadnych nowych dowodów na potwierdzenie wnioskowanych okoliczności. W związku z powyższym stwierdził, iż nie ma podstaw, aby uznać J S za ofiarę represji w rozumieniu ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach ponieważ przyczyny jego uwięzienia nie wypełniają dyspozycji art. 4 ust. 1 pkt 4 ustawy . Pismem z dnia 24 lutego 2009 r. (data nadania pocztowego ) J S wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu nr [...] z dnia [...] stycznia 2009 r. W uzasadnieniu skargi wskazał, iż w dniu [...] czerwca 1956 r. w Poznaniu wystąpił o wolność i suwerenność Polski. Zaznaczył, iż został postrzelony w[...] , był opatrywany w jednostce wojskowej[...] , jednak żadnych zaświadczeń lekarskich nie posiada, gdyż wskazana jednostka została w [...] r. zlikwidowana. Ponadto skarżący wyjaśnił, że był bity przez UB pistoletem po głowie oraz kopany. Ponadto podkreślił, iż świadkowie są na cmentarzu lub znajdują się za granicą. Wniósł o pozytywne rozpatrzenie jego sprawy. W odpowiedzi na skargę Prezes IPN wniósł o oddalenie skargi podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie wskazać należy, że sądy administracyjne w tym sąd wojewódzki, sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, która jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej – patrz art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269). Uzupełnieniem tego zapisu jest treść art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), w którym wskazano, iż sądy administracyjne stosują środki określone w ustawie. W tym zakresie mieści się ocena, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jej wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi uchylenie rozstrzygnięcia. Dokonując oceny zaskarżonej decyzji we wskazanym zakresie należy stwierdzić, że skarga nie jest zasadna. Stan prawny w zakresie żądania J S przedstawia się następująco: Zgodnie z art. 8 ust. 2 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. 2002 r. Nr 42, poz. 371 z późn. zm.), zwanej dalej "ustawą", Prezes Instytutu potwierdza okoliczności, o których mowa w art. 4 ust. 1 pkt 4 ustawy, tj. okresy przebywania w więzieniach lub innych miejscach odosobnienia w latach 1944 - 1956 bez wyroku - za działalność polityczną bądź religijną, związaną z walką o suwerenność i niepodległość Polski. Słusznie twierdzi organ, iż z treści przywołanego przepisu wynika, że Prezes Instytutu rozpatrując wniosek złożony w trybie art. 8 ust. 2 pkt 2 lit. a ustawy winien ustalić nie tylko, czy osadzenie w więzieniu lub w innym miejscu odosobnienia miało miejsce, ale również zbadać przyczyny uwięzienia tj. czy było ono związane z działalnością polityczną bądź religijną podjętą na rzecz suwerenności i niepodległości Polski. Należy wskazać, iż prawidłowa wykładnia art. 8 ust. 2 pkt 2 lit. a w związku z art. 4 ust. 1 pkt 4 prowadzi do stwierdzenia, że przepis ten zawiera dwie przesłanki, których pozytywne wystąpienie pozwala na potwierdzenie przez Prezesa IPN okresu represjonowania. Przesłanki te to pobyt w więzieniu bez wyroku (lub innym miejscu odosobnienia) oraz prowadzenie działalności politycznej związanej z walką o suwerenność i niepodległość. Zaistnienie obu ww. przesłanek jest podstawą wydania przez Prezesa IPN decyzji potwierdzającej żądany okres represjonowania; brak jednej z nich lub obu powoduje odmowę potwierdzenia przez Prezesa IPN danego okresu represji. W zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej organ jednoznacznie stwierdził, iż spełnienie pierwszej przesłanki przez wnioskodawcę nie budzi żadnej wątpliwości. Dokumenty szczegółowo wymienione na stronie 2 i 3 decyzji z [...] grudnia 2008r. wskazują, że