V SA/Wa 406/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA - Małgorzata Dałkowska-Szary, Sędzia NSA - Piotr Piszczek (spr.), Asesor WSA - Joanna Gierak, Protokolant - Rafał Dul, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 czerwca 2007 r. sprawy ze skargi J. W. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] września 2006 r. znak [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne Oddala skargę J. W. w dniu 5.07.2006 r. złożyła do ZUS – Oddział w P. wniosek o umorzenie należności z tytułu składek w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą. Po rozpatrzeniu sprawy wydano decyzję nr [...] z dnia [...].07.2006 r. o odmowie umorzenia składek na: – ubezpieczenia społeczne, – ubezpieczenie zdrowotne, – kwoty naliczonych odsetek, – kosztów upomnienia. Wskutek ponownego rozpoznania sprawy przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w dniu [...].09.2006 r. wydana została decyzja nr [...] utrzymująca w mocy zaskarżoną decyzję ZUS. W oparciu o zebrane w sprawie materiały ustalono, iż zobowiązana J. W. uzyskuje miesięczny dochód w wysokości 608 zł z tytułu renty rolniczej. Równocześnie prowadzi działalność gospodarczą. W roku podatkowym 2005 osiągnęła przychód w wysokości 32.054,10 zł, wskazując stratę za ten okres w wysokości 274,00 zł. Spłaca pożyczkę w wysokości 4.700 zł w 24 miesięcznych ratach po 284,51 zł. Posiada majątek w postaci samochodu [...] z 1987 r. oraz nieruchomość zabudowaną o pow. [...] arów, położoną w B. przy ul. [...]. W związku z prowadzoną działalnością gospodarczą zatrudnia pracowników w liczbie 1-3 osób. J. W. motywowała wniosek o umorzenie składek złym stanem zdrowia i podnosiła, iż przebywała pod stałą opieką lekarską w związku ze schorzeniami [...], w związku z czym ponosi wydatki na zakup leków oraz koszty opieki lekarskiej. Na potwierdzenie przebywania pod stałą opieką lekarską i ponoszenia kosztów leczenia zobowiązana przedłożyła skierowanie do poradni [...] z dnia 21.07.2006 r., paragony fiskalne z apteki oraz recepty. Zdaniem Prezesa ZUS pozostała dokumentacja lekarska jest niekompletna i nieaktualna, dotyczy stanu zdrowia zobowiązanej w 1992 r. i 1995 r. i dlatego nie została uwzględniona przez organ przy rozpatrywaniu sprawy. W kwestii nieopłaconych składek w części finansowanej przez ubezpieczonych dostrzeżono, że w świetle art. 30 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych do należności finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek nie stosuje się art. 28 powołanej ustawy dotyczącej umarzania należności. Składki finansowane przez ubezpieczonego podlegają bowiem szczególnej ochronie. Umorzenie zaś należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w części finansowanej przez płatnika składek następuje w trybie art. 28 w związku z art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. Nr 137, poz. 887 z późn. zm.). Zgodnie z art. 28 ust. 3a cytowanej ustawy należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, mogą być umorzone pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, jeżeli przemawia za tym ważny interes osoby zobowiązanej do ich płacenia. Szczegółowe zasady umarzania zostały określone w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. Nr 141, poz. 1365). W myśl § 3 rozporządzenia Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności, przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. W świetle powyższego, umorzenie zaległości składkowych to forma prawna prowadząca do zwolnienia z obowiązku ich opłacenia, która może zaistnieć jedynie w ściśle określonych przypadkach, których granice wyznaczają ustawowe przesłanki całkowitej nieściągalności, bądź ważny interes osoby zobowiązanej do ich opłacenia. Przy czym pojęcie "całkowitej nieściągalności" określone zostało enumeratywnie, a poprzez "ważny interes zobowiązanego" należy uznać sytuacje, gdy zapłacenie zadłużenia pociągnęłoby za sobą zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego. Umorzenie zadłużenia z tytułu składek ma charakter instytucji nadzwyczajnej, bowiem zasadą jest opłacanie składek przez płatników. Organ nie znalazł także podstaw do zastosowania umorzenia na podstawie § 3 powołanego rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej uznając, iż zobowiązana wykazała, iż ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należności z tytułu składek, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie dla zobowiązanego i jego rodziny skutki. Zobowiązana posiada stałe źródło dochodów z tytułu renty rolniczej. Stan zdrowia, pomimo występujących schorzeń, pozwala zobowiązanej na prowadzenie działalności gospodarczej. Fakt nie osiągnięcia dochodów za 2005 r. nie stanowi przesłanki uzasadniającej umorzenie należności. J. W. jest w stanie spłacać z uzyskiwanych dochodów zaciągniętą pożyczkę. Posiada majątek w postaci samochodu [...] oraz zabudowanej nieruchomości w B. Na nieruchomości ZUS może dokonać zabezpieczenia zobowiązania. Zdaniem organu przedstawiona sytuacja finansowa i zdrowotna nie uzasadnia umorzenia należności lecz zawarcie układu ratalnego, w odniesieniu do składek finansowanych przez płatnika. Z tych względów odmówiono umorzenia należności za ww. okresy z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz ubezpieczenie zdrowotne. W skardze J. W. podniosła, iż: a) posiada zadłużenie wynikające ze "składek zdrowotnych", co może udokumentować dowodami wpłat, b) uregulowanie powyższego zadłużenia "pociąga za sobą zbyt ciężkie skutki dla prowadzenia działalności i pozbawia możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych". Mając na względzie powyższe skarżąca wniosła o "umorzenie zaległych składek zdrowotnych od 1.12.2001 r. do 31.12.2005 r.", które wg jej wyliczeń wynoszą 6.502,39 zł. Dalej domagała się "sprawdzenia dat wpłat na poszczególne konta". W motywach skarżąca ukazała aktualny stan zdrowia i zakwestionowała stosowaną przez ZUS metodę księgowania zaległości składkowych. Z tej racji wystąpiła do tego organu o wydanie w tym przedmiocie stosownej decyzji, którą następnie "zaskarżyła" do Sądu. Aktualnie sprawa jest przedmiotem oceny Trybunału Konstytucyjnego. W dalszej części skarżąca wskazała, że brakuje jej środków na leczenie, albowiem spłaca kredyt. Jej zdaniem wystąpiła przesłanka do umorzenia należności, gdyż uregulowanie należności pociąga za sobą zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanej. Wystąpił więc "waży interes zobowiązanego", który pozwala umorzyć należności. W efekcie skarżąca wniosła o umorzenie 50% należności i rozłożenie reszty należności na raty, a także zawieszenie postępowania do czasu rozstrzygnięcia sprawy [...] przez Trybunał Konstytucyjny. W odpowiedzi na skargę podniesiono argumenty zbieżne z motywami zaskarżonych aktów administracyjnych. W piśmie z dnia 14 czerwca 2007 r. skarżąca wniosła alternatywnie: – o uchylenie zaskarżonych decyzji, – o stwierdzenie nieważności decyzji, – o stwierdzenie naruszenia przepisów postępowania i prawa materialnego. W dalszej części pisma podniesiono, że możliwe jest również umorzenie samych odsetek, co jest zgodne z wyrokiem WSA w Warszawie, wyrok z dnia 5.12.2006 r., III SA/Wa 2653/06. Dostrzeżono też, że obie decyzje zostały wydane przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w P., a także że decyzja z dnia [...].06.2004 r. nie posiada numeru. W motywach skarżąca opisała aktualny stan zdrowia wskazujący na to, iż uiszczenie zaległych należności nie jest możliwe. Przedstawiła też w jaki sposób przedmiotowe należności powstały i dlaczego narastały. W odpowiedzi na skargę – żądając oddalenia wniesionego środka zaskarżenia – podniesiono argumenty zbieżne z motywami zaskarżonych aktów administracyjnych. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga nie jest zasadna. Na wstępie zauważyć należy, że sądy administracyjne w tym sąd wojewódzki, sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, która jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej – patrz art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269). Uzupełnieniem tego zapisu jest treść art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270), w którym wskazano, iż owe sądy stosują środki określone w ustawie (akt ten cyt. jest dalej jako Pr. o p.p.s.a.). Powyższe regulacje określają podstawową funkcję sądownictwa i toczącego się przed nim postępowania. Jest nią – bez wątpienia – sprawowanie wymiaru sprawiedliwości poprzez działalność kontrolną nad wykonywaniem administracji publicznej. Nie ulega też wątpliwości, że podstawowym celem tejże kontroli jest eliminowanie z porządku prawnego