V SA/Wa 405/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Małgorzata Rysz, Sędzia NSA - Piotr Piszczek (spr.), Asesor Sądowy WSA - Andrzej Kania, Protokolant - Beata Zborowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 maja 2007 r. sprawy ze skargi I. K. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] września 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia kwoty nienależnie pobranego świadczenia Oddala skargę Przedmiotem skargi z 13 października 2006 r. wniesionej przez I. K. jest decyzja Prezesa KRUS z dnia [...] września 2006 r. nr [...] wydana w następującym stanie faktycznym: Decyzją z dnia [...] lutego 2002 r. Oddział Regionalny KRUS w R. zobowiązał I. K. do zwrotu nienależnie pobranej emerytury rolniczej za okres od 30 września 1998 r. do 31 stycznia 2002 r. w kwocie 18072,10 zł. Przyczyną powstania przedmiotowego zadłużenia było wydzierżawienie przez skarżącą gospodarstwa rolnego zięciowi. W dniu 22 marca 2006 r. I. K. złożyła wniosek o umorzenie wyżej wskazanej należności. Decyzją z dnia [...] lipca 2006 r. nr [...] Prezes KRUS odmówił umorzenia kwoty nienależnie pobranego świadczenia. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ zwrócił uwagę, iż zgodnie z art. 19 ust. 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. jednym z warunków niezbędnych do uzyskania emerytury rolniczej w wieku przedemerytalnym jest zaprzestanie prowadzenia działalności rolniczej, które może nastąpić w drodze zawarcia umowy dzierżawy, ale na warunkach ściśle określonych w art. 28 ust. 4 W myśl tego przepisu umowa dzierżawy nie może być zawarta ze zstępnym rolnika (np. dzieckiem lub wnukiem) ani małżonkiem zstępnego (np. zięciem, synową). Organ I instancji podkreślił, że skarżąca wraz z mężem wydzierżawiła gospodarstwo rolne K. D., nie informując KRUS, że jest on ich zięciem. W konsekwencji I. K. pobierała nienależne świadczenie. W dalszej części uzasadnienia Prezes KRUS podkreślił, iż z protokołu przeprowadzonej u skarżącej wizytacji wynika, że mieszka ona z mężem i utrzymują się z emerytury w łącznej kwocie 738, 82 zł miesięcznie (po potrąceniu zaliczki na podatek dochodowy, składek na ubezpieczenie zdrowotne oraz rat nienależnie pobranych świadczeń). W tym samym domu mieszka jedna z ich córek z rodziną. Oceniając możliwości płatnicze organ zauważył, że stały dochód, jaki skarżąca i jej mąż uzyskują z emerytur rolniczych przekracza nieco kryterium dochodowe na osobę w rodzinie, stosownie dla potrzeb świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (316 zł) co pozwala mu na spłatę należności w ratach. Ponadto podkreślił, że gospodarstwo rolne o powierzchni ponad [...] ha I. K. przekazała z mężem na 3 dzieci, które obecnie mają wobec niej obowiązek alimentacyjny. 10 sierpnia 2006 r. (data nadania pocztowego) I. K. złożyła do Prezesa KRUS wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. W uzasadnienie tego wniosku podała, że przekazanie gospodarstwa w dzierżawę zięciowi było jej niedopatrzeniem, które już zostało naprawione. Gospodarstwo przekazała notarialnie. Dalej I. K. podała, iż otrzymana renta rolnicza jest niewielka, a po potrąceniu pozostaje jej i mężowi kwota 738,29 zł za którą muszą wyżywić się i leczyć, bo są ludźmi schorowanymi oraz że jest to niewystarczające. Następnie podała, że jej dzieci są rolnikami, a tak małe gospodarstwa nie dają dochodów. Podkreśliła, że dzieci nie są w stanie im pomóc. Decyzją z dnia [...] września 2006 r. Prezes KRUS utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję z dnia [...] lipca 2006 r. W uzasadnieniu wyżej wymienionej decyzji organ II instancji podkreślił, iż stosownie do art. 41 ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 