V SA/Wa 403/19
WyrokWSA w Warszawie2019-07-16
Skład orzekający: Jarosław Stopczyński, Krystyna Madalińska-Urbaniak, Tomasz Zawiślak
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy odmowa przyznania środków finansowych grupie producentów rolnych za piąty rok działalności, oparta na zarzucie sztucznego stworzenia warunków do uzyskania płatności, jest zasadna, mimo wcześniejszego przyznawania pomocy i wpisu do rejestru grup producentów rolnych?Ratio decidendi
Sąd uchylił zaskarżoną decyzję, uznając, że organy administracji nie wykazały w sposób wystarczający i przekonujący, iż grupa producentów rolnych sztucznie stworzyła warunki do uzyskania płatności. W szczególności, sąd zakwestionował ocenę organów dotyczącą umowy quoad usum między współwłaścicielami oraz minimalnej produkcji poszczególnych członków, wskazując na potrzebę wykazania zarówno obiektywnego, jak i subiektywnego elementu sztucznego stworzenia warunków, co wymagało od organów wszechstronnego zebrania i oceny materiału dowodowego.Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła odmowy przyznania grupie producentów rolnych (A. Sp. z o.o.) środków finansowych z tytułu wspierania grupy za piąty rok działalności. Organy uznały, że grupa sztucznie stworzyła warunki do uzyskania płatności, wskazując na powiązania rodzinne i biznesowe między członkami, podział gospodarstwa jednego z członków na rzecz innego, minimalną produkcję jednego z członków oraz sprzedaż większości produkcji do powiązanego podmiotu. Grupa producentów rolnych wniosła skargę do WSA, zarzucając naruszenie przepisów postępowania i prawa materialnego.Rozstrzygnięcie
Uchylił zaskarżoną decyzję i zasądził od Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa na rzecz A. Sp. z o.o. kwotę 697 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Jarosław Stopczyński, Sędzia WSA - Krystyna Madalińska-Urbaniak (spr.), Sędzia WSA - Tomasz Zawiślak, Protokolant spec. - Anna Szaruch, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 lipca 2019 r. sprawy ze skargi A. Sp. z o.o. w Ś. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia ... grudnia 2018 r. nr ... w przedmiocie odmowy przyznania środków finansowych z tytułu wspierania grupy producentów rolnych: 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa na rzecz A. Sp. z o.o. w Ś. kwotę 697 zł (sześćset dziewięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Przedmiotem skargi A. sp. z o.o. z siedzibą w Ś. (dalej: "Strona", "Skarżąca", "Grupa") jest decyzja Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej: "Prezes ARiMR", "organ II instancji", "organ odwoławczy") z [...] grudnia 2018 r. nr [...] , utrzymująca w mocy decyzję Dyrektora Warmińsko – Mazurskiego Oddziału Regionalnego ARiMR (dalej: "Dyrektor ARiMR", "Dyrektor Oddziału", "organ I instancji") z dnia [...] sierpnia 2018r., nr [...] o odmowie przyznania środków z tytułu pomocy finansowej w ramach działania "Grupy producentów rolnych" objętej Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007 – 2013 za okres od dnia 4 lutego 2017 r. do dnia 3 lutego 2018 r., tj. za piąty rok działalności.
Decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym :
W dniu [...] lutego 2013 r., decyzją znak [...], Marszałek Województwa Warmińsko – Mazurskiego wpisał Skarżącą do rejestru grup producentów rolnych.
Decyzją nr [...] z dnia [...] kwietnia 2013 r. Stronie została przyznana pomoc finansowa w ramach działania "Grupy producentów rolnych".
W dniu 28 lutego 2018 r. Grupa złożyła w Warmińsko – Mazurskim Oddziale
Regionalnym ARiMR wniosek o płatność za okres od 4 lutego 2017 r. do 3 lutego
2018 r., tj. za piąty rok korzystania z pomocy.
Kontrola administracyjna przedmiotowego wniosku wykazała
nieprawidłowości, z powodu których wezwaniem Nr [...] z dnia 20 marca
2018 r. (data pisma) wezwano Skarżącą ich usunięcia. . W odpowiedzi z dnia 10
kwietnia 2018 r. Grupa złożyła elektroniczną wersję wniosku na płycie CD
W dniu 11 czerwca 2018 r., Dyrektor Warmińsko-Mazurskiego Oddziału
Regionalnego ARiMR wystosował do Grupy wezwanie do złożenia wyjaśnień, w
odpowiedzi na które Grupa w dniu 26 czerwca 2018 r. złożyła korektę wniosku oraz
stosowne wyjaśnienia. W dniu [...] sierpnia 2018r., Dyrektor Warmińsko-Mazurskiego
Oddziału Regionalnego ARiMR wydał decyzję nr [...] o odmowie
przyznania Grupie środków finansowych z tytułu pomocy finansowej w ramach
działania "Grupy producentów rolnych" za okres od dnia 4 lutego 2017 r. do dnia 3
lutego 2018 r., to jest za 5 rok działalności.
Od powyższej decyzji, w dniu 2 października 2018 r. Strona złożyła
odwołanie, w którym zarzuciła naruszenie przez organ I instancji przepisów prawa
materialnego oraz przepisów postępowania mogący mieć wpływ na wynik sprawy.
Zdaniem Strony, Dyrektor Oddziału nie wykazał, że w przypadku Grupy miało
miejsce sztuczne stworzenie warunków do otrzymania płatności.
Decyzją z dnia [...] grudnia 2018 r., nr [...] Prezes ARiMR utrzymał w mocy
zaskarżoną decyzję.
Organ II instancji stwierdził, iż w niniejszej sprawie brak jest podstaw do
wypłaty Grupie pomocy finansowej za żądany okres., tj. za piąty rok działalności.
Prezes ARiMR nie zakwestionował spełniania przez Grupę formalnych warunków
koniecznych do uzyskania statusu grupy producentów rolnych; zakwestionowany
został faktyczny powód powstania Grupy, na co wskazuje ciąg zdarzeń,
poprzedzających jej utworzenie.
Organ odwoławczy ustalił, że Grupa został powołana umową spółki z
ograniczoną odpowiedzialnością w dniu 19 kwietnia 2012 r. przez 5 osób: M.
G. , H. G. , K. R. , A. G.
oraz R. G.. Do składania oświadczeń w imieniu spółki uprawniony jest
Prezes Zarządu samodzielnie lub dwóch członków Zarządu łącznie. Członkami
Zarządu są: M. G. - Prezes Zarządu, J. K. R. - Pierwszy
Wiceprezes Zarządu oraz A. G. G. - Drugi Prezes Zarządu.
Prezes ARiMR ustalił, że w dniu 24 czerwca 2012 r. Grupa została
zarejestrowana jako spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, a w dniu 4 lutego
2013 r., zgodnie z decyzją Marszałka Województwa Warmińsko – Mazurskiego nr
[...] A. sp. z o.o., została wpisana do rejestru grup
producentów rolnych ze względu na produkt: "ziarno zbóż i nasiona roślin oleistych".
Następnie, na podstawie decyzji nr [...] z dnia [...] kwietnia 2014 r.
Dyrektor Kujawsko-Pomorskiego Oddziału Regionalnego ARiMR przyznał Grupie
pomoc finansową w ramach działania "Grupy producentów rolnych" w okresie od
dnia 6 grudnia 2013 r. do dnia 5 grudnia 2018 r.
Organ II instancji ustalił, że siedzibą Grupy jest miejscowość Ś. [...]. Adres ten jest także adresem M. G. oraz
K. R. ,
jak również spółki "A. " M. G. sp. jawna, której to, Grupa (w okresie którego
dotyczy wniosek) sprzedała 97,86 % produktów wytworzonych w gospodarstwach
członków Grupy. Z kolei wspólnikami "A. " M. G. sp. jawna są M. G.
oraz K. R. . Ponadto M. G. oraz K. R. są
uprawnieni do reprezentacji zarówno Grupy jak i ww. podmiotu. Prezes ARiMR
ustalił, iż członek Grupy K. R. działalność w zakresie produktu ze
względu, na który Grupa powstała podjęła bezpośrednio przed założeniem spółki
wyłącznie na działce będącej we współwłasności z innym członkiem grupy - M.
