V SA/Wa 403/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący - sędzia WSA - Barbara Mleczko-Jabłońska po rozpoznaniu w dniu 15 lipca 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi T. M. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] listopada 2007r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne , Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych; postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata Postanowieniem z dnia 18 lutego 2008r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę T. M. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] listopada 2007r., jako wniesioną po terminie. Pismem z dnia 8 marca 2008r. (data nadania), uzupełnionym pismem z dnia 31 marca 2008r. skarżący wystąpił z wnioskiem (uzupełnionym na urzędowym formularzu PPF z 29 kwietnia 2008 r.) o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. W uzasadnieniu wniosku, jak i w oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wskazał, iż prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, utrzymuje się z zasiłku stałego przyznanego przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w wysokości [...] złotych. Ponadto oświadczył, iż posiada mieszkanie o pow. [...] m2 (w trakcie podziału) oraz, że korzysta z pomocy adwokata przy podziale majątku. Do wniosku o przyznanie prawa pomocy załączył decyzję Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w G. z dnia [...] kwietnia 2007r. przyznającą zasiłek stały oraz decyzję Urzędu Miejskiego w G. z dnia [...] stycznia 2008r. przyznającą skarżącemu dodatek mieszkaniowy i ryczałt na zakup opału w łącznej wysokości [...] złotych. W związku z tym, iż w złożonym oświadczeniu skarżący wskazał, iż korzysta z pomocy adwokata, zarządzeniem z dnia 14 maja 2008r. wezwano zainteresowanego do odpowiedzi na pytanie co należy rozumieć przez oświadczenie zawarte w rubryce 12 formularza PPF dotyczące korzystania z pomocy adwokata ?. W związku z powyższym zapytano skarżącego czy jest to pełnomocnik z urzędu, czy też skarżący ustanowił pełnomocnika we własnym zakresie oraz jaki charakter ma udzielone pełnomocnictwo. Skarżący został wezwany również do nadesłania stosownego dokumentu potwierdzającego powyższe pełnomocnictwo. W wezwaniu pouczono skarżącego, iż powyższe winien złożyć w terminie siedmiu dni pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W dniu 27 maja 2008 r. skarżący nadesłał dodatkowe oświadczenie, w którym podał, iż cyt. "niezrozumiałe jest pytanie przez Sąd odnośnie korzystania z adwokata lub radcy prawnego. W tej sprawie nie mam żadnego adwokata, ani prawnika, a sprawa podziału majątku nie ma nic wspólnego z obecną sprawą...". Postanowieniem z dnia 30 maja 2008 r. odmówiono skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. Uzasadniając odmowę zwolnienia od kosztów sądowych wskazano, iż skarżący jest z mocy ustawy zwolniony z obowiązku uiszczania kosztów sądowych, jednak z uwagi na brak stosownej normy prawnej pozwalającej umorzyć postępowanie w tym zakresie, odmówiono przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Uzasadniając natomiast odmowę przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata wskazano, że skarżący nie wykonał w zakreślonym terminie wezwania, przez co nie wykazał, że wystąpiła w stosunku do jego osoby ustawowa przesłanka przyznania mu tego prawa. Pismem z dnia 23 czerwca 2008 r. (data nadania pocztowego) skarżący wniósł od powyższego postanowienia sprzeciw, który został zatytułowany "zażalenie". W wyżej wymienionym sprzeciwie skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przyznanie mu prawa pomocy zgodnie z wnioskiem, zarzucając: 1. błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzekania i przyjęcie wbrew logice i doświadczeniu życiowemu, że skoro skarżący otrzymuje dochody z MOPS w kwocie [...] złotych, to na wszystko go stać i w gąszczu przepisów prawnik jest mu niepotrzebny; 2. mylne przyjęcie, że pismo odwołujące się (skarga – dopisek Sądu) wpłynęło do ZUS po terminie; 3. naruszenie prawa procesowego o kosztach sądowych w sprawach cywilnych przez błędne zastosowanie i oddalenie wniosku o zwolnienie. W uzasadnieniu sprzeciwu skarżący podał, że z kwoty jaką otrzymuje z MOPS nie jest w stanie się utrzymać ani opłacić prawnika. Często musi wybierać czy wykupić leki czy jedzenie. Wskazał, że otrzymywana kwota nie zapewnia mu minimum socjalnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpoznając wniosek zważył, co następuje: Na wstępie zaznaczyć należy, iż zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a. – wniesienie sprzeciwu na postanowienie referendarza sądowego skutkuje tym, iż traci ono moc a wniosek skarżącego podlega ponownemu rozpatrzeniu. W myśl art. 243 § 1 p.p.s.a. - prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. W przedmiotowej sprawie skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Odnosząc się do wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych oraz zarzutu skarżącego zawartego w sprzeciwie dotyczącego naruszenia prawa procesowego o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, Sąd wyjaśnia, iż w sprawach rozpoznawanych przed sądem administracyjnym stosuje się przepisy dotyczące kosztów postępowania zawarte w Dziale V (art. 199 – art. 263) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), a nie przepisy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych. W związku z powyższym, zgodnie z art. 239 pkt 1 lit. e ustawy p.p.s.a, nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca działanie lub bezczynność organu w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych. A zatem z uwagi na fakt, iż przedmiotem