J S został zatrzymany przez patrol WP w dniu [...] czerwca 1956r. jako podejrzany o branie udziału w wystąpieniach antypaństwowych. W dniu [...] lipca 1956r. został zwolniony z aresztu tymczasowego w[...] . Z kolei postanowieniem Prokuratury Wojskowej w P z dnia [...] października 1956r. śledztwo przeciwko J S umorzono. Przeprowadzone przez organ dowody z dokumentów w żaden sposób nie potwierdzają natomiast zaistnienia drugiej koniecznej przesłanki dla wydania decyzji pozytywnej, tzn. iż osadzenie w-cy w areszcie pozostawało w związku przyczynowym z jego działalnością polityczną lub religijną związaną z walką o suwerenność i niepodległość. Dlatego też, w celu wyjaśnienia okoliczności sprawy, organ wezwał wnioskodawcę do przedstawienia szczegółowej relacji dotyczącej jego działalności na rzecz suwerenności i niepodległości, wyjaśnienia na czym ona polegała oraz wskazania świadków tej działalności. W odpowiedzi na to wezwanie, w piśmie z dnia [...] października 2008r. J S wyjaśnił, że świadkowie jego zatrzymania nie żyją, powodem tego zatrzymania było spontaniczne działanie związane z wydarzeniami Poznańskiego Czerwca 1956r., żadnej działalności politycznej ani religijnej nie prowadził. W tym miejscu należy podkreślić, że w orzecznictwie sądowym na gruncie art. 4 ust. 1 pkt 4 ustawy o kombatantach wskazywano jednoznacznie, iż prowadzenie działalności politycznej lub religijnej związanej z walką o suwerenność i niepodległość zakłada podejmowanie szeregu czynności tworzących zorganizowaną i trwającą określony czas aktywność polityczną. Zatem będzie to działalność, która ma na celu przeciwstawienie się narzucanemu przez ówczesne władze ustrojowi politycznemu oraz instytucjom i formacjom mającym za zadanie jego utrwalenie. Osoba tak działająca musiała mieć świadomość tego, że swoim zachowaniem wzmacnia działania prowadzące do odzyskania niepodległości. Jednocześnie podkreśla się, że nie chodzi tutaj o pojedyncze polityczne czyny, a sam fakt poddania represji, z pominięciem bezpośredniego zaangażowania się danej osoby w taką działalność, nie powoduje objęcia tej represji ochroną art. 4 ust. 1 pkt 4 cytowanej ustawy ( por. wyroki wsa w Warszawie z dnia 09.03.2005r., sygn. akt VSA/Wa 2862/04 , Lex 164741; z dnia 20.12.2006r., VSA/Wa 1553/06, Lex 339633). Również Sąd Najwyższy, w przywołanej w decyzji z dn. [...] grudnia 2008r. uchwale 7 s. z 7.05.1992r. (II UZP 1/92 OSNC 1992/10/173) przyjął stanowisko, że "okres przebywania w więzieniu polskim na mocy skazania w latach 1944-1956, bez związku z działalnością polityczną lub religijną, związaną z walką o suwerenność i niepodległość, nie może być uznawany za okres represji w rozumieniu art. 4 ust. 1 pkt 4 ustawy o kombatantach nawet wówczas, gdy osoba odbywająca karę pozbawienia wolności była poddawana represyjnym metodom śledczym z przyczyn politycznych bądź religijnych". Takie rozumienie treści art. 4 ust. 1 pkt 4 ustawy o kombatantach sąd orzekający w niniejszej sprawie całkowicie podziela. Wnioskodawca, co sam przyznaje, nigdy nie prowadził żadnej działalności niepodległościowej, a przyłączenie się do tłumu protestujących robotników w czerwcu 1956r. było działaniem spontanicznym. Tym samym mimo aresztowania J S w czerwcu 1956r., przetrzymywania go w areszcie, i podania represyjnym metodom śledczym nie spełnia on warunków z art. 4 ust. 1 pkt 4 ustawy o kombatantach, dlatego też Prezes Instytutu nie mógł wydać pozytywnej decyzji na podstawie art. 8 ust. 2 pkt 2 lit. a tej ustawy. Z tych wszystkich przyczyn zaskarżona decyzja jest prawidłowa, stąd na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, skargę należało oddalić jako niezasadną.