G. m. Ponadto K. R. i M. G. posiadają wspólny majątek, tj.
są współwłaścicielami nieruchomości położonej w S., gmina G., powiat
g., woj. warmińsko-mazurskie, nr ewidencyjny [...] o powierzchni 2,3414 ha.
Organ II instancji ustalił także, że w okresie od 30 grudnia 2008 r. do 15
sierpnia 2011 r., z powyższej działki korzystał M. G. (m. in. składał wnioski
obszarowe na powyższą działkę), a następnie, od 16 sierpnia 2011 r. z ww. działki
korzysta K. R. (od 2012 r. składa wnioski obszarowe). Ponadto działka
ta jest jedyną działką użytkowaną rolniczo przez K. R. i tym samym jest
ona "najmniejszym" producentem produktu ze względu, na który Grupa została
utworzona.
Prezes ARiMR ustalił, iż w okresie, którego dotyczy wniosek, powierzchnia
upraw poszczególnych członków przedstawiała się następująco
- R. G. (uprawa pszenicy) –powierzchnia 124,32 ha,
- H. G. (uprawa pszenicy) – powierzchnia 36,38 ha,
- M. G. (uprawa żyta, pszenicy , rzepaku ozimego i kukurydzy ) –
łączna powierzchnia 781,23 ha,
- K. R. (uprawa pszenicy) – łączna powierzchnia 1,97 ha,
- A. G. (uprawa rzepaku ozimego i pszenicy) – łączna
powierzchnia 183,72 ha.
Organ odwoławczy wskazał, że powierzchnia upraw oraz produkcja K.
R. jest znikoma w stosunku do innych członków Grupy. Organ ustalił, że
K. R. nie posiada niezależnej od osób trzecich bazy produkcyjnej, a
spółka A. M. G. sp. jawna wykonuje usługi rolnicze na rzecz m.in. K.
R. i R. G.. Ponadto, dopiero w dniu 23 lutego 2012 r. K.
R. uzyskała wpis do ewidencji producentów, którą to datę, w ocenie
organów obu instancji należy uznać za dzień rozpoczęcia produkcji rolniczej w
zakresie produktu ze względu, na który Grupa powstała. Organ odwoławczy
zauważył, że w 2012 r. K. R. po raz pierwszy złożyła wniosek
obszarowy na działkę rolną będącą we współwłasności z M. G. , co
zdaniem Prezesa ARiMR potwierdza rozpoczęcie przez K. R. produkcji
w zakresie produktu ze względu na który Grupa powstała bezpośrednio przez
powstaniem A. - G. Sp. z o.o., tj. w dniu 19 kwietnia 2012 r.
W ocenie organu II instancji wszystkie ww. okoliczności, daty i działania
podejmowane przez osoby tworzące Grupę świadczą o konsekwentnym dążeniu do
otrzymania płatności w ramach działania "Grupy producentów rolnych" pomimo braku
realizacji celów działania. Prezes ARiMR stwierdził, że pomiędzy członkami grupy
A. Sp. z o.o. zachodzą powiązania rodzinne, osobowe i kapitałowe. Spółka
została zawiązana przez rodziców (byłe małżeństwo R. G. oraz H.
G. ), dwoje ich dzieci (rodzeństwo M. G. oraz A. G.) oraz osobę trzecią K. R. , będącą wraz z M.
G. m wspólnikami i członkami Zarządu "A. " M. G. sp. jawna, do którego
to podmiotu grupa dokonywała sprzedaży swojej produkcji.
Zdaniem organu II instancji utworzenie grupy producentów rolnych złożonych
z 5 członków, z których jeden rozpoczyna prowadzenie działalności rolniczej
bezpośrednio przed powstaniem spółki z ograniczoną odpowiedzialnością i prowadzi
działalność wyłącznie na gruntach, na których dotychczas inny członek Grupy
prowadził działalność, będąc najmniejszym "ogniwem" w Grupie, z najmniejszą bazą
produkcyjną, z najmniejszą produkcją w okresie członkostwa w Grupie wskazuje, iż w
sprawie doszło do podziału jednego gospodarstwa, celem umożliwienia skorzystania
z działania poprzez obejście przepisów rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju
Wsi z dnia 9 kwietnia 2008 r. w sprawie wykazu produktów i grup produktów, dla
których mogą być tworzone grupy producentów rolnych, minimalnej rocznej wielkości
produkcji towarowej oraz minimalnej liczby członków grup producentów rolnych (Dz.
U. z 2013 r., poz. 642).
W ocenie Prezesa ARiMR, powyższe działania potwierdzają fakt stworzenia
przez Grupę sztucznych i pozornych warunków sprzecznych z celami danego
działania, mających jedynie na celu uzyskanie korzyści związanych z uzyskaniem
wsparcia finansowego z udziałem środków z budżetu Unii Europejskiej udzielanego
w ramach tworzenia grup producentów rolnych. Wynika z tego, że Grupa w okresie
referencyjnym trwającym od dnia 4 lutego 2017 r. do dnia 3 lutego 2018 r., nie
spełniła warunków do przyznania pomocy finansowej w ramach działania "Grupy
producentów rolnych" objętej Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata
2007-2013, wobec czego należy odmówić przyznania środków z tytułu pomocy
finansowej w ramach działania "Grupy producentów rolnych".
W ocenie organu odwoławczego Grupa nie została powołana, zgodnie z
ww. art. 2 ustawy z dnia 15 września 2000 r. o grupach producentów rolnych i ich
związkach oraz zmianie innych ustaw (Dz.U. nr 88, poz. 983 ze zm., dalej: "UGR").
Zgodnie z tym przepisem ustawy, określone podmioty prowadzące gospodarstwo
rolne lub działalność rolniczą mogą organizować się w grupy producentów rolnych w
celu dostosowania produkcji rolnej do warunków rynkowych, poprawy efektywności
gospodarowania, planowania produkcji ze szczególnym uwzględnieniem jej ilości i
jakości, koncentracji podaży oraz organizowania sprzedaży produktów rolnych.
Zdaniem Organu II instancji podzielenie się przez 2 członków Grupy zakresem
produkcji dowodzi, że w istocie celem była nie sama produkcja i możliwość
współpracy podmiotów tworzących Grupę w ramach wspólnego działania
określonego zarówno w art. 35 ust. 1 rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 z dnia
20 września 2005 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez
Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz. U. L 277 z 21
października 2005 r., ze zm., dalej: rozporządzenie 1698/2005), jak i w treści art. 2
ustawy GPR, ale o stworzenie sztucznych warunków umożliwiających uzyskanie
płatności finansowej.
W konsekwencji, mimo spełnienia formalnych warunków niezbędnych do
utworzenia grupy producentów rolnych na gruncie prawa polskiego, Grupa w
niniejszej sprawie w sposób sztuczny i pozorny stworzyła warunki do przyznania
pomocy, a otrzymanie przez Skarżącą w takiej sytuacji pomocy finansowej
oznaczałoby uzyskanie korzyści sprzecznych z celami systemu wsparcia.
Mając wszystko powyższe na uwadze, Prezes ARiMR stwierdził, iż w
przedmiotowej sprawie zostały wypełnione przesłanki wskazane w art. 4 ust. 8
rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. ustanawiające
szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w
odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej
zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich (Dz.Urz.UE L
25/8 z 28 stycznia 2011 r. ze zm. dalej: "rozporządzenie 65/2011"), zgodnie z którym,
nie dokonuje się żadnych płatności na rzecz beneficjentów, w odniesieniu do których
ustalono, że sztucznie stworzyli warunki wymagane do otrzymania takich płatności,
aby uzyskać korzyści sprzeczne z celami danego systemu wsparcia.