skargi T. M. jest decyzja odmawiająca umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, skarżący jest z mocy ustawy zwolniony z obowiązku uiszczania kosztów sądowych, co oznacza, że koszty te obciążają budżet państwa, a jego wniosek w tym zakresie jest bezprzedmiotowy. Należy zauważyć, że ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie zawiera normy, która pozwalałaby umorzyć postępowanie w przedmiocie wniosku obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych w sytuacji zwolnienia z mocy ustawy z obowiązku ich ponoszenia. Tak więc Sąd postanowił odmówić przyznania prawa pomocy w tym zakresie, co nie zmienia faktu, iż skarżący jest z mocy ustawy zwolniony z obowiązku uiszczania wszelkich kosztów sądowych. Odnosząc się natomiast do wniosku o ustanowienie pomocy prawnej z urzędu zauważyć należy, iż zgodnie z art. 262 ustawy p.p.s.a, przepisy o przyznaniu prawa pomocy w zakresie dotyczącym zastępstwa prawnego na zasadach prawa pomocy, mają odpowiednie zastosowanie do stron korzystających z ustawowego zwolnienia od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest - stosownie do treści przepisu art. 199 p.p.s.a. - ponoszenie przez stronę kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy stanowi wyjątek od tej zasady i może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Określenie "gdy osoba fizyczna wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Zatem rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez wnioskodawcę. Kluczowe znaczenie dla rozpatrzenia niniejszego wniosku, ma treść art. 246 § 3 ustawy p.p.s.a, zgodnie z którym adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego można ustanowić dla strony, która nie zatrudnia lub nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Nie dotyczy to adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ustanowionego na podstawie przepisów o prawie pomocy. Mając na uwadze powyższy przepis w przedmiotowej sprawie zwrócono się do skarżącego pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy z zapytaniem, co należy rozumieć przez oświadczenie zawarte w rubryce 12 formularza PPF, cyt. "korzystam z pomocy adwokata przy podziale majątku" ?, czy jest to pełnomocnik z urzędu, czy też skarżący ustanowił pełnomocnika we własnym zakresie i jaki charakter ma udzielone pełnomocnictwo. Skarżący nie nadesłał stosownych wyjaśnień w tym zakresie ani w zakreślonym terminie, ani nie zawarł ich w sprzeciwie - piśmie z dnia 23 czerwca 2008r. Skarżący nie przesłał również pełnomocnictwa, które pozwoliłoby na ocenę charakteru stosunku łączącego skarżącego z pełnomocnikiem. Za takie wyjaśnienia nie można bowiem uznać stwierdzenia skarżącego, cyt. "niezrozumiałe jest pytanie przez Sąd odnośnie korzystania z adwokata lub radcy prawnego. W tej sprawie nie mam żadnego adwokata, ani prawnika, a sprawa podziału majątku nie ma nic wspólnego z obecną sprawą..." Mając zatem na uwadze, iż wezwanie nie zostało przez wnioskodawcę wykonane uznać należy, iż nie wykazał on, że ustawowa przesłanka przyznania tego prawa w odniesieniu do jego osoby wystąpiła. Tym bardziej, że z wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że skarżący w momencie złożenia ww. wniosku mógł mieć ustanowionego pełnomocnika – adwokata, co nie zostało w żadnym późniejszym piśmie odwołane przez niego. W związku z powyższym podnieść należy, iż niedopuszczalne jest ustanowienie zawodowego pełnomocnika w trybie przepisów normujących instytucję prawa pomocy, w sytuacji gdy strona skarżąca zatrudnia takiego pełnomocnika lub pozostaje z nim w innym stosunku prawnym (por. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Zakamycze 2005, s. 601-602). A zatem, skoro wnioskodawca oświadczył, że pozostaje w stosunku prawnym z adwokatem oraz nie wykazał, że zawodowy pełnomocnik został mu przydzielony na podstawie przepisów o prawie pomocy, uwzględnienie jego wniosku w tym zakresie nie jest możliwe. W tym stanie rzeczy Sąd nie miał możliwości porównania wysokości obciążeń finansowych z jakimi wnioskodawca powinien się liczyć w postępowaniu sądowym z jego rzeczywistymi możliwościami płatniczymi. A zatem Sąd nie analizował sytuacji finansowej skarżącego i możliwości poniesienia przez niego kosztów zastępstwa procesowego bez uszczerbku w niezbędnym utrzymaniu. Tak więc wszelkie zarzuty odnośnie braku możliwości pokrycia kosztów ustanowienia adwokata należy uznać w tej sprawie za bezzasadne. W konsekwencji oświadczenie skarżącego zawarte w rubryce 12 formularza PPF, iż pozostaje on w stosunku prawnym z adwokatem oraz nie wykazanie, że zawodowy pełnomocnik został mu przydzielony na podstawie przepisów o prawie pomocy, wyklucza dokonanie oceny czy zaistniały przesłanki uprawniające do udzielenia skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Odnosząc się natomiast do zarzutu skarżącego, dotyczącego mylnego przyjęcia, iż skarga jego na decyzję Prezesa ZUS została nadana po terminie, Sąd wyjaśnia, że kwestia ta nie jest przedmiotem postępowania w niniejszym postępowaniu, które dotyczy wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Na marginesie Sąd zauważa, iż postanowieniem z dnia 18 lutego 2008r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę skarżącego, jako wniesioną po terminie. Natomiast wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi zwarty w piśmie z dnia 8 marca 2008r., uzupełniony pismem z dnia 31 marca 2008r. oraz pismem z dnia 29 kwietnia 2008r. będzie przedmiotem odrębnego postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 246 § 3, art. 254 § 1 i art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało orzec jak w sentencji postanowienia.