1998 r., nr 7, poz. 25 ze zm.), zwanej dalej ustawą, Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego lub upoważniony przez niego pracownik Kasy, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno- rentowego i składkowego, może umorzyć należności Kasy z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w całości lub części. Organ odwoławczy podkreślił, iż na podstawie materiału dowodowego zebranego w sprawie nie znalazł podstaw do umorzenia przedmiotowej należności, ponieważ I. K. posiada stały dochód w postaci emerytury rolniczej. Prezes KRUS zwrócił uwagę na to, że skarżąca mieszka z mężem i utrzymują się ze świadczeń w łącznej kwocie 738 zł miesięcznie (po potrąceniu zaliczki na podatek dochodowy, składek na ubezpieczenie zdrowotne oraz rat nienależnie pobranych świadczeń). Organ II instancji podkreślił, iż podnosząc we wniosku zły stan zdrowia, I. K. nie przedstawiła żadnych dokumentów, z których wynikałoby jakie wydatki ponosi na leczenie. Ponadto Prezes KRUS podniósł, że w dniu 5 września 2006r. skarżąca złożyła oświadczenie, że nie jest w posiadaniu rachunków potwierdzających koszty leczenia. W dalszej części uzasadnienia decyzji organ odwoławczy stwierdził, że gospodarstwo rolne o powierzchni [...] ha, I. K. wraz z mężem przekazała na 3 dzieci, które obecnie wobec niej mają obowiązek alimentacyjny. Prezes KRUS stwierdził również, że pismem z dnia 2 sierpnia 2006 r. została skarżąca, jaki jej mąż, poinformowana, że może wystąpić do Dyrektora Oddziału o rozłożenie spłat zadłużenia na większą ilość, dogodniejszych dla niej rat. W skardze z 13 października 2006 r. I. K. podkreśliła, iż w chwili przekazywania gospodarstwa na rzecz zięcia- jako dzierżawcy nie była świadoma ani doinformowana, że zięć nie może, w celach uzyskania przez nią pełnego świadczenia, być dzierżawcą. Dalej skarżąca podkreśliła, iż po kilku latach otrzymała decyzję O/R KRUS, że za okres od 1 kwietnia 1999 r. do dnia 31 stycznia 2002 r. pobierała niesłusznie płatne świadczenie emerytalne. W wyniku prowadzonego do chwili obecnej postępowania w tej sprawie, zobowiązana została do zwrotu nadpłaty. Wydawane były kilkakrotne decyzje przyznające pełne świadczenia, wstrzymujące je w całości i przyznanie ich w częściowo. Skarżąca podkreśliła, że z jej strony nie było żadnych celowych i świadomych działań mających na celu uzyskanie nieprawnych korzyści pieniężnych od KRUS. W odpowiedzi na skargę Prezes KRUS wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko i argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Stosownie natomiast do art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg m.in. na decyzje administracyjne. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem materialnym i formalnym obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji. Skarga rozpatrywana pod tym względem nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępnie należy zauważyć, że przepis art. 41 ust.1 pkt 2 ustawy nadaje Prezesowi KRUS kompetencję do umorzenia należności Kasy z tytułu nienależnie pobranych świadczeń. Przesłankami takiego umorzenia są jedynie: ważny interes zainteresowanego, możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz pozwalający na to stan finansów funduszów KRUS. Ponadto Sąd orzekający w niniejszej sprawie zauważa, że w obrocie prawnym funkcjonuje decyzja Prezesa KRUS z dnia [...] lutego 2002 r. określająca wysokość kwoty podlegającej zwrotowi z tytułu nadpłaconego przez Kasę na rzecz I. K. świadczenia emerytalnego. Odwołanie od tej decyzji zostało cofnięte przez skarżącą, a postępowanie przed Sądem Okręgowym w L. [...] zostało umorzone wobec cofnięcia ww. odwołania. Istnienie tej decyzji nie może być