W przedmiotowej sprawie, zdaniem Prezesa ARiMR Grupa, wypełniła
zarówno obiektywny warunek do uznania, że stworzyła sztuczne warunki tj. poprzez
utworzenie Grupy niezgodnie z celem wskazanym w art. 35 ust. 1 rozporządzenia
1698/2005 oraz subiektywny warunek poprzez wykazanie, że cały ciąg zdarzeń,
poprzedzających utworzenie Grupy był zaplanowanym działaniem, które miało za cel
uzyskanie płatności sprzecznej z celami danego systemu wsparcia.
Nie zgadzając się z powyższym, A. sp. z o.o. wniosła skargę do
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której zarzuciła:
I. naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
1) art. 21 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 7 marca 2007 roku o wspieraniu
rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego
na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów
Wiejskich na lata 2007-2013 (tekst jednolity - Dz. U. z 2018 r., poz. 1856 z póżn. zm.;
dalej: "ustawa PROW") przez nierozpatrzenie całego materiału dowodowego w
sposób wyczerpujący i bezzasadne przyjęcie, że jeden z członków Grupy - M.
G. dokonał podziału swojego gospodarstwa i zrezygnował z produkcji na rzecz
innego członka grupy (K. R. ), by umożliwić Grupie spełnienie warunku
minimalnej liczby członków oraz, że K. R. rozpoczęła prowadzenie
działalności z dniem wpisu do ewidencji producentów rolnych bezpośrednio przed
założeniem grupy tj. bezpośrednio przed 19 kwietnia 2012 r. w sytuacji, gdy
okoliczności te nie znajdują potwierdzenia w materiale dowodowym sprawy i
pozostają w sprzeczności z treścią wyjaśnień składanych przez Grupę, które zostały
przez Prezesa ARiMR pominięte,
2) art. 21 ust. 3 ustawy PROW poprzez niewłaściwe zastosowanie i
przyjęcie, że tylko na stronie leży ciężar udowodnienia faktów i że to strona ma
obowiązek bronić się przed wnioskami wywiedzionymi przez organ przedstawiając
stosowne dowody w sytuacji, gdy to organ wywodzi skutki prawne (odmawiając
płatności) z zarzutu tworzenia sztucznych warunków do otrzymania wsparcia i to na
organie ciąży obowiązek wykazania tych sztucznych warunków,
3) art. 80 k.p.a. w zw. z art. 21 ust 1 ustawy PROW przez niewłaściwe
zastosowanie i niezgodne z zasadami doświadczenia życiowego stwierdzenie, że
utworzenie grupy producentów rolnych z 5 członków, z których 1 członek rozpoczyna
prowadzenie działalności rolniczej w obszarze produktu ze względu na który Grupa
powstała, 9 miesięcy przed jej utworzeniem, na gruntach będących współwłasnością
z innym członkiem Grupy, z którym łączy go umowa quoad usum oznacza, że doszło
do rezygnacji z produkcji przez M. G. i tym sposobem rozdrobnienia
produkcji oraz założenie, że powyższe działanie miało na celu obejście przepisów
prawa stanowiących o minimalnej ilości członków Grupy, podczas gdy obowiązująca
strony umowa quoad usum zawarta 30 grudnia 2008 r. (prawie 3 i pół roku
wcześniej) przewidywała, że na gruntach będących we współwłasności M. G.
będzie prowadził działalność rolniczą do dnia 15 sierpnia 2011 roku (by dokonać
zbioru plonów), natomiast od 16 sierpnia 2018 r. dokonując zabiegów
A. technicznych na nowe zasiewy miała rozpocząć działalność K. R. ,
która w rzeczywistości tę działalność w tym okresie rozpoczęła,
4) art. 11 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 21 ust. 1 ustawy
PROW poprzez niewłaściwe zastosowanie i brak wyjaśnienia przez organ II instancji
w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, w jaki sposób rzekomo występujące po stronie
skarżącej dowody stworzenia sztucznych warunków dla uzyskania płatności w
postaci świadomej rezygnacji z produkcji przez M. G. nastawionej na
obejście prawa, wystąpienia dysproporcji w wielkości produkcji sprzedanej do Grupy
wśród członków, czy też występowania powiązań rodzinnych, osobistych i
kapitałowych pomiędzy członkami Grupy opisane w zaskarżonej decyzji powodują
niemożność osiągnięcia celów wsparcia określonych w art. 35 ust. 1 lit. a i b
rozporządzenia Rady (WE) z dnia 20 września 2005 r. nr 1698/2005 w sprawie
wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz
Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (dalej: "rozporządzenie nr 1698/2005"),
5) art. 78 § 1 i 2 k.p.a, oraz art. 77 § 4 k.p.a. poprzez nieuwzględnienie
wniosków dowodowych strony, mimo iż strona wielokrotnie składała wnioski o
dołączenie do akt sprawy dotyczącej 5 roku działalności grupy dokumentów
znajdujących się w aktach sprawy dotyczącej wniosku o pomoc, wniosku o płatność
za 1 rok działalności grupy, wniosku o płatność za 2 rok działalności grupy, a które
dotyczyły okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, jak również
nieprzeprowadzenie pozostałych przyjętych przez organ z własnej inicjatywy
dowodów w sposób przewidziany przepisami prawa, bez zakomunikowania stronie
jakiego rodzaju dowody zostały dołączone do materiału dowodowego akt sprawy
dotyczącej 5 roku działalności grupy,
6) art. 75 § 1 k.p.a. poprzez niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie przez
organ, że decydujące dla uznania braku stworzenia przez Grupę sztucznych
warunków mogło by być wykazanie jednej okoliczności i udowodnienie, że K.
R. ma znacznie większą produkcję niż wykazana we wniosku i w planie, co
nie znajduje poparcia w przepisach krajowych i unijnych normujących wymogi dla
funkcjonowania grupy,
7) art. 16 § 1 k.p.a. poprzez niewłaściwe zastosowanie przejawiające się
w bezpodstawnym kwestionowaniu funkcjonującej Spółki jako grupy producentów
rolnych zgodnie z celami, dla których została utworzona, w sytuacji gdy zastrzeżeń
takich Organ nie zgłaszał wydając ostateczne decyzje o przyznaniu pomocy, a także
o przyznaniu płatności za 1 i 2 rok funkcjonowania Grupy będąc już wcześniej w
posiadaniu materiału dowodowego ocenianego w zaskarżonej decyzji,
8) art 138 § 1 k.p.a. przez jego nieprawidłowe zastosowanie i utrzymanie
w mocy decyzji Dyrektora Warmińsko-Mazurskiego Oddziału Regionalnego Agencji
Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Olsztynie z dnia [...] sierpnia 2018r. nr
[...] w sytuacji, gdy w/w decyzja powinna podlegać uchyleniu i
orzeczeniu przez Prezesa ARiMR co do istoty sprawy poprzez przyznanie Skarżącej
środków finansowych tytułem wsparcia w ramach działania "Grupy producentów
rolnych" (ewentualnie przyznanie płatności w zmniejszonej wysokości), które to
naruszenia przepisów postępowania miały istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż
prowadziły do poczynienia wadliwych ustaleń obydwu organów, co do spełnienia
wynikającej z art. 4 ust, 8 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011 z dnia 27 stycznia
2011 roku ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady
(WE) nr 1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady
wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich
(Dz.U.UE.L,2011.25.8 ze zm.; dalej: "rozporządzenie nr 65/2011"), przesłanki
istnienia obiektywnych i subiektywnych okoliczności pozwalających na stwierdzenie,
że poprzez sztuczne stworzenie warunków nie może zostać osiągnięty cel wsparcia
określonych w art. 35 ust. 1 lit. a i b rozporządzenia nr 1698/2005;
II. naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.:
1) art 4 ust. 8 rozporządzenia nr 65/2011, w zw. z art. 4 pkt 3
rozporządzenia Rady nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony
interesów finansowych Wspólnot Europejskich poprzez błędną subsumcję i w efekcie
zastosowanie go w niniejszej sprawie, podczas gdy z zebranego materiału
dowodowego nie wynika, aby Spółka podjęła działania skierowane wyłącznie na
pozyskanie korzyści w sposób sprzeczny z odpowiednimi celami prawa
wspólnotowego mającymi zastosowanie w danym przypadku, poprzez stworzenie
sztucznych warunków w celu uzyskania korzyści nienależnej finansowej,
2) art. 35 ust 1 lit. a i b rozporządzenia nr 1698/2005, poprzez ustalenie,
że w odniesieniu do Grupy dwa z trzech celów systemu wsparcia nie zostały
osiągnięte,
3) art. 65 § 1 i 2 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny [Dz. U.
