V SA/Wa 4034/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Marek Krawczak po rozpoznaniu w dniu 25 lutego 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. L. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia [...] sierpnia 2015 r. Nr [...] w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej za urządzanie gier na automatach poza kasynem gry - utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 4 stycznia 2016 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych – M. L. (dalej: "Skarżący", "Strona") wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wskazał, iż prowadzi gospodarstwo domowe z żoną. Z rubryki nr 10 wniosku wynika, że Skarżący prowadzi działalność gospodarczą. W 2014 r. uzyskał dochód z działalności gospodarczej w wysokości 17.829 zł, a w roku 2015 ponosił stratę (za okres od stycznia 2015 r. do października 2015 r. strata wynosiła 6.000 zł). Żona Skarżącego jest osobą bezrobotną, nie uzyskuje żadnych dochodów i nie posiada prawa do zasiłku dla bezrobotnych. Skarżący nie posiada oszczędności, uzyskiwane środki finansowe przeznacza na zakup żywności, energię i czynsz. Oszacował, że miesięczne koszty utrzymania wynoszą około 1.500 zł. Do majątku zaliczył samochód osobowy o wartości około 17.000 zł. Ze złożonych wyjaśnień wynika, że samochód jest niezbędny do prowadzenia działalności gospodarczej. Dodał, że mieszkają z żoną w domu teściów. Finansowo wspomaga ich rodzina i znajomi. Pismem z dnia 20 listopada 2015 r. Skarżący dodatkowo wyjaśnił, że nie posiada z żoną żadnych rachunków bankowych oraz kont i lokat dewizowych, małżonkowie nigdy nie korzystali z jakichkolwiek form pomocy społecznej, żona Skarżącego nie uzyskuje dochodów. Do pisma załączył zeznanie podatkowe PIT-36 za rok 2013, deklaracje VAT-7 złożone w roku 2015, zestawienie przychodów i kosztów za okres od 01.07.2015 do 30.09.2015 r. Postanowieniem z 4 stycznia 2016 r. referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu wskazano, że Skarżący nie wykazał, że spełnia ustawowe przesłanki uprawniające do skorzystania z prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Referendarz sądowy podkreślił, że z danych przedstawionych przez skarżącego nie wynika, w jaki konkretnie sposób pozyskuje on środki na bieżące utrzymanie rodziny, jednocześnie twierdząc, że prowadzona przez niego działalność gospodarcza przynosi straty. Skarżący wyjaśniał, że korzysta z pomocy finansowej rodziny i znajomych, ale nie bliższych informacji tego dotyczących. Brak również wskazania, skąd pozyskiwane są środki, które Skarżący "stara się dokładać do opłat" i kosztów utrzymania lokalu należącego do jego teściów, w którym Skarżący wraz z żoną obecnie mieszkają. Nie zostały także udokumentowane ponoszone koszty utrzymania rodziny skarżącego. Wątpliwości referendarza sądowego wzbudziła także okoliczność, iż Skarżący ani jego żona nie posiadają rzekomo żadnych kont bankowych, a jednocześnie Skarżący dalej prowadzi swoją działalność gospodarczą i dokonuje obrotu środkami pieniężnymi. Wszystkie powyższe okoliczności sprawiły, że referendarz sądowy uznał nie mógł dokonać oceny spełnienia przez Skarżącego przesłanek prawa pomocy i odmówił uwzględnienia wniosku. Pismem z 22 stycznia 2016 r. Skarżący wniósł sprzeciw od opisanego wyżej postanowienia, wnosząc o jego zmianę i zwolnienie od ponoszenia kosztów sądowych. Uzasadniając wniosek ponownie wskazał, że jego działalność gospodarcza przynosi przejściowe, ale jednak straty, przez co nie posiada obecnie wolnych środków na poniesienie wpisu sądowego. Jednocześnie zaznaczył, że posiadane środki pieniężne przeznacza na opłaty związane z mieszkaniem, w przeciwnym razie opłaty te ponoszą teściowie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do art. 259 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", od postanowień dotyczących prawa pomocy przysługuje środek zaskarżenia w postaci sprzeciwu. Rozpoznając taki sprzeciw sąd wydaje postanowienie, w którym kwestionowane orzeczenie zmienia albo utrzymuje w mocy, o czym orzeka na posiedzeniu niejawnym – art. 260 § 1 oraz § 3 p.p.s.a. Zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ustawodawca użył w tym przepisie określenia "gdy wykaże", co oznacza, że wnioskodawca ma obowiązek udowodnić i przekonać Sąd, że znajduje się w sytuacji określonej