aktów (zwłaszcza decyzji i postanowień), a także czynności organów administracji publicznej niezgodnych z prawem i dążenie do przywrócenia stanu, który nie będzie z nim pozostawał w sprzeczności. Ta funkcja kontroli sądowej jest istotna zarówno z punktu widzenia podmiotu skarżącego, jak i całego aparatu administracyjnego państwa, który winien być żywo zainteresowany w eliminowaniu z obrotu prawnego niezgodnych z prawem aktów i czynności swoich funkcjonariuszy. Prawidłowość podejmowanych działań, a tym samym legalność działania organów administracyjnych, stanowi bowiem istotny element efektywności i ważną przesłankę istnienia społecznej akceptacji działania aparatu administracyjnego państwa. Stopień zaś akceptacji owego działania organów administracji rządowej, jak też samorządowej, przenoszony jest na ocenę funkcjonowania całego państwa. W powyższym kontekście – oceniając wniesiony środek zaskarżenia – wskazać trzeba, iż: I. W oparciu o prawidłowo dokonane ustalenia faktyczne należy przyjąć, iż w sprawie nie zachodzi przypadek całkowitej nieosiągalności należności ZUS. J. W. pobiera bowiem rentę rolniczą, osiągała w 2005 r. przychód z pozarolniczej działalności gospodarczej w wysokości ponad 32.000 zł, posiada nieruchomość w B. o pow. [...] arów (zabudowaną), a także pojazd samochodowy. II. Również zdaniem Sądu brak jest przesłanek do zastosowania w sprawie § 3 powołanego rozporządzenia MGPiPS z dnia 31.07.2003 r., albowiem opłacenie składek w żadnym wypadku nie pozbawi skarżącej możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Brak jest też podstaw aby uznać schorzenia zobowiązanej za pozbawiające ją możliwości uzyskiwania dochodu dającego podstawę do spłacenia należności. Odwołać się w tej mierze należy do argumentacji poczynionej w motywach decyzji z dnia [...].09.2006 r., którą Sąd w całości podziela. O tym, że aktualny stan zdrowia nie uniemożliwia uiszczenia należności świadczy treść samej skargi, z której wynika, że skarżąca wnosi o umorzenie 50% należności i rozłożenie na raty. W tej ostatniej kwestii Sąd oczywiście decyzji podjąć nie może; skarżąca winna zwrócić się do ZUS. Na marginesie wskazać należy, iż obecny stan zdrowia skarżącej winny dokumentować aktualne zaświadczenia; nie są nimi skierowanie do poradni [...], czy też paragony fiskalne z punktu aptecznego. III. Kwestia prawidłowości naliczenia dochodzonych należności nie może być przedmiotem oceny Sądu w niniejszym postępowaniu. Ocena legalności dotyczy bowiem jedynie kwestii odmowy umorzenia należności wskazanych na wstępie. Prawidłowość naliczenia tych kwot winna zostać wyjaśniona przez skarżącą we właściwym Oddziale ZUS. IV. Brak było też podstaw aby zawiesić postępowanie sądowoadministracyjne, albowiem skarżąca nie wykazała, iż toczące się w sprawie [...] przed Trybunałem Konstytucyjnym postępowanie dotyczy konstytucyjności któregoś z przepisów będących podstawą prawną zaskarżonej decyzji. V. Podkreślić też trzeba, że wydane przez ZUS decyzje zostały sygnowane przez różne osoby: w pierwszej instancji akt administracyjny podpisała H. B., zaś w drugiej instancji – A. S. VI. Wskazać także trzeba, że decyzja z dnia [...].07.2006 r. jest o tyle wadliwa, że użyto jedynie niewłaściwego oznaczenia organu "Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych". Wadliwość jest o tyle nieistotna, iż w części rozstrzygającej i uzasadnieniu jest mowa o tym, że to "Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmawia umorzenia należności z tytułu składek", a także o tej instytucji jest mowa w uzasadnieniu. Brak jest więc podstaw do stwierdzenia nieważności zaskarżonego aktu. Prawidłowo natomiast sporządzono decyzję z dnia [...].09.2006 r., do wydania której właściwy był Prezes ZUS. VII. Należy także dodać, że jeżeli sytuacja majątkowa lub zdrowotna ulegnie pogorszeniu, skarżąca może wystąpić do ZUS z nowym wnioskiem o umorzenie zaległości. Winna udokumentować jednak te fakty aktualnymi dokumentami; te sprzed kilku lat będą przez ZUS słusznie negowane, albowiem nie odnoszą się do aktualnego stanu faktycznego, który stanowi podstawę do oceny przesłanek w kwestii umorzenia dochodzonych przez właściciela należności. Mając na uwadze treść art. 151 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi należało orzec jak w sentencji.