z 201 r" poz. 1025 ze zm. dalej jako "k.c.") poprzez jego niewłaściwe zastosowanie
(brak zastosowania) i dokonanie przez organ interpretacji treści umowy quoad usum
z dnia 30.12.2008 r. a także umowy z dnia 16.08.2011 r. zawartych między
współwłaścicielami M. G. i K. R. w sposób nie tylko
sprzeczny z ich dosłownym brzmieniem, ale pomijający intencję Stron w kontekście
zamiaru i celu zawarcia przedmiotowej umowy, poprzez uznanie, że M. G.
zrezygnował z prowadzenia działalności rolniczej na działce będącej we
współwłasności podczas, gdy zaprzestanie działalności rolniczej na działce o nr [...]
wynikało z natury stosunku prawnego i faktycznego między stronami umowy i
obowiązku stron do rzetelnego wykonywania umowy,
4) § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 20
kwietnia 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy
finansowej w ramach działania "Grupy producentów rolnych" objętej Programem
Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2007 r. Nr 81, poz. 550 z
późn. zm.; dalej: "rozporządzenie wykonawcze") oraz art. 2 i 3 ustawy z dnia 15
września 2000 r. o grupach producentów rolnych i ich związkach oraz o zmianie
innych ustaw (Dz. U. z 2000 r., Nr 88, poz. 983 ze zm.; dalej: "ustawa o grupach")
przez:
a) bezpodstawną odmowę przyznania Grupie płatności za 5 rok działalności
Grupy przy jednoczesnym wcześniejszym przyznaniu pomocy Grupie na 5 lat.
b) bezpodstawną odmowę przyznania Grupie płatności z tego powodu, że
Skarżąca jako grupa producentów rolnych nie spełnia wymagań stawianym grupom
producentów rolnych określonych w w/w przepisach, w sytuacji gdy Skarżąca spełnia
wszystkie warunki formalne wynikające z tego przepisu do przyznania płatności i
została wpisana do rejestru grup producentów rolnych Województwa WarmińskoMazurskiego na podstawie
decyzji Marszałka Województwa, którą to decyzją Prezes
ARiMR jest związany w zakresie ustaleń co do spełnienia przez Skarżącej wymogów
formalnych co do uzyskania płatności w ramach działania na wsparcie grup
producentów rolnych;
c) bezzasadne przyjęcie, że dysproporcje pomiędzy wielkością produkcji
sprzedanej do Grupy przez poszczególnych jej członków świadczą o stworzeniu
przez Grupę tzw. sztucznych warunków do uzyskania płatności, w sytuacji, gdy
występujące dysproporcje były znane organowi I instancji z urzędu, a po drugie o ile
występują, to nie mają wpływu na przyznanie pomocy w ramach w/w działania, lecz
na jej wysokość;
d) pozbawioną podstaw ocenę, że skala prowadzonej działalności przez
K. R. jest pozbawiona uzasadnienia w działalności Grupy ponieważ
jest najmniejszym ogniwem, w sytuacji gdy skala działalności nie wpływa na ocenę
spełnienia przez Grupę warunków formalnych do uzyskania płatności, gdyż Organ
jest związany w tym zakresie decyzją Marszałka Województwa WarmińskoMazurskiego o wpisie Skarżącej
do Rejestru Grup Producentów Rolnych
Województwa Warmińsko-Mazurskiego i nie ma kompetencji do oceny czy Skarżąca
spełnia wymogi stawiane grupom producentów rolnych w przepisach ustawy o
grupach ani do oceny ekonomicznego uzasadnienia działalności poszczególnych
członków Grupy, które to naruszenia miały wpływ na wynik sprawy w ten sposób, że
Organ II instancji bezpodstawnie zakwestionował spełnienie celów, dla których Grupa
powinna być powołana, przez co nie może ona spełnić celów wsparcia określonych
w art. 35 ust. 1 lit. a] i b) rozporządzenia nr 1698/2005.
Podnosząc powyższe zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej
decyzji w całości i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, a ponadto o
zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania wg norm przepisanych.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje
dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:
Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.
in. art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych
(t.j Dz. U. z 2018 r. poz. 2107, z późn. zm.) oraz art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002
r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz.
1302, z późn. zm.); zwanej dalej: "p.p.s.a." sprowadzają się do kontroli działalności
organów administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli
zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także
prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego krajowego i
wspólnotowego.
Kontrolując zaskarżone rozstrzygnięcie, sąd doszedł do przekonania, że
skarga jest zasadna, chociaż nie wszystkie zarzuty w niej zawarte są trafne.
W pierwszej kolejności Sąd pragnie odnieść się do zarzutu, że odmowa
przyznania pomocy nastąpiła mimo, iż w obrocie prawnym istnieje prawomocna
decyzja Dyrektora Warmińsko-Mazurskiego Oddziału ARiMR o przyznaniu pomocy
finansowej Grupie na okres pięcioletni, a także że wiążący jest wpis do rejestru grup
dokonany przez Marszałka i spełnienie warunków do otrzymania płatności nie może
być ponownie badane z uwagi na treść art. 16 § 1 k.p.a.
Zasady przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Grupy
producentów rolnych" określone zostały zarówno na mocy przepisów unijnych jak i
krajowych.
Na gruncie przepisów unijnych istota przedmiotowej pomocy przedstawiona
została w art. 35 ust. 1 rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 z dnia 20 września
2005 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz
Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz. U. L 277 z 21
października 2005 r., str. 1, z późn. zm.) (dalej "rozporządzenie nr 1698/2005"),
niniejsze rozporządzenie stosuje się w przedmiotowej sprawie na podstawie art. 88
rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) Nr 1305/2013 z dnia 17
grudnia 2013 r.) (Dz. U. UE. i,. 2013.347.487, z późn. zm.). Wsparcia finansowego
udziela się w celu ułatwiania tworzenia i działalności administracyjnej grup
producentów do celu:
- dostosowania do wymogów rynkowych procesu produkcyjnego i produkcji
producentów, którzy są członkami takich grup,
- wspólnego wprowadzania towarów do obrotu, w tym przygotowania do
sprzedaży, centralizacji sprzedaży i dostawy do odbiorców hurtowych,
- ustanowienia wspólnych zasad dotyczących informacji o produkcji, ze
szczególnym uwzględnieniem zbiorów i dostępności.
Przepisy wykonawcze do rozporządzenia nr 1698/2005, zostały zawarte w
rozporządzeniu Komisji (UE) nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. ustanawiającym
szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w
odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności
w zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich (Dz. Urz. UE L 25/8 z 28
stycznia 2011, z późn. zm.), które następnie zostało uchylone i w jego miejsce
stosuje się m.in. rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr
1306/2013 z dnia 17 grudnia 2013 w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej,
zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylające rozporządzenia Rady (EWG) nr
352/78, (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr 814/2000, (WE) nr 1290/2005 i
(WE) nr 485/2008 (Dz.U.UE L z dnia 20 grudnia 2013 r., z późn. zm. (dalej
"rozporządzenia nr 1306/2013").