w art. 246 § 1 i 2 p.p.s.a. (por. "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym – komentarz" ; B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka – Medek; wydanie II – Kantor Wydawniczy ZAKAMYCZE 2006; str. 554). Biorąc pod uwagę powyższe, Sąd za prawidłowe uznaje rozstrzygnięcie referendarza z 4 stycznia 2016 r. za prawidłowe. Skarżący podkreśla, że w chwili obecnej prowadzona przez niego działalność przynosi straty. Nie wyjaśnił jednak, jak w takim razie pozyskuje środki na bieżące utrzymanie, które określił na ok. 1500 zł. miesięcznie, w tym m. in. ponoszenie opłat związanych z zamieszkiwaniem w lokalu teściów. W żaden sposób nie opisał struktury miesięcznych wydatków, chociażby poprzez wskazanie wysokości czynszu, kosztu mediów itp. Enigmatycznie wskazuje, że pomagają mu rodzina i znajomi. Powyższe w żaden sposób nie pozwala na ocenę, jakimi środkami naprawdę dysponuje skarżący, a co za tym idzie, czy faktycznie uiszczenie wpisu sądowego stanowiłoby uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ponadto skarżący informuje, że ani on, ani jego żona nie posiadają rachunków bankowych, co jak słusznie zauważył referendarz, budzi istotne wątpliwości w kontekście prowadzonej przez niego działalności gospodarczej. Referendarz wskazał także w swoim postanowieniu, że fakt nieprzedstawienia wyciągu z rachunku bankowego miał duże znaczenie przy dokonywanej ocenie zasadności przyznania prawa pomocy, bowiem dla rozpoznania wniosku o prawo pomocy nie jest tylko istotne, jaka jest wysokość środków zgromadzonych na rachunku bankowym, ale również istotne jest, jak wygląda obrót tymi środkami. Mając świadomość powodów, dla których prawo pomocy nie zostało mu udzielone przez referendarza sądowego, skarżący w swoim sprzeciwie nie zawarł jednak żadnych dokumentów lub choćby bardziej szczegółowych informacji dotyczących kwestii własnego utrzymania, ponownie ograniczając się do lakonicznego stwierdzenia o pomocy udzielanej przez teściów i ponoszonych przez przedsiębiorstwo stratach. W ocenie Sądu, takie postępowanie skarżącego nie może spowodować uwzględnienia wniesionego sprzeciwu. Skarżący zdaje się oczekiwać przyjęcia "na wiarę" jego sytuacji majątkowej, co stoi w oczywistej sprzeczności z zasadami obowiązującymi przy rozpoznawaniu wniosków o przyznanie prawa pomocy. Ocena zasadności wniosku o prawo pomocy polega bowiem na porównaniu wysokości obciążeń finansowych w postępowaniu sądowym z możliwościami płatniczymi strony, biorąc pod uwagę jej wydatki niezbędne dla utrzymania siebie oraz rodziny. Gdy okaże się, że ponoszenie kosztów sądowych (głównie wpisu sądowego, ale nie tylko) spowodowałoby nadmierne uszczuplenie środków niezbędnych do egzystencji, możliwe jest przyznanie prawa pomocy w tym zakresie. Powyższe porównanie musi się jednak opierać na faktycznych danych, przedstawionych w toku postępowania przez skarżącego. To on, jako ubiegający się, ma obowiązek przedstawienia okoliczności udowadniających, że spełnia przesłanki przyznania pomocy, co zostało już poruszone wyżej. Natomiast w sytuacji, gdy wnioskodawca uchyla się od złożenia stosownych dokumentów i przedstawienia informacji, Sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia z urzędu dochodzeń w materii stanu majątkowego strony. Zdaniem Sądu, z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie. Skarżący podkreśla, że jego główne źródło utrzymania, czyli prowadzona działalność gospodarcza, przynosi straty – co nie jest negowane ani przez referendarza, ani przez Sąd – unika jednakże precyzyjnego wskazania, w jaki sposób się utrzymuje, co jest niezbędnym elementem dla ewentualnego przyznania mu prawa pomocy. W takim stanie sprawy, zdaniem Sądu, wniosek skarżącego nie może zostać pozytywnie rozpatrzony. Skarżący nie uzupełnił brakujących danych, co uniemożliwia dokonanie miarodajnej oceny możliwości jego płatniczych. Stwierdzając zatem, że nie udowodnione zaistnienie przesłanki wynikającej z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. uprawniające do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, postanowiono o utrzymaniu w mocy orzeczenia referendarza sądowego o odmowie zwolnienia Spółki od opłat sądowych. O powyższym orzeczono na podstawie art. 260 § 1 oraz § 3 w zw. z art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.