V SA/Wa 4065/15

Starszy referendarz sądowy Anna Nasiłowska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 23 maja 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi P. Sp. z o.o. w W. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia ... sierpnia 2015 r. nr ... w przedmiocie: wymierzenia kary pieniężnej za urządzanie gier na automatach poza kasynem gry postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. P. Spółka z o.o. z siedzibą w W., dalej: "Skarżąca" lub "Spółka" wystąpiła z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienie od kosztów sądowych poprzez zwolnienie od wpisu sądowego od skargi kasacyjnej. Z oświadczenia o stanie majątku i dochodach wynika, że wysokość kapitału zakładowego wynosi 5.000 zł, wartość środków trwałych określono na kwotę 8.885,66 zł, a w ostatnim roku obrotowym Spółka zanotowała stratę w wysokości 93.993,70 zł. Na rachunku bankowym Spółka posiada kwotę 10,31 zł. Skarżąca nadesłała wyciągi z rachunku bankowego, kopie deklaracji VAT-7 za 2016 r. oraz za styczeń i luty 2017 r., zeznanie podatkowe CIT-8 za 2015, sprawozdanie finansowe za 2015 r., rachunek zysków i strat za 2016 oraz listę środków trwałych. Ponadto Spółka wyjaśniła, że umowa spółki nie przewiduje obowiązku czynienia dopłat przez wspólników, Spółka nie posiada zasobów finansowych zgromadzonych w inny sposób niż na rachunkach bankowych, nie posiada nieruchomości, nie prowadzi działalności gospodarczej. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje. W postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą jest, że strona wnosząca do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki obowiązana jest do uiszczenia kosztów sądowych. Zgodnie bowiem z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.); dalej "p.p.s.a." – strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. W myśl art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Określenie "gdy wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Zatem rozstrzygnięcie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez wnioskodawcę. W pierwszej kolejności przypomnieć należy, iż kwestia zastosowania wyjątkowej instytucji, jaką jest prawo pomocy, w odniesieniu do osób prawnych i innych jednostek organizacyjnych była już wielokrotnie wyjaśniana w orzecznictwie sądów administracyjnych. W postanowieniu z dnia 14 grudnia 2011 r. o sygn. akt I GZ 201/11, Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, iż zgodnie z treścią art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. rozstrzygnięcie sądu w zakresie prawa pomocy ma charakter uznaniowy. To oznacza, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, sąd nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli w oparciu o powyższy przepis uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu. Jednocześnie, trzeba podkreślić, że przyznanie prawa pomocy osobie prawnej nie ma charakteru obowiązkowego nawet w przypadku spełnienia przez nią przesłanek ustawowych (por. także postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z 11 marca 2010 r., sygn. akt I SA/Ol 21/10; orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej bazie pod adresem www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Należy więc przede wszystkim pamiętać, iż wnioskująca jest przedsiębiorcą mającym status osoby prawnej, która jako podmiot tego rodzaju winna w procedurze planowania wydatków, uwzględnić również potrzebę gromadzenia środków na prowadzenie ewentualnych postępowań sądowych i liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów na ten cel. Zgodnie z utrwalonym poglądem orzecznictwa, skoro dostępność do sądu wymaga z natury rzeczy posiadania środków finansowych, posiadanie tych środków staje się istotnym składnikiem działalności gospodarczej, zaś podmiot prowadzący działalność gospodarczą, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinien uwzględnić także konieczność posiadania środków na prowadzenie procesu sądowego. Planowanie wydatków bez uwzględnienia zasady, o której wspomniano wyżej, jest naruszeniem równoważności w traktowaniu swoich powinności finansowych, zaś strona, która realizuje swoje zobowiązania w taki sposób, że wyzbywa się zdolności do zapłaty kosztów sądowych – preferencyjnie traktując inne zobowiązania – nie może prawnie skutecznie podnieść ewentualnego zarzutu, iż odmowa zwolnienia jej od kosztów sądowych jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądami. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podnosi się, iż udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą, która ze swej istoty wiąże się z ryzykiem ponoszenia wszystkich związanych z nią konsekwencji, w tym także kosztów sądowych (vide: postanowienie NSA z dnia 6 października 2004r., sygn. akt GZ 61/04). Zgodnie bowiem z art. 84 Konstytucji, każdy ma obowiązek świadczenia ciężarów i świadczeń publicznych, do których zalicza się daniny publiczne w postaci kosztów sądowych. Zwolnienia od tego rodzaju danin stanowi więc odstępstwo od konstytucyjnej zasady ich powszechnego i równego ponoszenia. W postanowieniu z dnia 18 grudnia 2012 r., sygn. akt II GZ 478/12, Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, iż od strony – w szczególności, jeśli jest osobą prawną – można oczekiwać, że będzie dysponować swoim majątkiem w taki sposób, aby uzyskać z niego sumy potrzebne na pokrycie kosztów sądowych, w szczególności, jeśli w porównaniu z jego wartością są one niewielkie. Analizując sytuację majątkową Spółki wskazać należy, iż posiada ona majątek w postaci środków trwałych, których wartość – według oświadczenia złożonego we wniosku PPPr, jak również według bilansu za 2015 r. wynosi 8.885,66 zł. Spółka prowadzi działalność gospodarczą. Przychody netto ze sprzedaży wyniosły w 2015 roku 168.254,79 zł, a na koniec grudnia 2016 r. zamknęły się w kwocie 118.200,51 zł. Według rachunku zysku i strat przygotowanego na koniec grudnia 2016 r. Spółka poniosła koszty w kwocie 221.194,21 zł, w tym 122.725,04 zł stanowiły wydatki na "usługi obce". Również przedstawione deklaracje dla podatku od towarów i usług za 2016 r. wskazują, że Skarżąca nadal podejmuje czynności zarówno w zakresie dostawy towarów i usług (np. w listopadzie 2016 r. na poziomie 3.824 zł, w grudniu 2016 r. – 3.824 zł, w styczniu 2017 r. – 6.922 zł, w lutym – 4.911 zł), jak i ich nabycia (np. w listopadzie 2016 r. na poziomie 3.616 zł, w grudniu 2016 r. – 2.986 zł, w styczniu 2017 r. – 4.665 zł, w lutym – 4.338 zł). Skarżąca przedstawiła zeznanie podatkowe CIT-8 za 2015 rok, ale nie wykonała wezwania w zakresie nadesłania zeznania CIT-8 za 2016 r. Zauważyć należy, że Spółka prowadząc działalność gospodarczą, nie dokonuje operacji na rachunku bankowym odpowiadającym deklarowanej sprzedaży. W tym zakresie stwierdzić należy, że Spółka nie wyjaśniła w jakiej formie prowadzi obrót środkami pieniężnymi. Spółka nie przedstawiła raportów kasowych, przekazów pocztowych, które mogłyby dać obraz tego jak wygląda obrót tymi środkami, bądź też jakie są przyczyny tego, że uzyskując przychody nie dysponuje zasobami pieniężnymi w danym okresie. Odnosząc się do podnoszonego przez Stronę faktu poniesienia straty z działalności gospodarczej wskazać należy, że strata finansowa jako ujemny wynik bilansu przychodów i kosztów nie jest okolicznością tożsamą z brakiem środków finansowych. Strata z działalności gospodarczej jest bowiem pojęciem wytworzonym na potrzeby rozliczeń podatkowych i skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (por. postanowienie NSA z 22 marca 2011 r. II GZ 112/11 Lex nr 783893). Dlatego też nie można tylko na tej podstawie oceniać realnych korzyści ekonomicznych z prowadzenia działalności gospodarczej. Zauważyć również należy, że chociaż Spółka ponosi straty, to jednak nie zawiesiła prowadzonej działalności gospodarczej, nie jest też objęta postępowaniem likwidacyjnym, upadłościowym, układowym lub naprawczym. W świetle wielkości przychodów, decydującego znaczenia nie może mieć fakt, że Spółka nie posiada obecnie środków pieniężnych na wskazanym koncie bankowym, bowiem analiza przedstawionego wyciągu z rachunku bankowego prowadzi do wniosku, że większość operacji finansowych Spółki jest dokonywana z pominięciem tego rachunku (na wskazanym koncie dokonywane są jedynie opłaty za obsługę rachunku). Zdaniem referendarza Skarżąca ma możność pozyskania środków na pokrycie wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w wysokości 540 zł z bieżących przychodów lub poprzez zażądanie dopłat od wspólników. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym aktualny jest pogląd, że udziałowcy spółki z ograniczoną odpowiedzialnością mają możliwości prawne wesprzeć finansowo utworzony przez nich podmiot gospodarczy poprzez dofinansowanie działalności spółki w formie dopłat (postanowienie NSA z dnia 13 lutego 2014 r., sygn.. akt II FZ 1543/13, LEX nr 1422842). Dopłaty takie mogą być wnoszone nie tylko w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, czy koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych, ale mogą być także wykorzystane na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę (por. postanowienie NSA z 2 grudnia 2011 r., II FZ 701/11; postanowienie NSA z 5 lutego 2014 r., II FZ 1470/13). Okoliczność, że umowa spółki nie przewiduje wniesienia przez wspólników dopłat (oświadczenie z dnia 19 kwietnia 2017 r.) nie uzasadnia udzielenia bezzwrotnej pomocy finansowej na prowadzenie wszczętych przez nią postępowań sądowych. Skarżąca jako podmiot powołany w celu prowadzenia działalności gospodarczej powinna w procedurze planowania wydatków uwzględniać również potrzebę gromadzenia środków na prowadzenie ewentualnych postępowań sądowych. Z tych względów, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a, orzeczono jak w sentencji postanowienia.