Na gruncie prawa krajowego, zasady organizowania i funkcjonowania grup
producentów rolnych reguluje ustawa z dnia 15 września 2000 r. o grupach
producentów rolnych i ich związkach oraz o zmianie innych ustaw (Dz. U. nr 88, poz.
983, z późn. zm.) (dalej "ustawa gpr"). Zgodnie z art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy gpr, grupa
producentów rolnych prowadzi działalność jako przedsiębiorca mający osobowość
prawną, pod warunkiem, że została utworzona przez producentów jednego produktu
rolnego lub grupy produktów.
Szczegółowe warunki i tryb przyznawania pomocy finansowej w ramach
działania ,,Grupy producentów rolnych" zostały uregulowane w rozporządzeniu
Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 20 kwietnia 2007 r, w sprawie
szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach
działania "Grupy producentów rolnych" objętej Programem Rozwoju Obszarów
Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. Nr 81, poz. 550, z późn. zm.) - dalej
rozporządzenie wykonawcze.
Odnosząc się do zarzutów naruszenia prawa procesowego sprowadzających
się do uznania, że skoro Skarżąca otrzymała płatność przez 2 lata, to powinna
otrzymać płatność również w piątym roku funkcjonowania (skoro sposób działania
Grupy nie uległ zmianie), zaś realizację celu powstania Grupy potwierdza decyzja
Marszałka Województwa o wpisie Grupy do rejestru, wskazać należy, iż Grupa
producentów rolnych uzyskuje wpis do rejestru grup producentów rolnych
prowadzonego przez właściwego marszałka województwa. Następnie zgodnie z § 3
ust 3 rozporządzenia wykonawczego grupa producentów rolnych składa wniosek o
przyznanie pomocy finansowej w terminie 6 miesięcy od dnia wpisu grupy, do
rejestru właściwego, ze względu na siedzibę grupy do dyrektora oddziału
regionalnego ARiMR. Po przeprowadzeniu kontroli administracyjnej wniosku o
przyznanie pomocy finansowej dyrektor oddziału regionalnego wydaje decyzję w
sprawie przyznania pomocy. Następnie grupa producentów rolnych składa wniosek o
płatność. Zgodnie z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia wykonawczego, pomoc
udzielana jest grupie producentów rolnych prowadzącej działalność na terytorium
Rzeczypospolitej Polskiej, wpisanej do rejestru grup producentów rolnych, zgodnie z
przepisami ustawy o gpr. Natomiast na mocy § 6 ust. 1 rozporządzenia
wykonawczego, pomoc dla grupy producentów rolnych wypłacana jest w formie
rocznych płatności obejmujących okresy kolejnych 12 miesięcy prowadzenia
działalności przez grupę, liczone od dnia wydania decyzji o wpisie do rejestru grup.
Innymi słowy, realizacją uprawnień z tytułu przyznanej pomocy są środki finansowe
wypłacane w formie corocznych płatności, o których mowa w § 6 ust. 1
rozporządzenia wykonawczego.
Przytoczone wyżej przepisy krajowe nie przewidywały w chwili wydawania
zaskarżonej decyzji kontrolowania przez organy ARiMR założenia i funkcjonowania
grupy producentów rolnych pod kątem spełnienia wymogów formalnych. W tym
zakresie organy ARiMR były związane decyzją i wpisem do rejestru dokonanymi
przez właściwego marszałka województwa. Wobec uzyskania przez skarżącą wpisu
do prowadzonego przez Marszałka Województwa Warmińsko-Mazurskiego rejestru
grup producentów rolnych, Dyrektor OR ARiMR zobowiązany był więc uznać, że
Grupa spełnia wymogi formalne bycia grupą producentów rolnych.
Postępowanie w sprawach przyznawania pomocy w ramach działania "Grupy
producentów rolnych" jest podzielone na dwa etapy. Pierwszy to przyznanie pomocy,
który zarazem jest warunkiem koniecznym do przyznawania w kolejnych latach
płatności, a drugi to przyznanie środków finansowych z tytułu pomocy finansowej na
wspieranie grup producentów rolnych. Tak więc, składając wnioski o płatność ARiMR
wszczyna nowe postępowanie administracyjne i w pierwszej kolejności dokonuje
weryfikacji spełniania przez grupę warunków formalnych przyznania płatności, tj. czy
Grupa spełnia warunki przyznania pomocy. Mając na uwadze powyższe, fakt
przyznania pomocy finansowej w latach ubiegłych nie jest gwarancją otrzymania
płatności w całym pięcioletnim okresie na który pomoc została przyznana.
Wraz z wnioskiem o przyznanie płatności składanych jest szereg dokumentów
na podstawie, który ARiMR może wywieść konkretne wnioski w zakresie sztucznego
stworzenia warunków przez Stronę. Ponadto, na etapie oceny wniosku o przyznanie
płatności przeprowadzana jest m.in kontrola administracyjna (lub Grupa jest
wzywana do złożenia wyjaśnień), podczas której sprawdzane są dokumenty, do
których organ nie miał dostępu na etapie weryfikacji wniosku o przyznanie pomocy.
Tym samym, brak jest często możliwości, aby przed rozpatrzeniem dołączonych do
wniosku o płatność dokumentów, ARiMR mogła stwierdzić zaistnienie okoliczności
świadczących o sztucznym stworzeniu warunków do uzyskania przez stronę pomocy.
Należy zwrócić uwagę, że w trakcie badania mogą zostać ujawnione fakty, które
dotychczas nie były brane pod uwagę przy wydawaniu decyzji, a są istotne dla
rozstrzygnięcia. Art. 21 ust. 2 pkt 1 i pkt 2 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu
rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego
na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz. U. z 2017 r. poz. 562 ; dalej jako "ustawa
PROW") stanowi, iż: "W postępowaniu w sprawie dotyczącej przyznania pomocy
organ, przed którym toczy się postępowanie: stoi na straży praworządności; jest
obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy." Tym
samym ARiMR zobowiązana jest rozpatrzyć ponownie całość materiału
dowodowego.
Ponadto podnieć należy, że jak to m.in. zostało potwierdzone w wyroku
Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 lutego 2013 r., (sygn. akt. II GSK
2138/11 - Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych) "Organ dokonujący
płatności (organ Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa) ma obowiązek
badać, czy w kolejnym roku spełnione są warunki do otrzymania kolejnej części
pomocy. Sam fakt pozostawania w rejestrze grup, nie może stanowić
wystarczającego warunku do uzyskania płatności. Wskazane okoliczności dotyczące
niespełnienia przez Grupę warunków art. 2 i art. 3 ustawy gpr, są jedną z przesłanek
wskazujących na fakt stworzenia przez Stronę sztucznych warunków, o których
mowa w art. 4 ust. 8 rozporządzenia nr 65/2011".
Sąd wskazuje, że organ nie kwestionował spełniania przez Grupę formalnych
warunków koniecznych do uzyskania statusu grupy producentów rolnych, gdyż
odmienną kwestią jest spełnienie formalnych warunków do uzyskania statusu grupy
producentów rolnych, o czym decydował właściwy miejscowo marszałek
województwa, a odmienną spełnienie przesłanek do otrzymania pomocy finansowej
w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 określonych w
i przepisach wspólnotowych czy też krajowych. Uznanie formułowanego w tym
zakresie zarzutu skargi prowadziłoby do sytuacji, w której rola organu sprowadzona
zostałaby wyłącznie do naliczenia wysokości pomocy, gdyż sam fakt wpisania grupy
do rejestru prowadzonego przez marszałka województwa przesądzałby o zasadności
przyznania pomocy. Taką możliwość wyklucza tymczasem art. 60 rozporządzenia nr
1306/2013, który nakazuje badanie, czy przyznanie pomocy nie jest konsekwencją
sztucznego stworzenia przez beneficjenta warunków do uzyskania pomocy.