zignorowane, wywiera ona skutki prawne inter partes i wiąże strony. W sposób jednoznaczny przesądziła ona, że skarżąca pobierała świadczenie rolnicze w sposób nieprawny, z naruszeniem obowiązującego prawa. Wskazać w tym miejscu należy, że skarżąca wprost pouczona została o tym, iż zaprzestanie prowadzenia działalności rolniczej w rozumieniu ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników może być dokonane w drodze wydzierżawienia na podstawie umowy pisemnej zawartej co najmniej 10 lat i zgłoszonej do ewidencji gruntów i budynków, osobie nie będącej: a) małżonkiem emeryta lub rencisty, b) jego zstępnym (dzieci, wnuki) lub pasierbem, c) osobom pozostającym z emerytem lub rencistą we wspólnym gospodarstwie domowym, d) małżonkiem osoby, o której mowa w lit. b) lub c). - takie pouczenie zawierają "Informacje dodatkowe" znajdujące się na k. 2 akt administracyjnych, wniosku o emeryturę, który został podpisany przez stronę skarżącą w dniu 19 marca 1998 r. (k. 1 verte akt administracyjnych). Mając powyższe na uwadze, zdaniem Sądu, przytoczona w skardze argumentacja dotycząca tego, że skarżąca nie była świadoma tego, że zięć nie może być dzierżawcą gospodarstwa rolnego, nie zasługuje na aprobatę. Wobec ustalenia, że wypłacone skarżącej świadczenie KRUS było nienależne, Sąd orzekający w niniejszej sprawie dokonał oceny zasadności odmowy umorzenia kwoty nienależnie pobranego przez skarżącą świadczenia. Sąd ocenił taką odmowę w świetle przywołanego wyżej art. 41a ust. 1 pkt 2 ustawy. Przepis ten przy podejmowaniu decyzji w przedmiocie umorzenia nakazuje organowi kierować się m.in. ważnym interesem zainteresowanego oraz jego możliwościami płatniczymi. O ile pojęcie "ważnego interesu" nie zostało przez ustawę bliżej zdefiniowane, to możliwości płatnicze należy wywieść z otrzymywanej przez skarżącą emerytury. Sąd podziela ocenę organu, że skarżąca nie jest pozbawiona środków utrzymania. Zamieszkuje z mężem, z którym utrzymuje się z emerytur w łącznej kwocie 738 zł ( po potrąceniu zaliczki na podatek dochodowy, składek na ubezpieczenie zdrowotne oraz rat nienależnie pobranych świadczeń). Zdając sobie sprawę, że spłata kwoty zadłużenia stanowić będzie dla skarżącej uciążliwość, ocenić jednak należy, że jej możliwości płatnicze pozwalają na systematyczne, stopniowe uregulowanie tej należności. Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela stanowisko organu, iż skarżąca może wystąpić do Dyrektora Oddziału o rozłożenia spłat zadłużenia na większą ilość, dogodniejszych dla niej rat. Ponadto należy podkreślić, iż umorzenie takich należności ma charakter absolutnie wyjątkowy, zarezerwowany dla sytuacji nadzwyczajnych. Mimo trudnej sytuacji rodzinnej skarżącej ocenić wypada, że w niniejszej sprawie taki nadzwyczajny przypadek nie zachodzi. Nie można też uznać, że wystąpił "ważny interes" skarżącej w umorzeniu kwoty należności. Interesu takiego nie należy bowiem odczytywać w oderwaniu od wysokości emerytury skarżącej i stanu finansów KRUS. Ponadto należy wskazać, iż decyzja o umorzeniu należności KRUS ma charakter uznaniowy i nawet w razie wystąpienia przesłanek umorzenia zależnych od zainteresowanej (brak środków utrzymania, brak majątku) należności takie jedynie mogą być umorzone. Organ nie jest do tego zobligowany. Stąd też kontrola sądu administracyjnego w takich wypadkach jest ograniczona i sprowadza się do badania, czy organ nie przekroczył granic uznania administracyjnego. Ocenić należy, że takiego przekroczenia w niniejszej sprawie nie było. Z powyższych względów, na podstawie art. 151 przywołanej wyżej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd skargę oddalił uznając, że nie zasługuje ona na uwzględnienie.