Pogląd powyższy w chwili obecnej jest poparty ugruntowanym orzecznictwem,
także Naczelnego Sądu Administracyjnego. Tym samym Sąd w składzie
rozpoznającym sprawę niniejszą nie podziela stanowiska zajętego prze tut. Sąd w
sprawach o sygn. akt V SA/Wa 1618/18 i V SA/Wa 1643/18 tj. dotyczących odmowy
przyznania wsparcia za 3 i 4 rok działalności .
Grupie odmówiono przyznania pomocy za 5 rok funkcjonowania zarzucając
stworzenie sztucznych warunków do uzyskania płatności. Na mocy art. 60
Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 z dnia 17
grudnia 2013 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i
monitorowania jej oraz uchylające rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr
165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr 814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008
(Dz. U. UE L z 20 grudnia 2013 r., Nr 347 s. 549 i nast., dalej jako: "rozporządzenie
nr 1306/2013"), bez uszczerbku dla przepisów szczególnych, osobom fizycznym ani
prawnym nie przyznaje się jakichkolwiek korzyści wynikających z sektorowego
prawodawstwa rolnego, jeżeli stwierdzono, że warunki wymagane do uzyskania
takich korzyści zostały sztucznie stworzone, w sprzeczności z celami tego
prawodawstwa.
Zgodnie natomiast z art. 4 ust. 3 rozporządzenia nr 2988/95 działania
nakierowane na pozyskanie korzyści w sposób sprzeczny z odpowiednimi celami
prawa wspólnotowego (unijnego) mającymi zastosowanie w danym przypadku
poprzez sztuczne stwierdzenie warunków w celu uzyskania tej korzyści, prowadzą do
nieprzyznania lub wycofania korzyści. Przepis ten stanowi generalną klauzulę
pozwalającą organom administracji publicznej przeciwdziałać obejściu prawa przez
podmioty celem uzyskania przez nich korzyści wbrew intencjom ustawodawcy
unijnego (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 listopada 2017 r.,
sygn. akt II GSK 1462/17, dostępny w CBOSA: www.orzeczenia.nsa.gov.pl).
Problematyka obchodzenia prawa była przedmiotem szerszych rozważań
Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (dalej jako: "TSUE"). Zgodnie z
utrwalonym orzecznictwem TSUE podmioty nie mogą powoływać się na normy
prawa unijnego w celach nieuczciwych lub stanowiących nadużycie (zob. m.in. wyrok
z 12 maja 1998 r., w sprawie C-367/96 K. i in., dostępny na stronie internetowej:
https://curia.europa.eu). Przy interpretacji regulacji przewidującej klauzulę dotyczącą
przypadków obchodzenia prawa sięgnąć trzeba do w wyroku TSUE z 12 września
2013 r., w sprawie C-434/12, który odnosi się do uprzednio obowiązującego art. 4
ust. 8 rozporządzenia nr 65/2011 – to jest przepisu o zbliżonym brzmieniu do
aktualnego art. 60 rozporządzenia nr 1306/2013 – a zgodnie z którym, nie
naruszając przepisów szczegółowych, nie dokonuje się żadnych płatności na rzecz
beneficjentów, w odniesieniu do których ustalono, że sztucznie stworzyli warunki
wymagane do otrzymania takich płatności, aby uzyskać korzyści sprzeczne z celami
danego systemu wsparcia.
W wyroku w sprawie C-434/12 Trybunał stwierdził, że art. 4 ust. 8
rozporządzenia nr 65/2011 należy interpretować w ten sposób, że przesłanki
stosowania tego przepisu wymagają istnienia elementu obiektywnego i elementu
subiektywnego. Wymaga to zatem zaistnienia po pierwsze, ogółu obiektywnych
okoliczności, z których wynika, że pomimo formalnego poszanowania przesłanek
przewidzianych w stosownych uregulowaniach cel realizowany przez te
uregulowania nie został osiągnięty (element obiektywny), a po drugie, woli uzyskania
korzyści wynikających z uregulowań Unii poprzez sztuczne stworzenie wymaganych
dla jej uzyskania przesłanek (element subiektywny; pkt 29 cytowanego wyroku).
Organ II instancji stworzenie sztucznych warunków wywiódł z faktu, że z
potencjału produkcyjnego jednego z członków Grupy – M. G. została
wydzielona część , na której rozpoczęła działalność K. R. . Nastąpiło to
bezpośrednio przed powstaniem Grupy, co dodatkowo świadczy , zdaniem organu,
że jedynym celem tego działania było wykreowanie piątego członka Grupy. Organ
podkreślił też powiązania rodzinne i biznesowe ( spółka jawna A.) pomiędzy
członkami Grupy, sprzedaż produktu do podmiotu powiązanego , brak własnego
potencjału produkcyjnego K. R. , a także dysproporcję w jej areale w
stosunku do pozostałych członków Grupy.
Te elementy , w ocenie organu, wskazują na spełnienie zarówno elementu
obiektywnego, jak i subiektywnego , o którym mowa w wyżej powołanym wyroku
TSUE.
Nie jest to stanowisko do końca trafne. Należy wskazać, że działka na której
K. R. rozpoczęła działalność rolniczą w 2011 r. , a więc rzeczywiście
niedługo przed powstaniem Grupy, stanowiła jej współwłasność z M. G. m.
Jednak strona powołuje się na umowę quoad usum. Umowy brak jest w aktach
administracyjnych, co uniemożliwia Sądowi dokonanie jej pełnej oceny. Jak wynika z
treści zaskarżonej decyzji , M. G. i K. R. umowę quoad usum
zawarli w roku 2008 r. Zgodnie z umową , M. G. zakończył korzystanie z
działki nr [...] z dniem 15 sierpnia 2011 r., dokonując zbioru zasiewów. Twierdzi, że
rezygnacja z produkcji podyktowana była koniecznością wykonania umowy zgodnie z
jej treścią .
Należy zauważyć, że współwłasność polega na tym, że dana rzecz należy
niepodzielnie do wszystkich współwłaścicieli, zaś każdemu ze współwłaścicieli
przysługują wszystkie atrybuty prawa własności. Niepodzielność oznacza, że
każdemu ze współwłaścicieli przysługuje prawo do całej rzeczy, a nie do jej części
odpowiadającej udziałowi (art. 195 k.c.). Nie można jednakże zgodzić się z
wnioskami organu wyciągniętymi na podstawie art.195 k.c. w stosunku do K.
R. , które uznał organ II instancji. Organy przyjęły, że K. R. nie
może być uznana za samodzielnego członka grupy producentów, ponieważ posiada
nieruchomość rolną jedynie we współwłasności z M. G. , co oznaczać ma
że Grupa nie składa się z minimalnej ilości członków. Zdaniem Sądu –zgodnie z
prawem - współwłaściciele nieruchomości mogli uregulować korzystanie z działki, a
zatem od momentu przejęcia w posiadanie gruntów położonych na działce [...]
działalność rolnicza prowadzona jest przez K. R. i od 2012 roku to ona
wnioskuje o płatności na te grunty. Przejęcie w posiadanie gruntów na działce
ewidencyjnej nr [...] położonej w S. przez K. R. było
następstwem wygaśnięcia umowy quoad usum i zawarciem między
współwłaścicielami nowej umowy w dniu 16.08.2011 r. ustalającej nowy sposób
korzystania z gruntów.
Również , przyjmując za punkt wyjścia umowę quoad usum, zamiar podjęcia
działalności rolniczej był już ustalony znacznie wcześniej. Tym samym nieuprawnione
jest wysnuwanie z tego samego faktu, tj. podjęcia działalności rolniczej przez K.
R. w dniu 16.08.2011 r., wniosku o rozdrobnieniu produkcji i zamierzonym
bezpośrednim działaniu nastawionym na uzyskanie wyłącznie pomocy finansowej.
K. R. jako współwłaściciel miała prawo skorzystać z dobrodziejstwa
umowy quoad usum w momencie, który już wcześniej został przez strony
zaplanowany w umowach. Przy podziale quoad usum z nieruchomości korzysta
każdy ze współwłaścicieli w umówionym czasie lub w określonej części.
Zgodzić się ze stroną skarżącą należy, że umowa quoad usum nie wymaga
określonej formy i może dojść do skutku poprzez takie zachowanie współwłaścicieli,
które w danych okolicznościach nie budzi wątpliwości co do ujawnionej w taki sposób
ich woli (art. 65 k.c.). Umowa taka może być zawarta także w sposób dorozumiany.
Nie muszą być w niej określone zasady podziału korzyści i dochodów oraz wydatków
i ciężarów. Dokonując takiego podziału strony umawiają się również w sposób
dorozumiany, że ciężary i wydatki dotyczące zajętej części rzeczy ponosi tylko ten,
kto z niej korzysta z wyłączeniem innych (porównaj postanowienie Sądu
Najwyższego z dnia 19 października 2012r. V CSK 526/11, niepubl.).
Nie rozporządza się w ten sposób własnością, ani nie ingeruje w udziały we
współwłasności, a tylko określa sposób korzystania, jest to jednak określenie
wiążące kontrahentów , którzy umowę muszą wykonywać zgodnie z jej treścią ( art.
354 k.c.).
Wynika z powyższego, że współwłaściciele nie mieli obowiązku zawierania
umowy quoad usum, ponieważ wystarczyłoby uzewnętrznione zachowanie K.
R. poprzez dokonanie zasiewów i zbiorów i dorozumiana zgoda M.
G. na te czynności by uznać, że strony dokonały podziału quoad usum.
Subiektywna ocena organu I instancji co do pozorności umów quoad usum
zawieranych pomiędzy M. G. a K. R. , uznana przez organ II
instancji jest oceną dowolną i nie popartą żadnymi kontrdowodami. Tym samym
obydwa organy naruszają art. 75 § 1 k.p.a. uznając, że wyłącznie umowa co najmniej
z datą pewną może być dowodem tego, że strony w ten sposób ustaliły korzystanie
ze wspólnej nieruchomości.
W ocenie organów pomoc jest przeznaczona dla podmiotów będących
producentami, a nie podejmującymi produkcję. W tej kwestii Organ opiera się na
uzasadnieniu orzeczenia WSA w Warszawie z dnia 13.04.2015 r. sygn. akt V SA/Wa
3538/14, którego stan faktyczny zupełnie odbiega od stanu faktycznego w
przedmiotowej sprawie. Orzeczenie zostało wydane w sprawie, w której utworzono
grupy producentów rolnych z 5 członków, w sytuacji gdy 3 członków prowadziło
działalność rolniczą wyłącznie na dzierżawionych gruntach - wcześniej będących w
posiadaniu innego członka - i rozpoczęło działalność dopiero wraz z
wydzierżawieniem gruntów, bezpośrednio przed założeniem grupy. Organy ARiMR
uznały - co następnie stwierdził również Sąd - że doszło do podziału gospodarstwa,
celem umożliwienia skorzystania z danego działania poprzez obejście przepisów
prawa. W sprawie dotyczącej A. Sp. z o.o. nie mamy do czynienia z
podziałem gospodarstwa poprzez wydzierżawienie gruntów przez jednego członka
grupy innemu członkowi. M. G. i K. R. są współwłaścicielami
gruntów położonych na działce ewidencyjnej o nr [...] położonej w S.
Współwłasność jest prawem niepodzielnym. Niepodzielność oznacza, że każdemu
ze współwłaścicieli przysługuje prawo do całej rzeczy, a nie do jej części
odpowiadającej udziałowi (art. 195 k.c.). Strony jedynie mogą umówić się co do
korzystania z rzeczy.
Należy też zauważyć, że faktu stworzenia sztucznych warunków w celu
uzyskania korzyści niezgodnych z celami wsparcia nie można wywodzić jedynie z
minimalnej produkcji K. R. . Przepisy dotyczące funkcjonowania grup
producentów rolnych nie wprowadzają limitu produkcji w odniesieniu do każdego z
członków grupy, lecz określają minimalny roczny limit produkcji całej Grupy ( tak NSA
w sprawie II GSK 382/11 z 17 kwietnia 2012 r.). Jak wskazał w w/w. wyroku
Naczelny Sąd Administracyjny, w rozporządzeniu z dnia 9 kwietnia 2008 r., określono
minimalne roczne wielkości produkcji towarowej, w tym także w zakresie nasion zbóż
i nasion roślin oleistych, w odniesieniu do jednego podmiotu, a mianowicie grupy
producenckiej. Gdyby rzeczywiście warunkiem uzyskania wsparcia było wytworzenie
przez każdego z członków grupy, w każdym roku działalności, ziarna zbóż, dla
produkowania i sprzedaży których grupa została utworzona, prawodawca z
pewnością owe limity minimalnej produkcji odniósłby do poszczególnych członków
grupy. Zdaniem Sądu, obowiązku wykonywania corocznie określonej produkcji przez
każdego członka grupy nie można domniemywać. Wspólna realizacja celów
wskazanych w art 35 rozporządzenia nr 1698/2005, przez poszczególnych członków
grupy producenckiej nie oznacza, że każdy z nich musi dokonywać wszystkie te
czynności odrębnie, w tym także w zakresie czynności w postaci produkcji ziarna
zbóż, dla produkowania i sprzedaży których grupa została utworzona".
W zaskarżanej decyzji organ dowodzi, że K. R. jako
"najmniejszy" producent produktu ze względu na który Grupa została uznana
funkcjonuje w grupie tylko po to, by spełnić warunek minimalnej liczby członków
Grupy – z uwagi na opisana powyżej okoliczność rozpoczęcia działalności rolniczej,
dysproporcję w posiadanym potencjale produkcyjnym, a także brak niezależności w
zakresie środków produkcji ( brak własnej bazy ). Niewątpliwie są to elementy, które
mogą wskazywać na zaistnienie sztucznych warunków, jednak nie są one
wystarczające. Aby je wykazać organy winny udowodnić stronie zamiar ( element
subiektywny), co wymagałoby w pierwszej kolejności skutecznego podważenia
wiarygodności wspominanej umowy quoad usum.
W ocenie Sądu, ciężar udowodnienia niespełnienia celów w niniejszej
sprawie ciąży na organach. W szczególności nie można pominąć i nie oceniać w
ogóle wyjaśnień strony i dowodów składanych w trakcie postępowania.
W orzecznictwie sądowoadministracyjnym wskazuje się że "stwierdzenie przez
organ, iż doszło do sztucznego stworzenia przez skarżącą warunków do uzyskania
płatności, możliwe jest dopiero w wyniku spójnego podsumowania zdarzeń
wywołanych przede wszystkim działaniem zainteresowanej strony ubiegającej się o
tę płatność. Konieczna jest także równoczesna wszechstronna i logiczna ocena tych
wszystkich okoliczności wynikających z wniosku innego podmiotu czy podmiotów
oraz ich innych działań, świadczących o zamiarze innego niż typowe w danych
okolicznościach, wynikających z przepisów prawa, ukształtowania stosunków
faktycznych lub prawnych ukierunkowanych wyłącznie na to, by osiągnąć
zamierzony przez beneficjenta skutek prawny w postaci pomocy. Punktem
odniesienia przeprowadzanej przez organ oceny powinny być cele ustanowione
przez prawodawcę unijnego i krajowego, uzasadniające przyznanie płatności, a
obowiązkiem Sądu oceniającego zgodność z prawem decyzji w tym przedmiocie jest
zbadanie czy organ wykazał w sposób staranny, wszechstronny, logiczny i
przekonywujący, że miało miejsce sztuczne, pozorne w istocie, stworzenie warunków
wymaganych do otrzymania płatności, w celu uzyskania korzyści sprzecznej z celami
systemu wsparcia. Konieczne jest zatem dokładne określenie nie tylko korzyści
finansowej, którą miała zamiar osiągnąć skarżąca, ale również celu płatności, o którą
ubiegało się skarżąca, a który zdefiniowany został w art 35 ust.1 rozporządzenia nr
1698/2005. W utrwalonym orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że
w postępowaniach w sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji
administracyjnych na podstawie przepisów ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów
wiejskich, Organ nie ma obowiązku aktywnego poszukiwania dowodów, albowiem to
na stronie ciąży obowiązek przedstawiania dowodów oraz dawania wyjaśnień co do
okoliczności sprawy. Wobec bowiem zobowiązania strony do przedstawienia
wszystkich dowodów niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i
załatwienia sprawy, ustawodawca oparł postępowanie dowodowe w znacznym
stopniu na dowodach przedstawionych przez stronę, a tym samym, przeniósł ciężar
dowodu na osobę, która z faktu wywodzi skutki prawne. W istocie więc na stronie
ubiegającej się o płatności spoczywa ciężar wykazania, że w sposób rzeczywisty
spełnia warunki do ich uzyskania. W odniesieniu do treści art. 21 ust. 3 in fine ustawy
o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich nie może jednak umykać z pola widzenia,
że to organ wywodzi skutki prawne (odmawiając płatności) z zarzutu tworzenia
sztucznych warunków do otrzymania wsparcia i to na organie ciąży obowiązek
wykazania tych sztucznych warunków. Ustalenia takie winny zaś w sposób nie
budzący żadnych wątpliwości wynikać ze zgromadzonego, a następnie
rozpatrzonego przez organy materiału dowodowego, jaki stanowi podstawę
rozstrzygnięcia. W przeciwnym wypadku, ustalenia organów należy uznać za
niekompletne i niewystarczające do wykazania sztucznego stworzenia przez dany
podmiot warunków w cela uzyskania korzyści sprzecznych z celami danego systemu
wsparcia" ( vide: wyrok NSA z dnia 28.03.2017 r., II GSK 138/17). Równocześnie
podkreśla się, że nie może umykać z pola widzenia, że to organ wywodzi skutki
prawne (odmawiając płatności) z zarzutu tworzenia sztucznych warunków do
otrzymania wsparcia; to na organie ciąży obowiązek wykazania tych sztucznych
warunków. Ustalenia takie winny zaś w sposób niebudzący żadnych wątpliwości
wynikać ze zgromadzonego, a następnie rozpatrzonego przez organy materiału
dowodowego, jaki stanowi podstawę rozstrzygnięcia (vide: wyrok NSA z dnia
28.03.2017 r. sygn. akt II GSK 1960/15). Jak już wyżej zostało wskazane analiza
organu w przedmiotowej sprawie powinna się ograniczać do stwierdzenia, czy
zachodzą obiektywne i subiektywne okoliczności, pozwalające na stwierdzenie, że
nie może zostać osiągnięty któryś z celów określonych w art. 35 Rozporządzenia nr
1698/2005.
Zarówno doktryna jak i orzecznictwo sądów administracyjnych akcentuje
konieczność wyczerpującego odniesienia się w uzasadnieniu decyzji organu II
instancji do całości zebranego materiału dowodowego oraz do wszystkich zarzutów
podnoszonych przez strony w toku postępowania (por. np. P. Przybysz - Kodeks
postępowania administracyjnego. Komentarz LEX 2017, wyrok Wojewódzkiego Sądu
Administracyjnego w Poznaniu z dnia 12 kwietnia 2017 r., sygn. akt IV SA/Po 979/16,
wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 23 marca 2017
r., sygn. akt II SA/Rz 1464/17, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w
Warszawie z dnia 14 kwietnia 2005 r., sygn. akt III SA/Wa 180/05). W wyroku z dnia
20 grudnia 1999 r., sygn, akt IV SA 274/97 (LEX nr 48234), Naczelny Sąd
Administracyjny stwierdził, że organ odwoławczy rozpoznaje sprawę ponownie
merytorycznie w jej całokształcie. Oznacza to, że ma on obowiązek rozpoznać
wszystkie żądania, wnioski i zarzuty strony oraz ustosunkować się do nich w
uzasadnieniu swej decyzji. Żądania, wnioski i zarzuty mogą być rzecz jasna zawarte
także w złożonym przez stronę odwołaniu. Stąd obowiązkiem organu odwoławczego
o podstawowym znaczeniu jest również przywołanie w tym względzie treści
odwołania oraz ustosunkowanie się do niego w uzasadnieniu wydanej decyzji.
W ocenie Sądu, organ nie wykazał, że nie wszyscy członkowie grupy
prowadzili działalność rolniczą przed założeniem grupy. Organ twierdzi, że K.
R. rozpoczęła działalność rolniczą w 2012 r. bezpośrednio przed
założeniem grupy. Jak wynika natomiast z wyjaśnień strony, a także powoływanej
umowy quoad usum , której prawdziwości organom dotychczas nie udało się
zakwestionować, K. R. już od 16.08.2011 r. rozpoczęła działalność
rolniczą - planowała i dokonywała prac polnych oraz zasiewów. W 2012 roku złożyła
pierwszy wniosek obszarowy, dokonała też wpisu do ewidencji producentów.
Zaprzecza , że miało to na celu wykreowanie piątego członka grupy, zaś organowi
nie udało się tego twierdzenia skutecznie zakwestionować.
Na koniec należy zauważyć, że zarzuty organu I instancji były dalej idące,
aczkolwiek naszkicowane w uzasadnieniu decyzji niezwykle pobieżnie . Dotyczyły
także podziału gospodarstwa H. G. po rozwodzie ( co jest ewidentnie
nietrafne ), przesunięć majątkowych pomiędzy M. G. a matką ( brak
związku czasowego z powstaniem Grupy), ale także ze sprzedażą prawie całej
produkcji Grupy do podmiotu powiązanego z Grupą. Te okoliczności nie znalazły
swojego miejsca w rozważaniach organu II instancji. Ponieważ organ odwoławczy
wychodzi od powiązań pomiędzy poszczególnymi członkami Grupy nie jest do końca
jasne czy podtrzymuje zarzuty organu I instancji , co w sposób oczywisty narusza
obowiązek wyczerpującego zgromadzenia i oceny materiału dowodowego. Organ
powinien wyraźnie wskazać czy podtrzymuje stanowisko organu I instancji czy też się
z niego wycofuje. Należy też pamiętać, że każdy dokument czy też okoliczność, na
którą się organy powołują w swych orzeczeniach, powinny znajdować się w aktach
sprawy, aby umożliwić kontrolę zaskarżonego orzeczenia. Jest to odrębne
postępowanie, nawet jeśli pewne okoliczności wynikają ze spraw o płatności za lata
wcześniejsze, dowody powinny zostać przeprowadzone stosownie do wymogów
k.p.a.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ ponownie rozważy czy można
zarzucić Grupie stworzenie sztucznych warunków do otrzymania płatności, a także
rozważy spełnienie innych warunków , od których to prawo i jego wysokość zależą
(sprzedaż poza grupę).
Mając na względzie treść art. 145 § 1 pkt 1 c w zw. z art. 200 p.p.s.a. należało
orzec jak w sentencji.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 25.07.2026. · Źródło